Zirai Bilgiler

Tarım Orkam -Sen: "ormanı sevmek ormanı kurtarmıyor"

2008-10-16T08:29:00.000-07:00

Tarım ve Ormancılık Hizmet Kolu Kamu Emekçileri Sendikası (Tarım Orkam-Sen), ormanlara yönelik ilginin genellikle "sevgiyle" sınırlı kaldığına işaret ederek, "ne yazık ki, çoğunlukla sevgiyle sınırlı kalan bu eğilim ormanlara zarar veren yaklaşımların önlenmesine yeterli olmuyor" uyarısında bulundu.

Tarım Orkam-Sen, AKP'nin anayasal düzenlemelerinin ise ormanlara onarılamaz şekilde zarar ...

Tarım ve Ormancılık Hizmet Kolu Kamu Emekçileri Sendikası (Tarım Orkam-Sen), ormanlara yönelik ilginin genellikle "sevgiyle" sınırlı kaldığına işaret ederek, "ne yazık ki, çoğunlukla sevgiyle sınırlı kalan bu eğilim ormanlara zarar veren yaklaşımların önlenmesine yeterli olmuyor" uyarısında bulundu.
Tarım Orkam-Sen, AKP'nin anayasal düzenlemelerinin ise ormanlara onarılamaz şekilde zarar vereceğini savundu.

Tarım Orkam-Sen'den yapılan açıklamada, Türkiye'nin ormancılık alanında 220 milyon dönümlük alanı kapsayan ormanları ile şanslı bir ülke olduğuna dikkat çekilerek, ormancılık konusunda orman alanlarının kamu yararına yönetilmesi konusunda altyapının da son 150 yılda oluştuğu belirtildi.

Açıklamada, "Toplumun farklı sınıf ve katmanlarının ormanlara yönelik ilgisi tüm ülkelerde giderek hem yoğunlaşıyor hem de çeşitleniyor. Ancak, ne yazık ki, çoğunlukla sevgiyle sınırlı kalan bu eğilim ormanlara zarar veren yaklaşımların önlenmesine yeterli olmuyor" denildi.

Gelişmekte olan ülkelerde orman alanlarının ormancılık dışında kullandırıldığına dikkat çekilen açıklamada, bu konuda birçok yöntemin de izlendiği belirtildi.

-"AKP İKTİDARININ DÜZENLEMELERİ ONARILMAZ YANGINLARA SEBEP OLUYOR"-

Devlet ormanı sayılan alanların anayasaya karşı hileli yollarla özelleştirildiği savunulan açıklamada, "Karar süreçleri daha da antidemokratikleştirilmektedir. Göstermelik proje ve eylem planlarıyla kamu kaynakları savurganca tüketilmektedir" uyarısında bulunuldu.

Açıklamada, AKP iktidarının öngördüğü anayasal ve yasal düzenlemelerin öngörüldüğü gibi gerçekleşmesi halinde ise ormanlardaki ve ormancılıktaki "yangınların" onarılamayacak "yıkımlara" yol açacağı vurgulanarak, "Yurttaşlarımızın, siyasal iktidarın, önümüzdeki günlerde gündeme getirebileceği her türlü hukuksal ve kurumsal düzenlemeyi yakından izlemesi, kamuya, bu kapsamda da ormanlarımıza zarar verebilecek her türlü düzenlemeyi engelleyebilecek demokratik çabalara girmesi yaşamsal önem taşımaktadır" denildi

Nesli tükenen bitkiler yeniden bulundu

2008-09-19T08:02:00.000-07:00

Erciyes Dağı'nda 1900'lü yılların başında keşfedilen ancak daha sonra izine rastlanmadığı için yok olduğu sanılan bitki türlerinin yeniden bulunduğu bildirildi.Erciyes Üniversitesi Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Cem Vural, fotoğraf sanatçısı Nihat Karakaya ile birlikte yürüttüğü çalışmalarla uzun yıllardır kayıp olan ve nesillerinin tükendiği sanılan bitki türlerini yeniden bularak fotoğrafladıklarını söyledi.
Yrd. Doç. Dr. Cem Vural, Erciyes Dağı'na özgü 11 bitki türünün bulunduğunu ve 45 bitki türünün ise çeşitli bilim adamlarınca ilk kez buradan toplanarak tanımlandığını belirtti.
Vural, şöyle devam etti:
"1996 yılından bu yana Erciyes Dağı'nda bitki türleri üzerine araştırmalar yapıyoruz. 1898-1910 yıllarından sonra izine rastlanılmamış, 2400-2900 metre rakımda yetişen asyneuma trichostegium (tavşan ekmeği), ve 2000-2700 metrede yetişen hieracium argaeum (Erciyes şahin otu) türlerini yeniden bulduk ve fotoğrafladık. 3000 metre rakımda astragalus argaeus (Erciyes geveni) türü ise benim gibi botanikçi olan Erciyes Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Ahmet Aksoy ve Prof Dr. Ergin Hamzaoğlu tarafından yeniden bulundu. Bir bakla türünü ise tüm uğraşlarımıza rağmen hala bulamadık. Bu türün, aşırı otlatma sebebi ile çiçeklenemediği için tohum veremediğini tahmin etmekteyiz."
Bu türlerin son yıllara kadar aşırı otlatma ve doğal kaynakları n bilinçsiz kullanımı sonucunda neredeyse kaybolma noktasına geldiğine değinen Vural, "Benzer şekilde diğer bitki türlerinin de yok olmaması için bir an önce tedbir alınmalı. Doğal kaynaklarımız en büyük sermayemizdir. Bir yandan kullanırken, geleceğimiz için korumayı da ihmal etmemeliyiz. Doğal kaynakların sü rdürülebilir kullanımı insanlığın var olma anahtarıdır" dedi.
Erciyes Üniversitesi olarak Avrupa Birliği destekli, Doğal Hayatı Koruma Derneği (DHKD) tarafından yürütülen "Türkiye'nin önemli bitki alanlarında gönüllü iletişim ağı: ÖBANET" projesi çerçevesinde, Erciyes Dağı Önemli Bitki Alanları (ÖBA) koordinatörlüğünü de üstlenen Cem Vural, bu proje sayesinde yöredeki halkın ve yerel yönetimlerin Erciyes Dağı'nın bitki zenginliği konusunda bilinçlendirileceğini kaydetti. Vural, ayrıca her kesimden insanları projeye gönüllü katkı sağlamaya, Erciyes Dağı doğası hakkındaki bilgi, öneri ve gözlemlerini ÖBANET ile paylaşmaya davet ettiğini kaydetti.
Erciyes Dağı'nda 1171 adet bitki çeşidi bulunduğunu bunların 195 tanesinin nadir bulunan endemik türlerden oluştuğunu, 11 tanesinin de Dünya üzerinde sadece Erciyes Dağı'nda bulunduğunu belirten Vural, şöyle konuştu:
"Ayrıca 16 bitki türü adını Erciyes Dağı'ndan almışt ır. Türkiye'de çalışma yapılan benzer alanlar içerisinde en zengin bitki çeşitliliği Erciyes Dağı'nda görülmekte. Biz bu zenginliklerimizin hem kent olarak hem de ülke olarak farkında olmalıyız. Bu bitki türlerinin yok olmasını önlemeliyiz."
Adını Erciyes Dağı'ndan alan ve bu dağda yetişen bitkilerin isimleri şöyle: silene argaea (Erciyes gıvışkanı), herniaria argaea (Erciyes kırıkotu), astragalus argaeus (Erciyes geveni), onobrychis argaea (Erciyes korungası), vicia canescens subsp.argaea (Erciyes baklası), potentilla argaea (Erciyes beşparmakotu), heracleum argaeum (Erciyes tavşancılı), senecio hypochionaeus var.argaea (Erciyes kanaryaotu), anthemis cretica subsp.argaea (Erciyes papatyası), hieracium argaeum (Erciyes farekulağı), camponula argaea (Erciyes çanı, Erciyes çançiçeği), thymus argaeus (Erciyes kekiği), helictotrichon argaeum (Erciyes parlakyulafı), veronica erciyasdagi (Erciyes yermenekşesi), festuca woronowii subsp. argaea (Erciyes yumakotu), bellardiochloa argaea (Erciyes kurtotu)
Yine Erciyes Dağı'nda yetişen ve adında Kayseri kelimesi bulunan 7 bitki türü bulunuyor. Bu bitkilerin isimleri de şöyle: Silene caesarea (Kayseri gıvışkanı), vicia caesarea (Kayseri baklası), cousina caesarea (Kayseri devedikeni), nepeta caesarea (Kayseri kedilalesi), acanthalimon caesareum (Kayseri kardikeni)

Kuru incir piyasayı kilitledi

2008-09-14T00:38:00.001-07:00

Kuru incirde 3 Ekim'de başlayacak ihracat sezonu öncesi fiyatların yüksek seyretmesi nedeniyle Avrupalı alıcılar bağlantı yapmaktan kaçınıyor.Piyasanın en yoğun olması gereken dönemde kilitlenmesi üzerine üretici birlikleri ve ziraat odaları, üreticiye 'Malını pazara indir' çağrısı yaptı.

Türkiye'nin en yüksek katma değere sahip tarım ürünleri arasına giren kuru incirde üretici, geçen sezon fiyatların son anda yükselmesi nedeniyle bu yıl da aynı beklenti içine girdi. TARİŞ, baz üründe kilogram fiyatını 4,3 YTL açıkladı, ihracatçı 4 YTL teklif etti, ancak üretici 5 YTL'nin altında ürün vermek istemiyor. Fiyat restleşmesi nedeniyle sezonun en yoğun olduğu dönemde Aydın ve İzmir'de bir çok incir işletmeleri kapılarını açamadı. İhracatçılar duruma tepki gösterirken üretici birlikleri ve ziraat odaları da aynı görüşü belirterek üreticiye çağrıda bulundu.

AA muhabirine açıklamalarda bulunan TARİŞ İncir Birliği Başkanı Hüseyin Karazor, ağaçtan toplanan ürünlerin kurutma işlemlerinin devam ettiğini, ihracat için yüklemelerin başlayacağını buna rağmen ihracat bağlantılarının henüz yapılamadığını belirtti.

İhracatçının fiyatı yüksek bulması nedeniyle piyasaya girmediğini, bu nedenle fiyatın oluşmadığını belirten Karazor, ihracatçının alım yapmak üzere gelen Avrupalı firmalara, risk altına girmemek amacıyla yüksek fiyatlar vermek zorunda kaldığını söyledi.

Avrupalı alıcıların verilen fiyatın yüksekliğine tepki göstererek bağlantı yapmadığını kaydeden Karazor, şunları söyledi:

''Üretici kuru incirde baz fiyat olarak kilogramını 5 YTL'den aşağı vermek istemiyor. İhracatçı ise 4 YTL'nin üzerine çıkmayacağını söylüyor. Bir restleşme var. Bu nedenle piyasa oluşamıyor. Bu durumun üreticiden alıp ihracatçıya mal satan bazı depocular ve aracıların spekülasyonundan kaynaklandığını tahmin ediyoruz. Önceki yıllarda bağlantılar Haziran-Temmuz aylarından yapılmaya başlanırdı. Geçen yıl kuraklık nedeniyle fiyatların son anda yükselmesi bağlantılarını erken yapanları zarara soktu. Bu nedenle herkes sonuna kadar bekleme kararı aldı. Bunun de etkisiyle piyasa henüz oluşamıyor.''

Birlik olarak 4,3 YTL baz fiyat açıkladıklarını belirten Karazor, şu ana kadar ihracat bağlantısı yapamadıklarını, irtibata geçtikleri bir kaç firmaya da ''beklemede kalmalarını rica ettiklerini'' dile getirdi.

Karazor, 3 Ekim'de yola çıkacak ilk gemide beklenen oranda ihracatın olmaması halinde bunun fiyatlar üzerinde baskı yaratacağını kaydederek, ''İlk gemide gitmesi gerekirken burada kalan her kilogram incir, fiyat üzerine baskı yapar'' dedi.

-EN PAHALI KURU MEYVE-

Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği Başkanı Menaşe Gabay, ihracat işletmelerinin sezonun en yoğun dönemini geçirmesi gereken bu günlerde işe henüz başlayamadığını ifade etti.

Geçen yıl kuru incirde fiyatların 20 yıllık ortalama olan 1.20 dolardan 3.50 cent'e kadar çıktığını, bu yıl da ihracatçının bu seviyede fiyat verdiğini, TARİŞ'in belirlediği fiyatın altında kalmadığını kaydeden Gabay, şunları söyledi:

''Ancak üretici kilogram başına 5 YTL'nin altında fiyat vermiyor. Bu fiyatlarla ihracat yapabilmek mümkün değil. Hiç kimse bağlantı yapamadı. Herkes bekliyor ancak ilk yükleme tarihi yaklaşıyor. Bu zamana kadar bağlantı ve hazırlıkların yapılamaması ilk geminin ancak yüzde 20 dolulukla yola çıkabileceğini gösteriyor. Bundan sonrası için de fiyatın ne olacağını bilemediğimiz için bağlantı yapmamayı tercih ediyoruz.

Fiyatın yüksekliğine tepki gösteren Avrupalı alıcı, alternatif ürünlere kayabilir. Çünkü kuru incir dünyanın en pahalı kuru meyvesi oldu. Bizim en büyük pazarlarımız Fransa, İtalya ve Almanya'daki marketler. İlk geminin boş gitmesi bu marketlerdeki raflara mal gitmemesi demektir. Bu rafları başka ürünlere kaptırırsak bir daha geri almamız çok zor. Şu anda maalesef incir, Avrupa marketlerindeki yerini kaybetmek üzere.''

-''ÜRETİCİ YANLIŞ YAPIYOR''

Aydın Ziraat Odası Başkanı Rıza Posacı da üreticilerin inciri elinde tutmakla yanlış yaptığını söyledi.

Türkiye'den incir alan Avrupalı firmaların siparişlerini büyük oranda düşüreceklerini bildirdiklerini aktaran Posacı, ''20-25 konteyner mal alan bir üretici bu yıl 3-4 konteynere düşecek. Bu ortamda malını elde tutan üretici büyük zarar edecek. Geçen yıl kuraklıktan en çok etkilenen incir üreticileri son anda yüksek fiyatta ürünü satınca moral buldu. Ama bu sene aynı beklenti içinde olmaları çok büyük hata. Bir an önce inciri ellerinden çıkarmaları gerekiyor. İncirin hasat dönemi sınırlı bunu düşünmeleri gerekiyor'' diye konuştu.

Aydın'ın önde gelen incir işletmecilerinden Melih Akça ise Avrupalı alıcının geçen yıl yüksek fiyattan incir alması nedeniyle bu yıl bağlantı yapma konusunda istekli olmadığını, bağlantı sezonunun neredeyse kapanmaya başladığı bu günlerde daha incir işleyemediklerini söyledi.

Kuru incirde geçen yıl 30 bin 200 ton ürün, kilogram başına ortalama 4.9 dolar fiyatla ihraç edildi ve 150 milyon dolar gelir elde edildi.

Kavun ve karpuz tarlada çürüdü

2008-09-14T00:36:00.000-07:00

Sezon başında yüksek fiyatla üreticisinin yüzünü güldüren kavun, karpuz aşırı sıcaklar ve hasat sonu düşen fiyatları nedeniyle tarlada kaldı. En kaliteli kavun, karpuzun kilosu 5 Ykr’a kadar düştü. Üreticiler masrafları karşılamadığı için ürünlerini tarladan kaldırmadı.Yatağan Ziraat Odası Başkanı Şenyüz Buğday, Yatağan'da bu yıl yaklaşık 200 dönüm alanda kavun ve karpuz yetiştirildiğini, ancak çoğu üreticinin sezonun sonundaki iklim şartları ve fiyat dengesizliği nedeniyle zarar ettiğini söyledi.

20 yıldır Muğla'nın Bahçeyaka köyünde kavun karpuz yetiştiren 55 yaşındaki Mustafa Can, bu yıl kavun ve karpuzu satamadıklarını söyledi. Can şöyle konuştu:
''Ürünlerimiz bu yıl tarlada çürümeye kaldı ve çok büyük zarar ettik. Kavun ve karpuzu şuanda tarlada 5 Ykr'ye satamıyoruz. Benim 10 dönüm tarlamda kavun ve karpuz ekili idi. Fakat satamadım. Ürünleri meydana getirmek için üç defa su verdik bin YTL masraf ettik fakat ürünler elimizde kaldı. Yine zarar ettik biz artık halk olarak ekimden soğuduk ve bundan sonraki yıllarda tarlalarımıza kavun ve karpuz ekmeyeceğiz''

Fiyatı dibe vuran fındığa isyan

2008-09-14T00:35:00.000-07:00

Fındık fiyatları dibe vurdu. Bir yıl boyunca hasadı iple çeken üretici şaşkın. Serbest piyasada fındık, maliyetinin bile çok altında işlem görüyor. İşte son fiyatlar:Giresun Ziraat Odası Başkanı Özer Akbaşlı, Fındık Tarım Satış Kooperatifleri Birliğinin (FİSKOBİRLİK) olmadığı bir piyasada, fındık fiyatlarının dibe vurduğunu savunarak, bu sezon bunu yaşayarak görmenin büyük üzüntüsü içinde olduklarını söyledi.

Akbaşlı, yaptığı açıklamada, birliğin son yıllarda yaşadığı kaynak sıkıntısı nedeniyle yapmış olduğu alımlar karşılığında üreticiye borçlandığını ve hala bunu ödemenin mücadelesini yaptığını belirtti.

Birliğin son olarak 2005 yılında ürün alım fiyatı açıkladığını, bundan sonra fiyat açıklayamadığını ve iktidar partisi tarafından fındık alımları için görevlendirilen Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) adına alım yaptığını ifade eden Akbaşlı, ''Ancak 2008 ürünü fındık alımında FİSKOBİRLİK'e görev verilmedi. TMO alımlarda ağır davranıyor. Bu nedenle piyasada üretici adına olumsuz bir tablo oluştu. FİSKOBİRLİK'in olmadığı bir piyasada fındık fiyatlarının dibe vurduğunu bu sezon yaşayarak görmenin büyük üzüntüsü içindeyiz'' dedi.

Piyasalarda fındık fiyatının oluşumunda, ürünün pazara fazla miktarda indiği Eylül ve Ekim aylarının hassas aylar olduğunu kaydeden Akbaşlı, şunları söyledi:

''Söz konusu bu aylarda ürün pazara fazla miktarda inerse ve alımlar için görevlendirilen kurum yavaş davranırsa burada üretici mağdur, tüccar ise mutlu olur. Bu sezon ne yazık ki bunları yaşıyoruz. Gurbetçilerin geriye dönmeleri, okulların açılması ve Ramazan ihtiyacının karşılanması dolayısıyla yeni ürün fındıktan serbest piyasaya 150 bin ton ürünün indiğini tahmin ediyoruz. Serbest piyasaya bu kadar fındık inerken TMO'nun aldığı ürünün miktarı 14 bin tonda kalıyor.''

Akbaşlı, 2008 ürünü fındığın kilogramının maliyetinin, ilgili kurum ve kuruluşlarca 3,54 YTL olarak belirlendiğini belirterek, ''Ancak bunu birileri Tarım ve Köyişleri Bakanına 2 YTL olarak fısıldadı. Bunun için fındık alım fiyatı brüt 4 YTL olarak açıklandı. Serbest piyasada Giresun kalite tombul fındık 2,70 YTL, sivri ve kara fındık ise 1,50 YTL'den işlem görüyor. Üretici ürününü maliyetinin yarı fiyatına satmak zorunda kalıyor. Bu ne Türk fındığına ne de Türk fındık üreticisine reva değildir'' diye konuştu.

-TMO'NUN ÜRÜN ALIMLARI-

Akbaşlı, 2008 ürünü fındık alımlarında TMO'nun 'alım için değil, sanki almamak için' görevlendirildiğini iddia ederek, şöyle konuştu:

''TMO, adeta ürün almamak için elinden geleni yapıyor. TMO 'randıman düşük ve ürün yaş' gibi çeşitli gerekçelerle üreticiyi tüccara yönlendiriliyor. Bunun yanı sıra TMO'nun ürün alımlarında yavaş davranması nedeniyle serbest piyasada fındık fiyatı, maliyetinin oldukça altında bir rakamdan işlem görüyor. Burada sadece üretici değil, ülke de kaybediyor. Fındık piyasalarındaki bu olumsuz tablo düzeltilmediği takdirde Türkiye'nin fındık ihracatından 1 milyar 500 milyon doları aşkın olan geliri, bu yıl 1 milyar doların altına düşecektir.''

Akbaşlı, günde 5 bin ton ürün alım kapasitesi bulunan FİSKOBİRLİK'in ürün alımlarında görevlendirilmesi ve TMO ile birlikte bir kaç hafta, günde ortalama 5-6 bin ton ürün alımı gerçekleştirmesi halinde, serbest piyasada fındık fiyatlarının TMO'nun uyguladığı 4 YTL'lik alım fiyatının üzerine çıkacağını da sözlerine ekledi.

Tarımsal üretimde artış bekleniyor

2008-09-06T04:08:00.000-07:00

Kuraklık ve küresel ısınmanın etkisiyle geçen yıl önemli ölçüde azalan tarımsal üretimde bu yıl artış bekleniyor. 2008’de meyve üretiminde yüzde 9.8, sebze üretiminde ise yüzde 5.6, tahıl ürünlerinde ise yüzde 0.2 artış bekleniyor.

Türkiye, tarımsal üretimde geçen yıl ciddi ölçüde kayıp yaşadı. Kuraklık ve küresel ısınmanın vurduğu 2007 üretimi, tahıl ürünlerinde yüzde 15.5, meyve üretiminde yüzde 4.3, sebze üretiminde ise yüzde 0.7 azalmayla sonuçlandı. Buğday üretimi, bir önceki yıla göre yaklaşık 3 milyon ton düşerken, çiftçilerin kaybının 5 milyar YTL’yi bulduğu resmi açıklamalarla duyuruldu.

Türkiye istatistik kurumu’nun 2008 bitkisel üretimine ilişkin ilk verileri ise bu yıl üretimde önemli bir iyileşme tahminini ortaya koydu. Tahminlere göre bu yıl meyvelerde yüzde 9.8, sebzelerde yüzde 5.6 ve tahıl ürünlerinde de yüzde 0.2 üretim artışı olacak.

Tarımla ilgili kuruluşların kayıtlarından derlenen verilere göre tahıl üretiminin 29.3, sebze üretiminin 27.1 ve meyve üretiminin de 15.8 milyon ton olması bekleniyor.

Geçen yıl üç milyon tona yakın azalan buğday üretiminin yüzde 3.4 artarak 17.8 milyon olması beklenirken tahıl grubunda sadece arpa üretiminin azalması bekleniyor.

Her biri 350 işçiye bedel

2008-09-06T04:05:00.001-07:00

Pamuk işçilerinin işini elinden alınan makinelerin fiyatı 300 bin Dolar'a kadar çıkıyor. ''Pamuk diyarı'' Çukurova çiftçisinin 2-3 yıl öncesine kadar tamamen yabancı olduğu pamuk toplama makinelerinin sayısı hızla artıyor. Zaman ve işgücü tasarrufu yanında elle toplama aşamasında yabancı maddelerin karışmasıyla oluşan kalite kaybının yarattığı olumsuzluğu da ortadan kaldıran makinelerden her biri, 350 tarım işçinin bir günde yaptığı hasadı erçekleştirebiliyor.

Çukurova Pamuk, Yerfıstığı ve Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifleri Birliği (ÇUKOBİRLİK) Yönetim Kurulu Başkanı Hamza Öztürk, AA muhabirine yaptığı açıklamada, dünya genelinde 76 ülkede üretimi yapılan pamuğun stratejik öneme sahip bitki olduğunu söyledi.Pamuk üretiminde iklim koşulları, sulama ve gübrelemedeki yanlışlıklar, pamuk kozası üzerinde afid ve beyaz sinek gibi zararlılar üremesiyle lifte yapışkan madde oluşumunun kalite kaybına neden olduğunu belirten Öztürk, hasat sırasında ürüne yabancı maddelerin karışmasının da bu sorunu artırdığını ifade etti.Öztürk, pamukta kalite kaybının önlenmesi için hasat dönemine kadar geçen süreyle ilgili olarak üreticilerin bilgilendirildiğini belirterek, ''Kütlünün toplama sırasında eski gübre çuvallarına doldurulması ve bu çuvallardan kütlüye her türlü naylon, plastik, polipropilen, yaprak, sap ve toz gibi maddelerin karışmasını önlemek üzere üreticilere saf pamuk ipliğiyle dokunan binlerce çuval gönderildi'' dedi.

Pamuğun toplanması ve taşınması aşamasında geçen sürelerde gerekli özenin gösterilmemesinin tekstil sektörü açısından sıkıntı yarattığını anlatan Öztürk, şöyle konuştu:''Bu sıkıntıyı ortadan kaldırmak üzere ithal pamuk toplama makinelerinin kullanımının yaygınlaştırılması için çiftçilere yönelik geçmiş yıllarda başlattığımız bilgilendirme seminerlerini sürdürdük. Bu konuda da ciddi gelişme sağlandı ve gelişen teknoloji sayesinde üretilen pamuk toplama makineleri ile hasat hayli yaygınlaştı. Türkiye'de sayısı 220 civarında olan pamuk toplama makinesinin 84 tanesi Çukurova yöresinde kullanılıyor.''Bir makinenin 350 tarım işçisinin 70-80 dekar alanda bir günde yapacağı hasadı gerçekleştirebildiğini ve 35-40 ton ürün toplayabildiğini belirten Öztürk, yenisinin fiyatının 240 ile 290 bin dolar, ikinci el olanların da 120 bin ile 160 bin dolardan satıldığını söyledi.Öztürk, bazı çiftçilerin fiyatı yüksek olduğu için bu makineden alamadığını belirterek, alabilen üreticilerin ise kendi tarlalarındaki hasadın yanı sıra başka tarlalarda hasat yaparak para kazanma şansı bulduklarını ifade etti.Öztürk, geçen yıl Çukurova'daki pamuğun yüzde 90, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde de yaklaşık yüzde 60'ının makineyle hasat edildiğini anımsatarak, ''Bu yıl Çukurova'daki pamuğun yüzde 100'ünün makineyle hasat edilmesi bekleniyor. Böylece elle hasat dönemi tamamen ortadan kalkmış olacak.

Sistemin Güneydoğu Anadolu Bölgesinde de yaygınlaşmasına çaba gösteriyoruz'' diye konuştu.Makineyle hasat edilen pamuğun kooperatiflerde sıra bekletilmeden alınarak depolara aktarıldığını ifade eden Öztürk, elle yapılana oranla daha ekonomik ve ucuza mal olan hasadın 3-4 gün gibi kısa bir sürede bitirildiğini kaydetti.Öte yandan Öztürk, 873 ton ürün alımı gerçekleştirdiklerini, sulu alanlarda hasadın başlamasıyla birlikte avans alım fiyatının belirleneceğini bildirdi.

Fındıkta Randevu dönemi randevu.tmo.gov.tr

2008-09-01T00:53:00.000-07:00

Fındığa verilen komik rakam yetmiyormuş gibi birde bu sene internet ortamından randevu almayan kişilerin fındığı alınmayacak.İnternet üzerinden “randevu.tmo.gov.tr” adresine girerek, İnternet üzerinden “www.tmo.gov.tr ““fındık-randevu” butonunu tıklayarak,Aşağıda isimleri açıklanan TMO Randevu Merkezlerinden”herhangi birine müracaat ederek randevularını alınabilecektir.

· Üreticilerin, TMO Randevu Merkezlerinden randevu almak istemeleri halinde TC Kimlik Belgesi ile bu merkezlerden birine müracaat etmeleri yeterli olacaktır.

· 2008 yılı Çiftçi Kayıt Sistemine (ÇKS) kayıtlı üreticilere randevu verilecektir. Üreticiler; kayıtlarını yenilemeli, kaydı olmayanlar da kayıt yaptırmalıdırlar. Buna rağmen 2008 yılı ÇKS kaydı olmayan üreticilerin mağdur olmaması için 2007 yılı ÇKS kayıtları da geçerli sayılacaktır.

· ÇKS bilgileri, internet üzerinden randevu alınması esnasında Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Çiftçi Kayıt Sistemi’nden on-line olarak alınmaktadır.

· Sistemde herhangi bir aksaklık olması durumunda randevular sadece aşağıda belirtilen randevu merkezlerinden ÇKS belgesi ibraz edilmesi halinde verilecektir.

· Randevu alma işlemi, 01 Eylül’de başlayacak, 31 Ekim 2008 tarihinde sona erecektir. Fındık alımına esas olacak alım tarihleri işyeri bazında belirlenecek olmasına rağmen genel olarak alımlara 02.09.2008 tarihinde başlanacak 28.02.2009 tarihinde bitecektir.

· ÇKS de belirtilen üretim miktarları göz önünde tutularak bir üretim bölgesi için;

. 2000 kg.’a kadar üretim yapanlar iki kez,

. 2000 kg’dan fazla üretim yapanlar üç kez randevu alabilecektir.

· Alınan randevularda belirtilen miktarların toplamı, ÇKS’ de belirtilen tahmini üretim miktarını geçemeyecektir.

· 100 kg. dan az ürün için randevu alınamayacaktır.

· Üreticiler, üretim yaptıkları ilçeyi kapsamayan alım noktaları için randevu alamayacaklardır.

· TMO Randevu Merkezlerinden, haftanın 6 günü (Pazar günü hariç) randevu alınabilecektir.

· Pazar günleri için randevu alınamayacaktır.

İNTERNET ÜZERİNDEN RANDEVU ALMA SİSTEMİ

· İnternet üzerinden “randevu.tmo.gov.tr” veya “ www.tmo.gov.tr“ adresinden “fındık-randevu” linkine girildiğinde öncelikle TC kimlik no ve vergi no sayfası gelecektir.
· ÇKS’ye kayıtlı olan üreticiler TC kimlik numaralarını, kurum veya şirketler ise vergi numaralarını boş kutulara girerek “GİRİŞ” butonunu tıklayacaklardır.
· Bu sitede yapılan işlemler kayıt altına alındığından başkaları adına yetkisiz yapılan işlemler kanuni takibata uğrayacaktır.
· “GİRİŞ” butonunu tıklanmasını müteakip gelen ikinci sayfada üretici kimlik ve ÇKS bilgileri bulunmaktadır. Burada bulunan telefon numarası, eski kayıtlı olan üreticiler için otomatik olarak gelmektedir. Telefon numarası karşısındaki kutunun boş olması veya yanlış telefon numarası olması halinde yeni telefon numarasının mutlaka girilmesi gerekmektedir. Telefon numarasını girmeyen üreticiler işleme devam edemeyeceklerdir.
· Üreticiler bu sayfadaki bilgilerin kendilerine ait olduğunu tasdik ediyor iseler “Onaylıyorum” tuşuna basarak devam edebileceklerdir. Aksi takdirde “İptal” tuşuna basarak sistemden çıkış yapacaklar ve en yakın Tarım İl Veya İlçe Müdürlüğüne başvurarak ÇKS bilgilerini güncellettireceklerdir.
· “Onaylıyorum” tuşuna basılması halinde açılan üçüncü sayfada varsa daha önce alınan randevular listelenecektir. Şayet daha önce randevu alınmamış ise liste boş gelecektir. Eğer hakkı varsa yeni randevu almak için “Yeni Randevu Al” butonu tıklanacaktır.
· Üreticinin yeni randevu hakkı yok ise “Randevu Limitine Ulaşıldı” ikazı gelecektir. Bu durumda herhangi bir randevu iptal edilmeli ya da “Sistemden çıkış” butonuna tıklanarak işleme son verilmelidir.
· “Yeni Randevu Al” butonunun tıklanması halinde açılan dördüncü sayfada üreticinin ürünü satabileceği alım noktaları ve satabileceği miktar gelecektir. Üretici alım noktasını seçecek ve satacağı ürün miktarını ”Ürün Miktarı” karşısındaki boş kutuya girecektir. Veri girişi tamamlanınca “Tarih Belirle” tuşuna basılarak devam edilecektir. Vazgeçmek için “Geri Dön” tuşuna basılacaktır.
· Her bir alım noktası için tanımlı olan maksimum ürün miktarı sistem tarafından otomatik olarak hesaplanmaktadır. Bu değerin üzerinde ürün satışı yapılamayacaktır. Randevu alınan ürün miktarının altında bir ürün teslim edilmesi durumunda eksik kalan miktar randevu hakkına eklenmeyecektir. Bu nedenle teslim edilebilecek ürün miktarı kadar randevu alınması gerekmektedir.
· “Tarih Belirle” tuşuna basılması halinde açılan beşinci sayfada sol tarafta görüntülenen takvim üzerinde yeşil olarak işaretli tarihlerin üzerine tıklayarak istenilen tarih seçilebilecektir. Seçili ay bilgisi takvimin üzerindeki tuşları kullanarak değiştirilebilecektir. Veri girişi tamamlanınca “Kaydet” tuşuna basılarak işleme devam edilebilecektir.
· Devam edilmesi durumunda gelen altıncı sayfa randevu onaylama sayfasıdır. Bu sayfadaki bilgilerin üreticinin almak istediği randevuyu tanımlaması halinde “Onaylıyorum” tuşuna basıldığında randevu alınmış olunacaktır.
· Son olarak gelen “referans bilgisi” ekranı yazdırılabilecektir. Bu ekranda gelen “Referans No” bilgisi iptal etme işlemleri için gereklidir. Dört haneli bu rakam Üretici tarafından saklanmalıdır. Herhangi bir nedenle randevunun iptal edilmesi gerekirse bu bilgiyi girmeniz gerekecektir. Referans numarası bilinmeden randevu iptali sadece TMO işyerlerince yapılabilir. Randevu listenize dönmek için “Tamam” tuşuna basılması gereklidir.
· Gelen sayfadan randevular iptal edilebilecektir. İptal edilmek istenen randevu satırında bulunan “randevu iptal” tuşuna basıldığında gelen sayfadaki “referans no” satırı karşısındaki kutuya daha önce alınmış olan referans no girilmelidir. Müteakiben “iptal et” tuşuna basıldığında seçilmiş olan randevu iptal edilmiş olur. İptal işlemi randevu tarihinden en erken 7 gün önce yapılabilecektir.

ALIM İŞLEMİ

· Alımlar, Fındık alım randevu belgesinde belirtilen miktarlar kadar yapılacaktır.

· Üreticiler ürünlerini satmaya geldiklerinde;

1. Nüfus Cüzdanı aslı ve fotokopisini,

2. TMO’nun anlaşmalı olduğu bankalardan (ZİRAAT, HALK, AKBANK, ING BANK, GARANTİ, YAPI KREDİ, DENİZBANK VE ALBARAKA KATILIM BANKASI) herhangi birinden açtırdığı veya yeni açtıracağı cari hesap cüzdanları ile üretici imzalı hesap cüzdanı fotokopisini,

3. Sosyal Güvenlik Kuruluşlarına kayıtlı olanlardan kayıtlı olduklarına dair belge fotokopisini,

Yanlarında bulundurmaları gerekmektedir.

· Rutubet, yabancı madde, kırık ve diğer gruplardan karışma nedeniyle ürünü reddedilen üreticilerin ürünleri, Kurumumuz tarafından üreticiye bildirilen tarihte, satın alma şartlarına uyması halinde satın alınabilecektir.

· Üretici, yalnızca randevu aldığı alım noktasına ürününü satabilecektir.

· Randevu listeleri, günlük olarak alım merkezlerine asılacaktır.

· Rutubet ölçümlerinde dijital rutubet ölçme cihazları, analizlerde ise dijital teraziler kullanılacaktır.

· Rutubet oranı % 6’nın üzerinde, Sağlam İç oranı % 40’ın altında, Çürük oranı %3’ün üzerinde, Buruşuk oranı % 10’un üzerinde, Kırık oranı% 5’in üzerinde ve Diğer Guruplardan Karışma oranı % 5’in üzerinde olan fındıklar, TMO tarafından satın alınmayacaktır.

ÖDEME

· Ürün bedelleri, ürünün teslim tarihinden itibaren 25 gün içerisinde üretici banka hesaplarına tek seferde aktarılacaktır.

TALEP VE ŞİKÂYET

· Fındık alımına yönelik her türlü talep, şikâyet, bilgi ve yorumlarınız için Genel Müdürlüğümüzde “Alo Fındık” hattı kurulmuş olup 0 312 416 34 75–78 (4 Hat) nolu telefonlara başvuruda bulunabilirsiniz. Buraya yapılacak her türlü başvuru, değerlendirmeye alınacaktır.

KARPUZ Hastalıkları ve Mücadelesi

2008-08-23T08:01:00.001-07:00

Fusarium Solgunluğu
Hastalık etmeni çeşitli mantarlardır. Çimlenme devresinden itibaren tüm gelişme dönemine etki eder. Hastalığa yakalanan fideler genellikle kurur. Bitki gelişme devresinde hastalığa yakalanırsa kol uçları ve yapraklarda önce solgunluk arkasından kuruma meydana gelir. Bitkinin iletim demetlerinde lekeler ve kök boğazında yakınlık görülür. Bu hastalığa etmen olan mantar ile mücadele kültürel yollar ve ilaçlı mücadele ile yapılır. Kültürel tedbirlerin en önemlileri sulama esnasında kök boğazında suyun birikmemesi, çiftlik gübresi verilmesi, gerektiğinden fazla kimyasal gübre verilmemeli, hastalıklı bitkiler imha edilmeli ve kaliteli tohum kullanılmalıdır.İlaçlı mücadele için uzmanına danışınız.

Antraknoz Hastalığı

Hastalık etmeni mantar (fungus) topraktan veya tohumdan geçer. Hastalık belirtisi yüksek sıcaklık ve nem olduğu zamanlarda ortaya çıkar. Yaprakta yuvarlağa yakın koyu renkli lekeler halinde belirir ve bu lekeler büyüyerek yaprağın buruşarak kurumasına ve bitkinin ölmesine neden olur. Yaprak sapları üzerinde koyu renkli uzun lekeler oluşur.

Antraknoz hastalığı ile kültürel mücadele hastalıksız tohum kullanılarak, münavebe uygulanarak ve hastalıklı bitkileri imha ederek yapılır. Kimyasal mücadele ise tohum ilaçlaması ve bitki ilaçlaması olarak yapılır.

980 Çiftçi damla sulamaya geçti

2008-08-20T04:48:00.000-07:00

Anadolu Teknik Elemanları Derneği'nin Avrupa Birliği hibesiyle hazırladığı proje sayesinde 980 çiftçi, faydalarını öğrendiği damla sulama sistemini tarlalarında uygulamaya başladı.

Türkiye'nin tahıl ambarı olarak nitelendirilen Konya, küresel ısınmadan en çok etkilenen yerlerden biri. Konya Ovası'nın kıymeti, Dünya'da yaşanan gıda krizinin ardından katlanarak artıyor. Kaçak kuyulardan salma sulamanın yaygın olduğu Konya Ovası'nda suyu tasarruflu kullanma çabaları da takdir topluyor. Ürünün verimini kat kat artıran ve su tasarrufu sağlayan damla sulama sistemi ovada gün geçtikçe yaygınlaşıyor.

Damla sulama sisteminin doğru öğrenilmesini isteyen Anadolu Teknik Elemanları Derneği ve Konya Bölgesi Sulama Kooperatifleri Birliği, ortaklaşa, "Konya Yöresi Çiftçilerine Damla Sulama Yönteminin Öğretilmesi Projesi" hazırladı.

'Avrupa Birliği Katılım Öncesi Sivil Toplumun Geliştirilmesi Hibe Programı' çerçevesinde projeye hibe sağlandı. Çiftçinin, damla sulama yöntemini doğru kullanması yönünde eğitilmesini amaçlayan proje 30 Kasım 2007'de başladı. Uygulama çerçevesinde 980 İçeriçumralı çiftçiye 12 ziraat mühendisi tarafından eğitim verildi.

Ayrıca, çiftçiyi teşvik etmek amacıyla 3 bin metrekarelik bir alan uygulama sahası olarak belirlendi. Bu alan üzerinde çiftçiye damla sulamanın doğru kullanımı yönünde uygulamalı dersler verildi. Toplam 42 bin 500 Euro maliyeti olan proje, 30 Eylül 2008 tarihinde sona erecek. Proje sorumluları, uygulamanın meyvelerini vermeye başladığını açıkladı.

Çiftçinin damla sulamayı bilinçsizce kullandığını söyleyen proje sorumlusu Reşat Kır, verilen eğitimle çiftçinin damla sulama yöntemini bilinçli kullanımını teşvik etmeyi amaçladıklarını belirtti. Proje sayesinde İçeriçumra'daki 980 çiftçiye ulaştıklarını dile getiren Kır, "Çiftçimiz damla sulama yöntemini doğru kullanmayı öğrendi. Proje, yüzde 100 başarılı oldu" diye konuştu.

Proje kapsamında, ayrıca, Anadolu Teknik Elemanları Derneği tarafından çiftçiye, bilim adamlarının da katıldığı "Tarımda Suyun Akılcı Kullanımı" adlı konferans düzenlendi. Konferansta Konya Ovası'ndaki su kaynaklarının durumu ve kaynakların akılcı kullanımı konuları masaya yatırıldı.

Konya Ovası'ndaki kuraklığın en önemli nedeninin bitkisel üretim mevsiminde yağışın az olması olduğunu ifade eden Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ramazan Topak, "Ekim döneminde yağışın az olması çiftçiyi suya yöneltiyor. Suyun dengesiz kullanılması da rezervlerde sıkıntıya neden oluyor. Suyun tasarruflu kullanımının önemi arttı. Damla sulama zaruri bir ihtiyaç haline geldi" diye konuştu.

Konya Ovası'ndaki su sıkıntısının kaçak kuyulardan kaynaklandığını vurgulayan Devlet Su İşleri (DSİ) 4. Bölge Müdürü Hacı Haksal, Konya'da 95 bin kuyu olduğunu, bu kuyulardan 67 bininin kaçak olduğunu söyledi. Kaçak kuyular nedeniyle Konya Ovası'ndaki yeraltı suyunun kontrollü olarak tarım arazilerine verilemediğini vurgulayan Haksal, ruhsatsız kuyularının önüne geçilmesi gerektiğini vurguladı.

Çiftçilerde aldıkları eğitimlerden memnun kaldıklarını dile getirdi. Aldıkları eğitimler sayesinde kaliteli ürünün ekonomik yollardan elde edildiğini öğrendiklerini dile getiren çiftçi Mevlüt Kart, 20 dekar arazisi olduğunu, bu arazide damla sulama yöntemini kullanmaya başladığını ifade etti.

İstanbul`a çiçek ekimi, 675 milyon YTL

2008-07-27T16:57:00.001-07:00

İstanbul "da yeşillendirme ve çiçek ekimleri için toplam 675 milyon YTL ödenek harcandı. İçişleri Bakanı Beşir Atalay , CHP Bursa milletvekili Kemal Demirel "in soru önergesini cevapladı. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı "ndan alınan cevabi yazıyı İstanbul Valiliği aracılığıyla gönderildiğini belirten Atalay , mega kent İstanbul "un çevre düzenlemesine ilişkin bilgiler verdi.

Binlerce yıllık tarihe sahip İstanbul "u daha güzel ve yaşanır bir şehre dönüştürmek için yapılan çevre harcaması son beş yılda ikiye katlandı.

İKİYE KATLANDI

Bakan Atalay "ın yaptığı açıklamaya göre, İstanbul Büyükşehir Belediyesi "nin çevre düzenlemesi adı altında yeşillendirme ve çiçek ekimleri için kullanılan ödenek miktarında son 5 yılda patlama yaşandı. Çevre düzenlemesi için 2003 yılında 80.8 milyon YTL ayıran büyükşehir belediyesi , geçen yıl harcamalarını ikiye katladı ve 157.7 milyon YTL "lik bir harcama yaptı. Büyükşehir Belediyesi çevre için 2004 yılında 144.1, 2005 yılında 140.4 ve 2006 yılında da 147.5 milyon YTL "lik ödenek ayırdı.

İTHALAT YAPILMADI

Büyükşehir Belediyesi Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı Park ve Bahçeler Müdürlüğü , ağaç ve bitki ithali yapılmadığı yerli bitkiler kullanıldığı bilgisini verirken, çevre düzenlemesi yapılırken uzmanlardan da yardım alındığını bildirdi. Buna göre Büyükşehir Belediyesi çevre düzenlemelerinde İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi , meslek odaları, STK "larla da işbirliği yapıyor. Ayrıca Park ve Bahçeler Müdürlüğü "nde kendi alanlarında uzmanlaşmış 50 ziraat mühendisi 18 orman mühendisi, 4 orman endüstri mühendisi ve 11 de peyzaj mimarının çalışmaları dikkate alınıyor.

SUSUZLUK TEDBİRLERİ

CHP "li Demirel "in yaz aylarında yaşanan susuzluk nedeniyle dikilmiş olan çiçek ve ağaçların bakımıyla ilgili sorunlarla karşılaşılıp karşılaşılmadığı sorusuna ise farklı tedbirler alınarak alternatifler oluşturulduğu yanıtı verildi. Alınan tedbirler arasında, "Akıllı su yönetim sistemi yaygınlaştırılması", "Yeni kuyu açılması ve su depoları yapılması", "Arıtma tesislerinden çıkacak uygun arıtılmış suyun kullanımı", "Yeni imalatların durdurulması", "Malçlama yönteminin yaygın olarak kullanılması" ve "Sulama zamanının değiştirilmesi" gibi uygulamalar sıralandı.

LALE DEVRİ Mİ BAŞLADI?

Bu arada, CHP Giresin milletvekili Eşref Karaibrahim de AKP "li belediyelerin görev yaptıkları il ve ilçeleri lale ile süslediklerini belirterek "Sanki belediyelerde `Lale Devri " başlatmış gibi oldu" diyerek tepkisini dile getirdi. Bunun "organize bir çalışma" olup olmadığını soran Karaibrahim , Bakan Atalay "a ilettiği yazılı soru önergesinde lale çiçeğinin ya da lale soğanının hangi şirket ya da şirketlerden temin edildiğini sordu. CHP milletvekili, "Her belediyenin kendi park ve bahçeler müdürlüğü varken, lale çiçeği veya soğanı satın alması ve bunun için başka şirketlere ödemede bulunması bir israf değil midir?" diye sordu.

Fındık'ta belirsizlik...

2008-07-18T05:17:00.000-07:00

Ağustos'un ilk günlerinde üretici bahçeye girecek ve fındığını toplamaya başlayacak. Ancak, sektörde bugüne kadar hiç yaşanmayan bir belirsizlik hüküm sürüyor. Ürünün toplanmasına günler kaldı. Son dakikada Bakanlar Kurulu'nun aldığı bir kararla Fiskobirlik'e yönelik ilginç bir destek geldi ama şu anda fındığı kimin alacağı kesin olarak belli değil. Fiyatı birebir etkileyecek rekolte rakamı konusunda da farklı çevreler çok ama çok farklı rakamlar telaffuz ediyor. Milyonlarca üreticiyi en çok endişelendiren konu ise hiç şüphesiz açıklanması beklenen fiyat. Üretici, haklı olarak fındığı alacak kurumun belli olmamasının yanı sıra yüksek rekolte beklentisinin fiyatı düşüreceği endişesini yaşıyor.

Fındık, bilindiği gibi iyi değerlendirildiği dönemde ülkeye 2 milyar dolara yakın döviz getiriyor, hem üreticinin hem ihracatçının hem de ülkenin yüzünü güldürüyor. Ancak bu kadar önemli bir ürün konusunda bugüne kadar sağlıklı bir politika oluşturulmamasının yanı sıra, siyasetin fındığı çirkin amaçları doğrultusunda kullanması ne yazık ki sektörün hak ettiği yere gelmesini engelliyor.

Ekim sınırlanmalı

Yıllar önce sadece Ordu, Giresun ve Trabzon'da sarp arazilere ekimi yapılan fındık artık her yere yayıldı. Sinop, Kastamonu, Bafra hatta Düzce ve Çarşamba ovasında bile fındık ekiliyor. İç tüketim ve ihracat belli ama üretim kontrolsüz olarak artıyor. Ayrıca ekim alanları ile ilgili olarak bu güne kadar ne yazık ki ciddi bir çalışma yapılmamış. "Ülkenin fındık ekim alanları nerede ve ne kadar?" diye soranlara, yuvarlak rakamların dışında verilecek cevabımız yok. Bence ciddi çalışma ile ekim alanları belirlenmeli, tüketim ve ihracat rakamı göz önüne alınarak ya kısıtlama getirilmeli, ya da çeşitli teşviklerle çözüm bulunmalı.

Rekoltede büyük fark

Bir başka önemli noktayı da rekolte rakamlarındaki korkunç farklılıklar oluşturuyor. Belirlenen rekolte ile gerçekleşen arasında yüz binli rakamlara varan hatalara geçmiş yıllarda şahit olduk, bugün de yaşıyoruz. Türkiye Ziraat Odaları Birliği 2008 yılı rekolte beklentisini 728 bin ton olarak açıklarken, Trabzon Ticaret Borsası Yönetim Kurulu ile Ulusal Fındık Konseyi'nin de başkanı olan Sabahattin Arslantürk ise 850-900 binli rakamları telaffuz ediyor. Yani sektörde önemli iki aktör arasında 120-170 bin ton gibi korkunç bir rakam farklılığı gözleniyor. Fındık Rekolte Tespit Komisyonu Üyesi, Ordu Üniversitesi Bahçe Bitkileri Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr.Turan Karadeniz de, muhtemelen Arslantürk'ün rekolte rakamını kastederek, "Bazı tahminlerin otel lobilerinden yapıldığı görülüyor" diye eleştiride bulunuyor.

Fiskobirlik'e destek

Finansal açıdan sıkıntı içinde olan ve alım yapamayacağını açıklayan Fiskobirlik'e Bakanlar Kurulu'ndan ilginç bir kararla destek geldi. Resmi Gazete'de yayınlanan karara göre TMO, 4 Ytl'den aldığı ve sözde yağlığa ayırdığı 30 bin ton fındığı, 1.10 Ytl'den, vadeli olarak Fiskobirlik'e satacak. Kurumun fındığı normal piyasada 3-4 YTL'den satarak elde edeceği gelirle borcunu temizleyeceği iddialarını bir tarafa bırakırsak bu gelişme gösteriyor ki hükümet, Fiskobirlik'e 2008 yılı fındık alımı için kredi musluklarını açacak. 2006 yılı ocak ayında yapılan kongrede AK Partililere kabus yaşattığı için Salih Erdem yönetimindeki kuruma 100 milyon YTL kredi verdirtmeyen hükümet, AK Parti'li Kocaali İlçe Başkanı yönetimindeki Fiskobirlik'i borcundan kurtarmak için, 4 YTL'den aldığı fındığı 1.10 YTL'den satmak zorunda bıraktığı TMO'ya 87 milyon YTL zarar ettirecek. AK Parti'nin kaprislerinden kaynaklanan bu görev zararı da milletin sırtına yıkılacak. İşte bu da fındıkta siyasetin çirkin yüzü.

Mağnezyum(Mg)

2008-07-18T05:15:00.001-07:00

Magnezyumun ince bağırsaklardan % 30-50’si emilir. Magnezyumun emilimi kalsiyum, fosfor, oksalik asit, fitat ve uzun zincirli doymuş yağ asitlerinin varlığında düşer. Bu elementin emilmesini protein, laktoz, vitamin D, büyüme hormonu ve antibiyotikler arttırır. Magnezyum vücuttan hem idrar hemde dışkı ile atılır.

Fonksiyonları:

Enzimlerin aktive edilmesinde görevlidir.

Kemik ve dişlerin oluşumunda görev alır

Kas ve sinir sistemlerinin normal fonksiyonunu yapmasında hayati rol oynar.

Asetilkolin etkinliği ile uyarılan merkezi sinir sisteminin yatıştırılmasıyla veya uyarılma eşiğinin yükseltilmesiyle görevlidir.

Hücresel metabolizma için temel bir mineraldir.

Kas kontraksiyonunda görevlidir.

Karbonhidrat metabolizmasında ve proteinlerin sindiriminde rol oynar.

Yetersizliği:

- Hipomagnezemi sıklıkla hipokalsemiye eşlik eder. Özellikle ilkbaharda çıkan taze otları fazla miktarlarda yiyenlerde görülür. Çünkü bu otlarda hem mağnezyum azdır hemde yeşil otlarda bol bulunan oksalatların lakzatif etkılerinden dolayı mağnezyum emilimi azalır.Bunun sonucunda ruminantlarda çayır tetanisi meydana gelir.

Yem tüketiminde azalma olur.

Sırt ekstremitelerinde zayıflama görülür.

Kaslarda titremeler oluşur.

Hayvanda sinirlilik, ürkeklik ve aşırı hassasiyet vardır.

Kanatlılarda,

Büyüme yavaşlar.

Yumurta veriminde azalma görülür.

Tetanik çırpınmalar ve hipersensibilite oluşur.

2007-2008 DÖNEMİ TMO MÜDAHALE ALIM FİYATLARI

2008-07-18T05:13:00.001-07:00

2007-2008 DÖNEMİ TMO MÜDAHALE ALIM FİYATLARI
ÜRÜN CİNSİ	2007 ALIM FİYATI (YTL/TON)*
I-DURUM BUĞDAYLAR
1-Durum Buğdaylar	440
Asgari Alım Fiyatı	360
II-EKMEKLİK BUĞDAYLAR
1-Anadolu Beyaz Sert	425
2-Anadolu Kırmızı Sert	425
3-Kırmızı Yarı Sert	400
4-Beyaz Yarı Sert	390
5-Diğerleri (Kırmızı-Beyaz)	375
Asgari Alım Fiyatı	330

III-ARPALAR
1-Beyaz	320
2-Siyah ve Çakır	300

lV- ÇAVDAR-TRİTİKALE	300

V- YULAF	315

Asgari Alım Fiyatı (Arpa, Çavdar, Yulaf)	270
TMO'YA VE TMO DIŞINDA PİYASAYA SATAN VE ÇKS KAYDI OLANLARA BUĞDAY İÇİN 45 YTL TON, ARPA, ÇAVDAR, YULAF İÇİN 35 YTL/TON PRİM ÖDENECEKTİR.

05.03.2008 TARİHİNDEN GEÇERLİ TMO HUBUBAT İÇ SATIŞ FİYATLARI (KDV HARİÇ)

2008-07-18T05:10:00.000-07:00

CİNSİ	KOD NO	SATIŞ FİYATLARI (YTL/TON)
CİNSİ	KOD NO	SATIŞ FİYATLARI (YTL/TON)
EKMEKLİK BUĞDAYLAR
A GURUBU ANADOLU BEYAZ SERT EKMEKLİK BUĞDAYLAR
NO 1	1211	505
NO 2	1212	495
NO 3	1213	485
A GURUBU ANADOLU KIRMIZI SERT EKMEKLİK BUĞDAYLAR
NO 1	1221	505
NO 2	1222	495
NO 3	1223	485
A GURUBU KIRMIZI YARI SERT EKMEKLİK BUĞDAYLAR
NO 1	1231	485
NO 2	1232	475
NO 3	1233	465
B GURUBU BEYAZ YARI SERT EKMEKLİK BUĞDAYLAR
NO 1	1311	480
NO 2	1312	470
NO 3	1313	460
C GURUBU DİĞER KIRMIZI-BEYAZ EKMEKLİK BUĞDAYLAR
NO 1	1411-1421	470
NO 2	1412-1422	465
NO 3	1413-1423	460
YEMLİK BUĞDAYLAR
NO 1	1611-1621	430
İTHAL EKMEKLİK BUĞDAYLAR
Kazakistan Buğdayı	1528	525
Rus Buğdayı	1541	525
MISIR
İthal Mısır	2441	445


MANİPLASYON İLAVE ÜCRETİ			YTL/TON
Açık yığınlarda			5
Tüm kapalı depolarda			7,5
Çuvallı hububat satışlarında ( Pirinç hariç )			7,5

NAKLİYE İLAVE ÜCRETİ			YTL/TON
Şubeler arası nak. ile oluşan hububat satışlarında			32

BİLECİK GÖLETLERİNE 50 BİN YAVRU BALIK BIRAKILDI

2008-07-18T05:09:00.001-07:00

Bilecik Tarım İl Müdürlüğü, İl Genelindeki Göletlere 50 Bin Yavru Balık Bıraktı. Balıkları Göletlere Bizzat Bırakan Tarım İl Müdürü Bilgin Aydın, Göletlerin Çok Amaçlı Kullanılması Gerektiğine Dikkat Çekerken, Yasak Avlanmalara Karşı da Uyardı.

Bilecik Tarım İl Müdürlüğü, il genelindeki göletlere 50 bin yavru balık bıraktı. Balıkları göletlere bizzat bırakan Tarım İl Müdürü Bilgin Aydın, göletlerin çok amaçlı kullanılması gerektiğine dikkat çekerken, yasak avlanmalara karşı da uyardı.

Tarım İl Müdürü Bilgin Aydın, yaptığı açıklamada, Köy Hizmetleri tarafından yapılan göletlere, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nın yatırım programında yer alan ve Akdeniz Su Ürünleri Araştırma Enstitüsü işbirliği ile 50 bin pullu sazan yavrusu bıraktıklarını söyledi.

Merkez Pelitözü ve Çavuşköy ile Pazaryeri ilçesi Küçükelmalı, Bozcaarmut ve Esere göletlerine 10'ar bin pullu sazan yavrusunun bırakıldığını belirten Aydın, vatandaşları da yasaklanmış yöntemlerle ve yasaklanmış dönemlerde avlanmamaları, avlananlara karşı mücadele etmeleri konusunda uyardı.

Bu yıl olduğu gibi bundan sonraki yıllarda da göletlere yavru balıklar bırakılacağını kaydeden Bilgin Aydın, "Amacımız tarımsal sulamanın yanında göletlerimizin turizme açılması, sportif balıkçılığın gelişmesini ve yöre çiftçisinin ekonomik olarak kalkınmasına katkıda bulunmaktır. Yapılan bu çalışmalar sonucunda göletlerimizdeki balık popülasyonunun artmasını sağlamak için yöre halkının ve balıkçıların yasak zamanlarda ve yasak araçlarla balık avcılığı yapmamaları ve yapanlara da engel olmaları gerekmektedir." dedi.

(Cihan Haber Ajansı)

Korunga Yetistiriciligi

2008-03-02T11:21:00.001-08:00

ÖZET
Ülke hayvancılığımızın en önemli problemi yeterince kaba yem üretimi yapılmamasıdır. Kıraç alanlarda ekim nöbetine korunga gibi yem bitkileri sokularak, nadas alanları daraltılmalı ve hayvancılığın yem ihtiyacı karşılanmalıdır.
Ulaş, Malya, Polatlı gibi bir çok işletmemizde korunga tarımı başarıyla yapılmakta ve çevre çiftçilerimize önder olunmaktadır.
Ülkemiz korunga tohumluğu ihtiyacının büyük bir kısmını TİGEM karşılamakta olup 1998 yılında 523500 kg korunga tohumluğu dağıtımı gerçekleştirilmiştir.
Korunga tarımında sorun yapan bir çok hastalık, zararlı ve yabancı ot olmasına rağmen kimyasal mücadele yapılmamakta kültürel tedbirler alınarak problemler giderilmeye çalışılmaktadır. Korunganın ömrünü uzatacak ve verimini artıracak kültürel tedbirler ve farklı uygulamalar ortaya konulmalıdır. Korunga tarımında kullanılan alet ve ekipmanların korunga tarımına uygunluğu irdelenmeli, sakıncalı olduğuna karar verilenleri kullanmamalı yeni alet ekipman teminine gidilmelidir.
Bu seminerin amacı korunga tarımı yapan işletmelerimizde korunganın tarımı, problemleri ve çözüm yolları irdelenerek uygulama birliği sağlamaktır.
GİRİŞ
Yem bitkilerinin kralı olarak isimlendirilen korunganın Anadolu da yetiştirilmesine M.Ö. ki yıllarda başlandığı sanılmakta, Selçukluklar ve Osmanlılar döneminde de önem verilen bir yem bitkisi olarak tarımının yapıldığı bilinmektedir.
Bir çok kültür bitkisinin yetişemediği kıraç ve kuru toprakların değerlendirilmesinde korunga önemli bir yem bitkisi olarak kullanılmaktadır. Su faktörünün kritik olduğu bir çok bölgede münavebede vazgeçilmez bir bitkidir. Böyle çevre koşullarında korunganın yerine yetiştirilebilecek başka bir baklagil yem bitkisi yoktur.
Yurdumuzda özellikle Doğu Anadolu da en fazla yetiştirilen yem bitkilerinden birisi olup ekim alanı son yıllarda devamlı olarak genişlemektedir.
Korunga otu, beslenme değeri yönünden yoncaya benzemektedir. Hatta azotsuz öz maddeler, ham yağ ve ham protein yönünden yoncadan daha zengindir. Hazmolabilen kuru madde oranı yoncadan daha fazla, lignin oranı ise daha düşüktür. Korunga yeşil olarak hayvanlara yedirilebilmekte hayvanlarda şişme ishal ve ölümlere neden olmamaktadır.
Köklerin derine gitmesi fakir topraklarda dahi yetişebilmesi toprakta serbest olmayan fosforu serbest durumu getirmesi nedeniyle iyi bir toprak ıslah bitkisidir. Kök bakımından zengin olan korunga toprakta 1.8 ton / da kök kalıntısı bırakır. Kök sisteminde yaşayan Rhizobium bakterileri sayesinde havanın serbest azotunu tespit ederek kendisinden sonra gelen bitkiye çok elverişli bir toprak bırakabilir.
Meraların ıslahında özellikle buğdaygil yem bitkileri ile karışımlarda iyi gelişebilir. Erozyon kontrolünde çok etkili bir şekilde faydalanılabilir.
Korunga bol miktarda bal özü verdiğinden aynı zamanda iyi bir arı merasıdır.
Ülkemizde hayvanların kaba yem ihtiyaçlarını karşılamada önemli problemlerle karşılaşılmakta yeterince yem üretilememektedir. Uzun süren kış şartlarında hayvanları beslemek için çok önemli miktarlarda kaba yeme ihtiyaç duyulmaktadır. Bu dönemde yeterli besleme olmadığından hayvanlardan çok az bir verim alınabilmekte bu da hayvansal üretimlerin çok düşük düzeyde kalmasına neden olmaktadır. Ülkemizin büyük bir kesiminde yıllık yağış miktarları sürekli üretim için yeterli olmasına rağmen nadaslı üretim sistemi devam etmektedir. Yıllık yağışın 300 mm' nin üstünde bulunduğu bölgelerde ekim nöbetine korunga sokularak hem nadas alanları daraltılabilir hem de hayvancılığın kaba yem ihtiyacını karşılayarak ülke ekonomisine büyük katkılarda bulunabilir. TİGEM olarak işletmelerimiz çevre çiftçilere öncülük yapmakta ihtiyaç bulunan tohumluk üretim ve dağıtımını yapmaktadır.
A- Korunganın Bitkisel Özellikleri : Korunga (Onobrychis Mill) cinsi 100' e yakın türü kapsamakta olup Güney Avrupa, Kuzey Afrika ve Anadolunun bütün bölgelerine yayılmıştır. Korunga cinsi içinde kültürü yapılan tür (Onobrychis viciafolia scop= Onobrychis sativa lam.) dır. Diğer türler tarımsal yönden fazla önem taşımamakta, doğal – çayır-mer’alarda spontan olarak bulunmaktadır. Fransızca (saintfoin) ve İngilizce (sainfoin) adlarından dolayı Evliya otuda denilen korunga denildiğinde ilk akla gelen O. Viciafolia (O.sativa lam) türü çok yıllık bir türdür. İklim ve toprak koşullarına bağlı olarak 15 - 20 yıl yaşamını sürdürebilirsede ekonomik yararlanabilme yaşı 3 yıldır. Kök sistemi kazık kök tipinde olup, bitkinin toprağın 10 metre derinliğine kadar inebilen kalınlaşmış bir ana kökü ve çok sayıda yan kökleri bulunur.
Bitki kök tacıda denilen, genellikle kısa ve çok başlı bir kök boğazına sahiptir. Bitki taç kısmından çok sayıda sap verir. Sap başlangıçta rozet biçimindedir, sonradan kök boğazından dallanarak yükselir. Bu saplar yatık genelde dik olarak gelişmekte 100 - 120 cm kadar boylanmaktadır. Aşağı kısımlarda içi boş olan sap otsu bir yapıda olup yuvarlak bazen köşemsi ve üstü ince hafif tüylü bir görünümdedir. Olgunlaşma devresinde saplar çabuk kalınlaşır ve sertleşir. Yapraklar karşılıklı birleşiktir. Bir yaprak ekseni üzerinde karşılıklı olarak 2 - 3 cm uzunluğunda 0.5 - 1 cm eninde 7 - 15 çift yaprakçık oturmuştur. Yaprak ekseni daima yaprakçıkla biter. Yaprakların üst yüzeyleri koyu yeşil renkte ve genelde çıplak alt yüzeyleri ise ince tüylerle kaplıdır. Yaprak ekseninin gövdeye birleştiği yerde ince kağıt yapısında üçgen şeklinde sarımsı ve yeşil kahverenginde genelde yaprakçıklar kadar uzun olan ucu sivri bir çift kulakçık vardır.
Çiçek durumu sık salkım başak tipindedir. Başak uzun bir sapla yaprak koltuğuna bağlanmıştır. Başaklar yapraklardan daima daha yüksekte olup, dalların uç kısmındaki yaprak koltuklarından çıkmaktadır. 10 - 20 cm uzunluğunda kuvvetli bir eksene sahip olan başakta 50- 80 kadar çiçek bulunur. Çiçekler 8 - 14 mm uzunluğunda kısa saplı ve genellikle birbirlerinden aralıklı bir şekilde başak ekseni üzerinde yerleşmiş bulunmaktadır. Üzerinde koyu renkli çizgiler bulunan çiçekler pembe renkte olup çok ender olarak kendine döllenirler. Yabancı döllenen (allogam) bir bitki olan korungada tozlaşma bal arısı (Apis mellıfera l.) ve bazı yaban arıları tarafından gerçekleştirilmektedir. Bal arıları, bal özü taşıdıklarından dolayı korunga çiçeklerini severek ziyaret etmekte, bu arada tozlaşmayı yaparak döllenmeyi sağlamaktadırlar. Çiçeklenme bitkilerin en kritik dönemi olup çiçekler uzun süre döllenmeden bekleyemezler kuruyup dökülürler. Hafif yağmurlu bulutlu ve rüzgarlı olumsuz hava şartlarında bal arıları kovanlarından ayrılmamaktadırlar. Buna karşın başta bambul arıları ve bazı Megachidler, Melitturga, Melitta, Eucera, Anthophora ve Bambus cinsine bağlı bazı türlerin yoğunlukları bal arısına oranla daha düşük olsada tozlaşmada çok daha etkili olmaktadırlar.
Meyveler 5 - 8 mm uzunluğunda 3 - 4 mm kalınlığında yarım daire şeklinde tek tohumlu yassı bir bakla görümünde olup tek tohum içerir. Kabuğun üzeri ağ şeklinde damarlı ve dişlidir. Bakla rengi saman sarısından koyu kahverengiye kadar değişebilmektedir. 1000 bakla ağırlığı 17 - 23 gr' dır. Meyve kabuğu olgunlaşma döneminde açılmaz. Tohumlar böbrek şeklinde parlak kahve renklidir. Tohumların 1000 dane ağırlığı ise 14 - 16 gr kadardır.
Korunga tohumlarının optimum çimlenme ısısı 20-30C' ve çimlenme süresi 4-14 gündür.
B- Korunganın Ekolojik İstekleri
a- İklim İstekleri :Korunga her iklimde yetişebilen kurağa ve özellikle soğuğa çok dayanıklı bir baklagil yem bitkisidir. İlk yıl fide döneminde soğuğa karşı hassastır. İkinci yıldan sonra soğuktan zarar görmez. Donlara karşı dayanıklılığı yaşlandıkça artmaktadır. Kurak bir ortam istemesine karşın sıcaklık istekleri yoncadan daha azdır. Doğu ve Güney Doğu ile İç Anadolunun soğuk ve kurak koşullarındaki ekim sistemine çok iyi uyan bir bitki olup böyle çevre koşullarında korunganın yerine yetişebilecek başka baklagil yem bitkisi yoktur. (Elçi, ekiz ve sancak 1996) Korunga ılıman iklim bölgelerinde de iyi gelişebilmektedir. Yıllık yağışı 300 mm olan bölgelerde başarıyla yetiştirilip biçip alınabilmektedir.
Çiçeklenme döneminde iken bol ve sürekli yağmurlar ve uzun zaman devam eden bulutlu devreler nedeni ile bitkide tohum oluşmayabilir.
b- Toprak İstekleri : Korunga toprak istekleri bakımından kanaatkârdır. Toprak seçiciliği olmamakla beraber derin yapılı, geçirgen, gevşek, kuru ve kireçli, tınlı - kumlu toprakları sever.
Yonca tarımına uygun olmayan zayıf ve çakıllı topraklarda korunga yetiştirilebilir. Hatta alt katlarında köklerin işlemesine imkan verecek çatlakların bulunması koşuluyla, taşlı kayalık arazide de tarımı yapılabilmektedir. Bu gibi kayalık yerlerin değerlendirilmesinde, kumlu arazide,kurak ve kireçli yerlerde korunga tarımı büyük önem taşımaktadır. Korunganın tuza dayanıklılığı zayıftır. Taban suyu yüksek, ağır, killi ve ıslak, kireçsiz, asiditesi yüksek topraklar korunga tarımına pek elverişli değildir.
C- Korunganın Tarımı
a- Toprak Hazırlığı :Korunga iyi hazırlanmış, keseksiz ve bastırılmış bir tohum yatağı istemektedir. Korunganın ilk yılkı gelişmesi ve rekabet gücünün çok zayıf olması ve tesis edilecek korungadan 3 - 4 yıl süreyle yararlanılacak olması nedeniyle tohum yatağının mutlaka yabancı bitkilerden temizlenmiş olması gerekir. Korunga hasadında kullanılan biçme ve balyalama makinaları zemine çok yakın mesafede çalıştırılmaktadır. Bu nedenle hasat kayıplarına ve alet hasarlanmalarına engel olmak için korunga tesis edilecek tarlanın düzgün ve tesviyeli olmasına dikkat edilmesi varsa taşların toplanıp tarladan uzaklaştırılması gereklidir.
İşletmelerimizde korunga kıraç alanlarda ekilmekte, buğday ve arpa ile münavebeye sokulmaktadır. Tarladaki ön bitki hasat edildikten ve bitki artıkları kaldırıldıktan sonra tercihen güz aylarında yada ekim öncesi ilk baharda toprak tava gelince sürülür.
Ekim öncesinde uygun ikileme aletleri kullanarak tohum yatağı hazırlanır, gerekirse tapan çekilerek zemin düzeltilmelidir. Tohum yatağı hazırlanırken aşırı toprak işlemeden kaçınılmalıdır. Aksi takdirde her toprak işlemede toprak tavı kaçmakta çimlenme ve çıkış risk altına girmektedir. Fidelerin bir çoğu kurak yaz aylarına dayanamayıp ölmekte geri kalanlar sert kış şartlarına zayıf girmekte ve soğuktan zarar görmektedirler. Bu durum tesisin ömrünü ve verimini düşürmektedir.
b- Ekim :Korunganın her türlü iklim şartlarında en iyi ekim zamanı erken ilkbahardır. Ancak ılıman iklim bölgelerinde sonbaharda da ekilebilmektedir (Gençkan - 1992).
Kıraç şartlarda tarımı yapıldığından, kuruya ekimden kaçınılmalı ekimde gecikilmemelidir. İlkbaharda uygun toprak tavı ve sıcaklığı yakalandığı anda korunga ekimi yapılarak, çimlenme ve çıkış sağlanmalı sonradan gelecek yağışlardan bitkinin faydalanıp kurak yaz aylarına kuvvetli girmesi temin edilmelidir.
İşletmelerimizde korunga ekimi Accord tipi pinomatik mibzerlerle yapılmaktadır. Ekimde sıra arası mesafe 12.5 cm olarak tutulmakta, 2 - 5 cm derinliğe ekim yapılmaktadır. Ekimde 6 - 10 kg/da arasında değişmekle birlikte, ortalama 8 kg /da baklalı tohum kullanır. Ekimle birlikte toprağa 14 - 1 5 kg/da DAP gübresi verilir.
Ekimden önce korunga tohumlarının, havanın serbest azotunu korunga köklerinde nodoziteler oluşturarak toprağa bağlayan (rhizobium) bakteri kültürü ile aşılanması gereklidir. Aşılama işlemi direkt güneş ışığı olmayan yerlerde % 10 luk şekerli suyla hafifçe nemlendirildikten sonra yapılmalı, aşılanan tohum gölge bir yerde kurutulduktan sonra en geç 24 saat içinde ekilmelidir. Ekimden sonra tohum yatağını sıkıştırmak ve taban tavını yukarı çıkarıp daha iyi bir çimlenme ve çıkış sağlamak ve kısmen de zemini düzeltmek için merdane veya silindir çekilmelidir. Korunga tohumları toprak sıcaklığı ve tavı uygun olduğunda 4 - 10 gün içinde çimlenerek fideler toprak üstüne çıkmaya başlar.
c- Bakım ve Üst Gübreleme : İlk yıl fide gelişimi yavaştır. İlk gelişme döneminde hassas olması nedeniyle iyi bir gelişme sağlasa bile ilk yıl korunga tesisine kesinlikle hayvan sokmamalı ve çok iyi korunmalıdır. İkinci - üçüncü yıllarda ilkbaharda ota biçilecek korungalıklarda 3 - 5 kg/da saf N üzerinden üst gübreleme yapılması verimi artırmaktadır. İlk yıl aşırı otlanma olan yerlerde yabancı otların tohum bağlamalarına engel olabilmek için aktif çayır biçme makinaları kullanılarak korunga fidelerine zarar vermeyecek şekilde temizlik biçimi yapılabilir.
d- Mücadele : Korunga tarımını engelleyen ve ekonomik kayıplara neden olan korungaya zarar veren etmenlerle mücadele konusunda yeterince çalışma yapılmamış olup herhangi bir kimyasal mücadele yöntemi ortaya konmamıştır. Mücadelede, alınacak kültürel tedbirler ön plana çıkmaktadır.
d-1 Korunga Hastalıkları : Korunga hastalıkları üzerinde fazla çalışılmamıştır. Bazı bölgelerde kök çürüklüğü, solgunluk ve fungusların yol açtığı gövde zararlanmaları görülmektedir. (Fırıncıoğlu ve ünal 1997). Korunga hastalıklarına karşı alınacak kültürel tedbirler olarak, hasat edilen sahalarda balyalama işlemi yapıldıktan sonra balyaların çabuk kaldırılmasıdır. Aksi takdirde balya altındaki korungalarda havasızlığa bağlı olarak küflenme, çürüme ve ölmeler olmaktadır.
d-2 Korunga Zararlıları :
Korunga kök boğaz kurtları (bombecia scopiqera, sphenoptera carceli ve plaginotus floralis):
Bu böcekler bitkinin ikinci ve üçünü yılında kökün orta kısmında açtığı tünellerden bitkinin kökünü içten yiyerek gelişmesini durdurmakta ve bitkinin ölmesine sebebiyet vermektedir. Zararı bu böceklerin larvaları yapmakta bir kökün içinde 3 - 4 larva bulunabilmektedir.
Uzun ömürlü bir bitki olmasına rağmen bu zararlılarla bulaşık olan sahalardaki korunga bitkileri ikinci yıldan itibaren çabuk yaşlanıp ölmektedir. Bu nedenle Gözlü Altın- ova ve Koçaş işletmelerimizin üretim planlarından çıkartılmıştır. Kimyasal mücadele yöntemi bulunmayan bu zararlılara karşı, ekonomik olarak ot ve tohum üretimi yapılabilecek böceğe karşı toleranslı bitkilerin elde edilmesi yolunda çalışmalar yapılmaktadır. (Elçi - 1996).Bununla birlikte Ulaş işletmesindeki korungalıklarda bu zararlılarla bulaşıktır. 1995 - 2000 yılları arasında yaptığım incelemelerde zararlının Gözlü şartlarındaki büyüklüğüne oranla, çok küçük ebatlarda olduğunu, bir bitki kökünde ancak 1 - 2 tane olduğunu ve her bitki kökünde olmadığı gözledim.
Zararlının uzun yıllar aynı ortamda olmasına rağmen iyi bir gelişme göstermemesi ve önemli tahribat yapmaması iklim şartlarının daha sert olmasından kaynaklanabilir.
Korunga çiçek tomurcuğu zarlısı (Meligethes, acicularis, Bristan) :Ülkemiz için yeni bir korunga zararlısı olan (Meligethes acicularis bristan) kışı ergin halde korunga ekim alanları civarındaki işlenmemiş arazide geçirmektedir. Erginler, korunganın tomurcuk döneminde olduğu Haziran başından itibaren bitkilere geçerek temmuz başlarına kadar tomurcuklarda beslenmelerine devam etmektedir. Böcek korunganın çiçek tomurcuklarına üst kısmından girerek içerisindeki erkek ve dişi üreme organlarını yemek suretiyle zarar yapmakta, zarar gören tomurcuklar çiçek açmayıp bir süre sonra kuruyarak dökülmektedir. Zarar salkımların alt kısımlarındaki tomurcuklardan başlayıp yukarı doğru devam etmekte ve zamanla salkımlar tamamen çıplak kalmakta veya sadece üst kısımlardaki birkaç tomurcuk çiçek açabilmektedir. Böcek bir tomurcuktan diğer tomurcuğa geçtiği gibi bir salkımdan diğerine geçmekte ancak çiçek açma tamamlandıktan sonra böcek artık etkisini kaybetmektedir. Böcek bu şekildeki zararı ile korunganın tohum bağlamasını engellemektedir. Yapılan çalışmalarda erginin yumurtayı nereye koyduğu ve larvanın nerede beslendiği tespit edilememiş ancak yılda bir döl verdiği saptanmıştır (Yıldırım, Aslan ve Özbek 1996). Ergini, siyah, oval, hafif dikdörtgenimsi yassı, üzeri sık noktalı ve beyaz tüyleri kaplı olup, boyu 1.4 - 1.8 mm dir.
Yaptığım incelemelerde Ulaş işletmemizdeki korungalıklarda da henüz yeni tanımlanmış olan bu zararlının varlığı gözlenmiştir. Henüz bilinen bir kimyasal mücadele şekli yoktur.
d-3 Korungada Sorun Yaratabilecek Yabancı Otlar :
Korunga tesislerinde problem yaratabilecek yabancı otlar, sirken (Chenopodium album), sarı ot (Boreava orientalis), Kadın aynası (Legousia pentagonia) Gökbaş (Centaurea cyanus), Köygöçüren (Cirsium arvense), Pelemir (Cephalaria syrıaca) ve Kangal gibi geniş yapraklı otlarla, dar yapraklı bir yabancı ot olan Brom (Bromus spp.) dur.
İşletmelerimizde korunga tarımında herbisitler kullanılarak yabancı ot mücadelesi yapılmamaktadır.
Korunga çok yıllık, ilk gelişim dönemi dışında da rekabet gücü çok yüksek bir bitkidir. Bu nedenle korunga ekilecek tarlalarda toprak hazırlığı önem arz etmektedir. Toprak hazırlığında, tohum yatağının yabancı bitkilerden tam olarak arındırılmasına ve ekilecek tohumda yabancı ot tohumlarının bulunmamasına özen gösterilmelidir. Buna rağmen ilk yıl korunga tesislerinde oluşabilecek yabancı otlanmada, aktif çayır biçme makinaları kullanılarak temizlik biçimi yapılmalı, yabancı otların tohum bağlamasına engel olunmalıdır.
İlk yıl yeni tesis edilen korungaya kesinlikle hayvan sokulmamalıdır. İkinci yıl tesislerin durumlarına bakarak yabancı ot durumuna göre ota ve tohuma biçilecek alanlar tespit edilmeli otlamanın fazla olduğu yerler ota biçilerek yabancı otların tohum bağlamaları engellenmelidir.
Ulaş tarım işletmesi şartlarında korungalıklarda son 5 yıllık gözlemlere göre hasatta çarpma düzenli tamburlu aletler kullanılmasının korunganın ömrünün kısalttığı, tesisin çabuk seyrelmesine ve yabancı otlarla mücadelesinin azalmasına neden olduğu görülmüştür. Buna karşın kesme düzenli çayır biçme makinaları ve biçerdöverlerle yapılan hasatlarda korungada seyrelme olmadığı ve yabancı otları baskı altına aldığı görülmüştür.
e- Hasat:
e-1 Ot Hasadı :Yapılan araştırmalar korungada kuru ot için en uygun hasat zamanının, çiçeklenme başlangıcı (%10 çiçeklenme) olduğunu göstermiştir. Biçim geciktirilecek olursa korunga gövdeleri odunlaşmakta selüloz oranı artmakta ve ham protein oranı düşmektedir.
İşletmelerimizde korunga otu hasadı, kuhn tipi tamburlu çayır biçme makinaları yada aktif çayır biçme makinaları kullanılarak yapılmaktadır.
Kuhn tipi çayır biçme makinelerinin biçim randımanı yüksektir. Biçtiği otu sıkma ve namlu yapma düzeni vardır. Sıkma düzeninden geçen ot namluda çabucak kurumakta, iki gün içinde balyalanmaya geçilebilmektedir. Bu şekilde balyalanan otun rengi solmamakta, yaprak ve çiçeğini dökmemekte, kalitesi yüksek olmaktadır.
Aktif çayır biçme makinaları kullanılarak yapılan biçimden sonra, biçilen otlar olduğu gibi soldurulmaya tabi tutulur. Yeterince soldurulan otlar akrobat tırmık kullanılarak namlu yapılır, balyalamaya hazır hale getirilir. Yaprak ve çiçek dökülmesine engel olmak için tırmıklama sabahleyin serin vakitlerde yapılmalıdır.
Namlu haline getirilen otlar, yeterince kuruduğuna karar verildikten sonra balya makineleriyle balyalanır. İşletmelerimizde balyalamada rulo tip balya yapan makineler kullanılmaktadır.
e-2- Tohum Hasadı :İşletmelerimizde tohumluk korunga hasadı biçerdöverlerle yapılmaktadır.
Tohumluk hasadına, başağın alt kısmındaki baklalar kahve rengini alır almaz ve ilk tohumlar dökülmeye başladığı zaman girilmelidir.
Hasatta gecikilirse, olgulaşan baklalar dökülmekte, başaklar kırılabilmekte, tohum kaybı artmakta, verim düşmektedir. Hasada erken girildiğinde, hasat edilen mahsülün nem oranının yüksek olması nedeniyle, yığında kızışma riski fazla olmaktadır. Erken hasatta verim artmakta ancak tohumların çimlenme %’ si düşmektedir.
Temiz bir korunga tohumluğu hazırlayabilmek için, tohuma biçilecek korungalıklarda yabancı otların yoğun olduğu bölgelerin önceden tespit edilerek ota biçilmesi, hasat edilen çepelli mahsulün temiz olmasına dikkat edilmesi gereklidir. Tarladaki yoğunlukları az bile olsa yayılmalarını engellemek için, kangal, köygöçüren, sarı ot, pelemir ve küçük çayır düğmesi gibi bitkilerin bulunduğu alanlar tohumluk olarak biçilmemelidir.
SONUÇ ve TARTIŞMA
Korunga özenle hazırlanmış bir tohum yatağı istemektedir (Gençkan-1992 ). Ekim yatağı keseksiz ve bastırılmış olmalıdır (Sencar-1994). Korunganın rekabet gücü ilk yıl çok zayıf olduğundan, tohum yatağının yabancı bitkilerden temizlenmiş olması zorunludur (Gençkan 1992 ve Sencar 1994 ).
İşletmelerimizde korunga ekilecek tarlalarda tohum yatağı hazırlanmasında azami dikkat gösterilmektedir. Otsuz, tesviyeli, keseksiz, düzgün bir tohum yatağı hazırlanmakta, toprak tavının kaçmamasına özen gösterilmektedir. Korungalığın uzun ömürlü ve verimli bir tesis olabilmesi için uygun toprak hazırlığı çok önemli olup, toprak hazırlığında diskli aletler kullanılmasından kaçınılmalıdır.
Her türlü iklim koşullarında korunganın en iyi ekim zamanı erken ilkbahardır. Korunga yavaş geliştiği için, sonbaharda yapılan ekimde genelde bitkilerin çoğu kıştan zarar görmektedir (Gençkan,1992). İşletmelerimizde korunga uygun toprak tavının yakalandığı Nisan-Mayıs aylarında ekilmekte çimlenme ve çıkışı sağlanmaktadır.
Mibzerle sıraya ekim yapıldığında 10-15 kg/da tohum kullanılır. Sıra arası mesafe 20-30 cm tutulmalı, ekim derinliği 2-3 cm olmalıdır (Sağlamtimur, 1989 ve Gençkan 1992 ). Sıra arası mesafe üretim amacına toprak ve iklim şartlarına göre 20-50 cm arasında değişir. Mibzerle ekimde 8-10 kg/da tohum kullanılır.
İşletmelerimizde korunga ekiminde accord tipi pinomatik mibzerler kullanılmakta sıra arası 12,5 cm tutulmakta ortalama 8 kg/da tohum kullanılmakta ekim derinliği 2-5 cm arasında gerçekleştirilmektedir. İşletmelerinizde tohumluk elde edilecek korungalıklar farklı sıra aralığı mesafede ekilmemektedir. Tesislerde birinci yıl tohum üretimi, ikinci yıl ot üretimi yapılmaktadır.
Van kıraç şartlarında yapılan bir araştırmada, en yüksek kuru ot ve tohum verimi 30 cm sıra aralığında elde edilmiştir. ( Andiç ve Günel-1996 ). İşletmelerimizde halihazırda 12,5 cm sıra aralığı olarak uygulanan mesafe yeniden gözden geçirilmeli, tohumluk ve ota biçilecek alanlarda uygulanacak sıra arası mesafeler yeniden tespit edilmelidir.
Van Kıraç koşullarında değişik fosfor dozları uygulayarak yapılan bir araştırmada en yüksek tohum ve kuru ot verimi ve ham protein oranı 8 kg/da P2 05 ve 6-8 kg/da K2 0 hesabıyla fosforlu ve potasyumlu gübreler uygulanmasından elde edilmiştir. İlk gelişme dönemi için N gerekli olduğundan ekimden önce 2-3 kg/da hesabıyla azotlu gübre verilmelidir.
Toprakta kireç noksanlığı varsa kireçleme yapılması verimi artırmaktadır. (Sağlamtimur,1989 ve Sencer 1994 ). İşletmelerimizde, ekimle birlikte verilen 14-15 kg/da DAP (18-46) bitkinin P ve N ihtiyacı karşılamakta olup, tavsiye edilen gübre dozlarıyla uyum içerisindedir. Topraklarımız K ve Kireçce zengin olduğundan K ve Kireç uygulaması yapılmamaktadır.
Yapılan çalışmalarda, kıraç şartlara ekilen korungalarda, kuru ot verimi 212-321 kg/da olarak belirlenmiştir (Tosun ve Ark 1979 ). Farklı bir çalışmada, farklı gübre dozlarına bağlı olarak korungadan 637-731 kg/da kuru ot verimi elde edilmiştir ( Tahtacıoğlu ve Ark 1993). Öte yandan Keşmir’de korungadan 889-1023 kg/da kuru ot verimi alınabildiği bildirilmiştir (Shah 1989).
Korunganın kuru ot verimi, sulu koşullarda çok yükselmektedir (Avcıoğlu 1994). Yapılan başka bir araştırmada korungadan kıraçta 211-321 kg/da, suluda ise 623-917 kg/da verimler alınmıştır (Tosun ve Ark 1979).
Araştırma sonuçlarına göre, korungadan kıraç şartlarda genelde 212-321 kg/da civarında kuru ot alındığı görülmektedir. Bununla birlikte kuruda 730 kg/da kadar verimler alınmıştır. Sulu koşullarda verim iki katına çıkmaktadır.
İşletmelerimizde korungadan son 5 yıllık değerlere göre Polatlı T.İ.M.’de 221-244 kg/da Ulaş T.İ.M.’de 212-449 kg/da, Malya T.İ.M.’de 157-389 kg/da arasında değişen verimler alınmıştır. Ulaş T.İ.M.’de korunganın ilk biçimi kuru ot için yapıldığında 500 kg/da kuru ot verimi alınabilmiştir. İşletmelerimizin korunga kuru ot verimleri, araştırma bulgularıyla uyum sağlamaktadır. Ancak yoncaya göre su isteğinin çok daha az olması ve ot kalitesinin yoncaya eşdeğer olması nedeniyle hayvancılığın artan kaba yem ihtiyacının temin edilebilmesi için yoncanın düşük verim yaptığı bölgelerde sulu ziraat alanlarındaki ekim nöbetine sokulması düşünülmelidir.
Korunganın tohum veriminin 80-120 kg/da arasında değiştiği bildirilmektedir. İşletmelerimizde son 5 yılda alınan çepelli mahsül verimleri Malya T.İ.M’de 50-80 kg/da Polatlı T.İ.M’de 11-65 kg/da ve Ulaş T.İ.M’de 39-92 kg/da arasında gerçekleşmiştir.
Çepelli tohum verimlerimiz genelde literatür değerlerinin altında gerçekleşmiştir. Hasatda geç kalınması tohum verimin düşmesine neden olabilir. Bunun yarı sıra ülkemizde henüz yeni tespit edilen ve korunganın çiçek tomurcuklarında zarar yapan Meligethes acicularis bristonda tohum verimini düşürebilmektedir. İşletmelerimizde bu zararlarının tam olarak tespiti ve mücadele yöntemleri araştırılmalıdır.
İşletmelerimizde korunganın ekonomik ömrü kısalmıştır. Halihazırda tesis yılı hariç iki biçim alınabilmekte, ikinci biçim senesinden sonra verim fazla düştüğü için ekonomik olmaktan çıkmakta terkin edilmektedir. Bunu 3 biçim yılına çıkarabilmek ve iyi verim alabilmek mümkündür.
Korunga hasadında yanlış alet kullanımını ve zamansız hayvan otlatılması korungayı verimsizleştirmekte, tesis ömrünü kısaltmaktadır.
Korunga hasadını çabuklaştırdığı, işçiliği azalttığı ve biçilen otun kalitesini düşürmediği için tüm işletmelerimizde korunga otu hasadında Kuhn tipi Tamburlu çayır biçme makineleri kullanılmaktadır. Bu makinenin biçim şekli, çarparak bıçakla kesme esasına dayanmaktadır. Ancak Ulaş İşletmesinde 1995-2000 yılları arasında yaptığım incelemelerde kuvvetli bir gelişim gösteren korungada, Kuhn tipi çayır biçme makineleriyle yapılan hasatta, korunga bitkilerinin zarar gördüğü ve içi boş olan alt kısımlarından yarıldığını gözledim. Bu yarıklar bazı durumlarda köke kadar inebilmektedir. İlk yıl Kuhn tipi çayır biçme makinesi kullanılarak 500 kg/da verim alınan tarladan ikinci yıl sıfır verim alınmıştır. Aynı tarlada, aktif çayır biçme makinesi kullanılarak hasadı yapılan yerlerdeki korunga bitki sıklığı ve gelişiminin gayet iyi olduğu gözlenmiştir. 1999 yılında ota biçilecek olan, yeni tesis korungaların biçiminde tamamen aktif çayır biçme makinesi kullanılmış, 2000 yılında aynı tarlalarda yapılan gözlemlerde korunganın yer yer ilk biçim yılından daha iyi olduğu görülmüştür. Aynı şekilde biçerdöverlerle tohumluk hasadı yapılan tarlalarda, korunganın çok kuvvetli olduğu ve sonraki yıl otları tamamen bastırdığı görülmüştür.
Ot hasadında kullanılan makinelerle korunga tesis ömrü ve verimi arasındaki bu ilişkiden dolayı yeni mekanizasyona ihtiyaç duyulmaktadır. Kuhn tipi çayır biçme makineleri ot hasadında kullanılmamalıdır. Bunun yerine biçerdöverler kullanılması uygun olabilir. Biçerdöverlerin iş başarısı çok yüksektir. Zamandan ve işçilikten büyük tasarruf sağlamaktadır. Hasat çok daha kısa sürede bitirileceğinden otun kalitesinde düşme olmayacaktır. Bu işlem için biçerdöverlere, sadece otu sıkma düzeni yerleştirilmesi yeterli olacaktır.
Bir biçerdöver müteahhidi ve ustasıyla yaptığım görüşmede sıkma düzenini biçerdövere kolaylıkla monte edebileceklerini ve korunga otu hasadı yapabileceklerini beyan etmişlerdir. Bu konu önem arz etmekte olup hayata geçirilme yolları araştırılmalıdır.
Korungada yüksek verimli ve zararlılara karşı dayanıklı çeşit geliştirme çalışmaları devam etmektedir. İşletmelerimizde, ekilişlerde halihazırda popilasyon korunga tohumluğu kullanılmaktadır. Ancak tohumluk üretimi yapan işletmelerimizde tesçil edilmiş sertifikalı tohumluk kullanımına geçilmesi gereklidir.

Kapari Yetistiriciligi

2008-03-02T11:18:00.001-08:00

KAPARİ NASIL YETİŞTİRİLİR?

Kapari doğada çoğalmasını, karıncalara, kuşlara ve toprak mikro organizmalarına borçlu.Çünkü kapari bitkisinin tohumunda çimlenme engeli var.Bu çimlenme engelini, karıncalar ortadan kaldırıyor.Tohumun çevresinde mantarımsı zar, karınca asidince etkileniyor ve böylece çimlenme kendiliğinden oluşuyor.Karınca, kapariyi kışlık yiyecek olarak taşırken ağzından düşürünce çimlenme başlıyor.

Doğada tohumla kapari bahçesi tesisi biraz risk taşıyor.Bu nedenle uzmanlar, daha ziyade fidan dikimini öneriyorlar üreticilere.Uzmanlar fidanları sizin için yetiştiriyorlar.

Kaparinin kökleri, toprağın derinliklerine inerek ve toprak altında yatay biçimde metrelerce yayılarak dolgu toprağı örtebilme özelliğine sahip.Bu özelliği nedeniyle uzmanların önerisi, özellikle eğilimli arazilerinizde, dere boyundaki tarlalarınızda kapari yetiştiriciliği yapabileceğiz doğrultusunda.Böylelikle toprak kaybının önüne de geçebilirsiniz.Kıraç, tarıma elverişli olmayan arazileri değerlendirmek için kapari, ideal bir bitki.

Özellikle güneye bakan yamaçlarda...

Kaparinin yetiştirilmesi kolay ve diğer türlere göre oldukça masrafsız.Kapari bitkisinin tarım ve tarım dışı alanlarda yetiştirilmesi önemli bir avantaj.Bu avantajdan siz de yararlanmak istiyorsanız , işte size kapari yetiştiriciliğine ilişkin ipuçları.Kapari bitkisinin arazinin bütününde kapama bahçe olarak ve özellikle tarım dışı arazilerde yetiştirilebileceği gibi tütün, bağ, badem ağacı aralarında, tarımsal-ormancılık amaçlı kurulan kızılçam ve fıstıkçamı ormanlarında da yetiştirilebileceğini söylüyor uzmanlar ancak bitkinin çeçeklenebilmesi için ışığa ihtiyaç duyduğunu da unutmamalısınız.

A) DİKİM
Öncelikle dikim yapılacak arazide sonbaharda derin sürüm yapılmalı.

Tarım alanlarında kültür bitkisi olarak yatiştirilecek kapari fidanları, kasım-aralık-ocak-şubat yöre şartlarına göre mart ayında fidanlıklardan dikim sahasına sevk edilir.Yurdumuzda erken ilkbaharda tarlaya dikilen kaparinin tutma oranının daha yüksek olduğu görülmüştür.Dikim zamanı olarak toprağın tavda olduğu zaman tercih edilmeli.

Dikim mesafesi, kıraç ve eğilimli arazilerde 2x2 olmalı.(her çukura 1 1le 4 fidan dikilebilir)

Dikim çukurları ise 30x30x40 cm.boyutlarında hazırlanmalı.

Fidan dikildikten sonra üzeri toprak ile örtülmeli ve can suyu verilmeli.

B) BAKIM
Fidanların ilk yıl gelişim şöyle:

Kapari fidanları ilk yıl 1 metreye kadar sürgün veriyor.Mayıs ayından itibaren 10-15 adet çiçek tomurcuğu görülebiliyor.Kasım ayından itibaren de yapraklarını dökmeye başlıyor.

Fidanların bakımı için fazla yorulmanıza gerek yok.Ot alma, ilaçlama ve kuruyan kısımların budanması gibi bakım işleri yapılıyor, o kadar.

a) Sulama

İlk yıl fidanlara yaz aylarının çok kurak gitmesi halinde su verilmiş.

Bitkilerin aşırı sulanmasından, sulama yapılırken suyun gövdeye temasından kaçınılmalı.”diye uyarıyor uzmanlar.

b) Budama

Ürün hasat edildikten sonra sonbaharda sürgünler, altında 3-5 cm pay bırakılarak budanmalı ve sahadan uzaklaştırılmalı.Böylece fidanlar, her yıl toprak yüzeyinden yeni sürgünler vererek daha canlı çıkacaktır.

Dalları kuvvetlendirmek için gözlerin sürmesinden yaklaşık 30-40 gün sonra budama yapılırsa daha iyi sonuç elde etmek mümkün.İspanyol’lar “yeşil budama” denilen bu yöntemi tercih ediyorlar daha çok.Dallar budamadan sonra, önce dik büyümeye başlıyor.Daha sonra eğilerek toprakla temas edip uzamaya devam ediyor.

b) Gübreleme

Bitkinin aşırı gübrelenmesinden kaçınılmalı.Ancak toprağın orta derinlikte sürülerek analiz sonucuna göre hektara 400 kg.süfer fosfat, 100-150 kg.potasyum klorür, 100 kg.amonyumsülfattan oluşan taban gübresi verilmesi, fidanın gelişimini hızlandırıyor ve verimini arttırıyor.

d) Hastalık ve Zararları

Eldeki bilgiler İspanya ve İtalya’ da yapılan araştırma sonuçlarına dayanıyor.Türkiye’ de henüz bu konuda-kültüre alınması çok yeni olduğu için olsa gerek-yeterli araştırma yapılmamış.

Bitkinizde eğer aşağıdaki belirtiler baş göstermişse zarar görmüş kısımların kesilerek sahadan uzaklaştırılması gerekiyor.

· Bitkinin odun kısımlarında derin galeriler açılır, zamanla derinleşir.

· Yaprakların rengi solar, incelir.

· Sürgünler kısalır.

· Bitki yavaş yavaş zayıflar, verim düşer

· Daha ağır durumlarda bitki ölür.

Böyle durumlarda bitkiyi sökerek imha etmeniz gerekiyor.Yoksa bitkinize musallat olan böcek, diğer köklerinde başına dert olabilir.

C) TOMURCUKLARIN TOPLANMASI
Kültür ortamında yetiştirilen kaparilerdenikinci ve üçüncü yıldan itibaren tomurcuk elde ediliyor.Ancak bitki tam verime dördüncü yıldan itibaren ulaşıyor ve bitki başına 8-10 kg ürün alınıyor.

Doğal ortamda yetişen kapari köklerinden bir kişi günde 10.kg tomurcuk toplayabiliyor.Kültür alanında ise 20.kg

Bir bitkiden 7-14 günde bir tomurcuk toplanabiliyor.Mayıs-Ekiml ayları arasında ortalama 20 hasat dönemi gerçekleşebiliyor.En sıcak aylarda, en yüksek verim elde ediliyor.En değerli olan küçük tomurcuk (5mm.altı) miktarısa artıyor.

Bir uyarı:Toplama sıklığının çevre şartlarına ve gelişme seyrine göre belirlenmesi gerekiyor.

Tomurcuklar toplanırken bitkinin dikenli olması biraz rahatsızlık verebilir.Tomurcuğun ucundan tutularak çekilmemesi konusunda uyarıyor uzmanlar.Çünkü bu durumda tomurcuğun ucunda çöpü kalıyor ki; bu da daha sonraki işçilik maliyetini arttırıyor.

“Toplanması gereken tomurcuklar, bağlı olduğu saptan bükülerek alınmalı”diyor uzmanlar.

Tomurcukların sabah ve akşam serinliğinde toplanması gerekiyor.

D)SAKLAMA
Toplanan çiçek tomurcukları, 5mm.altı/5-7mm./7-9mm./9-11mm./11-13mm olmak üzere beş gruba ayrılıp %20 lik tuzlu suda ya da bir kat tomurcuk şeklinde katlanarak muhafaza edilir.Tomurcuklar bu şekilde salamurada bir yıl bekledikten sonra satılabilmekte.

Suyun çok temiz olması, aranan ilk şart.Dinlenen tuzlu su, üzerindeki köpük alınıp dibinde biriken tortuyu bulandırmadan başka bir kaba aktarılmalı.Kapari tomurcukları, bu şekilde hazırlanan suya yatırılmalı ve tamamen ıslanmaları sağlanmalı.

İtalya’da yaygın olan sistemle toplanan tomurcuklar, plastik kaplarda veya tahta fıçılarda üzerine %15-20 deniz suyu ilave edilerek saklanıyor.Salamurada tomurcukların 7-8 gün kalması gerekiyor.Daha sonra salamuradan çıkarılan tomurcuklar, bir veya iki defa aynı işleme tabii tutluyor.20 gün süren bu işlemler sırasında tomurcuklar sık sık karıştırılıyor.

İspanya’daki uygulama daha farklı.Tomurcuklar büyüklüğüne göre iki veya iç gruba ayrıldıktan sonra plastik kaplardaki salamuraya alınır.Sıkıca kapatılan kaplar 20-30 gün güneşte bırakılır.Ürün satılıncaya kadar yaklaşık 3-5 ay salamurada kalabilir.

Kapari çiçek tomurcuğu , ham olarak tüketilmez.Çünkü tomurcuklarda %0.3 kadar gluko kaparinden kaynaklanan bir acılık vardır.Salamuradan muhafaza edilmesiyle bu acılık azalır.

DAHA FAZLA BİLGİ VE FİDAN TEMİNİ İÇİN www.kapari.com WEB SİTESİNE ZİYARET EDEBİLİRSİNİZ.

Aspir Tarimi

2008-03-02T11:13:00.001-08:00

Aspir, genellikle 80-100 cm arasında boylanabilen, dikenli ve dikensiz formları olan, dikenli formların dikensizlere göre daha fazla yağ içerdiği, sarı, beyaz, krem, kırmızı ve turuncu gibi değişik renklerde çiçeklere sahip, tohumları, beyaz, kahverengi ve üzerinde koyu çizgiler bulunan beyaz taneler şeklinde olan (ender durumlarda siyah tohumlara da rastlanabilir), dallanan ve her dalın ucunda içerisinde tohumları bulunan küçük tablalar oluşturan, renkli çiçekleri (petal) gıda ve kumaş boyasında kullanılan, derinlere gidebilen bir kazık kök sistemine sahip, tohumlarında % 30-50 arasında yağ bulunan, Linoleik (Omega-6) ve Oleik (Omega-9, zeytin yağı kalitesinde) olmak üzere 2 ayrı tipi olan, yağı yemeklik olarak kaliteli, biodizel yapımında da kullanılabilen, küspesi hayvan yemi olarak değerlendirilen, kuraklığa dayanıklı, yazlık karakterde ve ortalama 110-140 gün arasında yetişebilen tek yıllık bir uzun gün yağ bitkisidir.

ASPİR TARIMI

Aspir tarımındaki en önemli avantaj (kolaylık), Buğday-arpa tarımında, toprak hazırlığından ürünün depoya alınmasına kadar geçen sürede kullanılan bütün alet-ekipmanların bu bitkinin tarımında da kullanılabilmesidir. Belki de bu özelliğinden dolayı, üreticiler tarafından benimsenmesi daha kolay ve çabuk olacaktır.

Toprak Hazırlığı: Toprak bakımından çok da seçici olmasa da, derin, verimli tınlı, drenaj problemi olmayan ve su tutma kapasitesi yüksek, pH değeri nötr veya nötr'e yakın (pH 5-7) olan topraklar aspir tarımı için idealdir. Daima bu tip topraklar tercih edilmelidir. Ancak, kıraç alanlarda da başarılı bir şekilde yetişebilmektedir.
Aspir tarımı yapılacak alanlarda dikkat edilecek bir diğer önemli konu ise, tarlanın özellikle yağmur sularını göllendirmeyecek bir konumda olması, yüzey drenajının iyi olması gerekir. Eğer, tarla içerisinde yer yer çukur alanlar var ise ve yüzey drenajı da kötü ise, özellikle yağış suları ve sulama suları bu alanlarda birikerek bitkinin kök bölgesinin bazı hastalıklara açık hale gelmesine neden olacaktır.
Toprak hazırlığı olarak, eğer tarla, bir önceki bitkiden sonra aspir ekimine kadar boş bırakılacaksa, sonbaharda veya ilkbaharda pullukla sürülmelidir. Ekimden önce ise, diskaro ile ekime hazırlamak yeterli olacaktır.
Tarla hazırlığının ekimden hemen önce yapılması, bahar aylarında tarlada ortaya çıkacak kendi gelen bitkiler (halaza-bir önceki ve/veya diğer kültür bitkileri) ve yabancı otların yok edilmesi nedeniyle, aspir'in ilk gelişme dönemleri için temiz, yabancı otlardan arınmış bir yetişme ortamı sağlayacaktır. Tuzlu topraklar, aspir tarımı için olumsuz etkide bulunur. Aspir'in tuza dayanıklılığı, arpa ile aynıdır. Toprakta tuzun fazla bulunması, çimlenmeyi, verimi ve tanedeki yağ oranını düşürür.

Gübreleme: Ekimden önce, toprak tahlili yaptırılarak eksik olan bitki besin maddeleri tamamlanmalıdır. Köklerin derinlere gidebildiği göz önüne alınarak, toprak tahlillerinin 1.0-1.5 m derinlikten alınan örneklerle de yapılması gerekir. Etkili kök derinliğinde, bitkinin alacağı besin maddeleri mevcut olmalıdır. Toprak tahlilinin yapılamadığı durumlarda, dekara 12-15 kg saf azot (N) hesap edilerek, bitki gelişmesine başlangıç olması için bir miktar da fosfor (P) ilavesi yapılarak ekimden önce toprağa serpilip karıştırılmalıdır. Tavsiye edilen normal fosfor miktarı, dekara 3-5 kg dır. Aynı şekilde, Potasyum (K) gübrelemesi de yapılmalıdır. Fakat, ülkemiz toprakları, genelde potasyum açısından yeterli kabul edilmektedir.
Gübreleme açısından, piyasada bulunan ve kompoze bir gübre olan 20-20-0 gübresi en uygun olanıdır. Eğer potasyum gübrelemesi gerekiyor ise, sadece potasyum içeren gübreler ilave olarak da verilebilir. Eğer, bu 3 tip gübreyi aynı anda vermek gerekirse, yine kompoze bir gübre olan 15-15-15 gübresi seçilebilir. Bu tip gübre verilecekse, fosfor ve potasyum miktarına göre hesap yapılıp, toplam miktar belirlenmeli, eksik kalacak olan azot miktarı için de, sadece azot içeren amonyum nitrat veya üre gibi gübreler kullanılmalıdır. Eğer, topraktaki fosfor ve potasyum miktarları yeterli ise, sadece azot gübrelemesi için, daha önce bahsedilen amonyum nitrat veya üre gübresi tek başına kullanılabilir. Tahlil sonuçlarına göre, değişik alternatifler yaratmak mümkündür.
Aspir bitkisi 3.5-4 ay gibi kısa bir sürede yetişebildiği için, gerekli olan bütün gübrelerin ekimden önce bir seferde toprağa serpilip karıştırılması gerekir. Gübrenin bir seferde ekimle veya ekimden önce verilmesi göz önüne alındığında, etki süresinin yavaş ve sürekli olması nedeniyle, üre gübresinin kullanılması daha mantıklı olacaktır. Eğer, ekimden önce toprağa karıştırılmayıp ekimle beraber uygulanacak ise, tohum ve özellikle ürenin birbirlerine temas etmemesine özen gösterilmelidir. Aksi takdirde, çimlenme ve çıkışlarda problemler yaşanabilir.

Ekim Tarihi: Aspir, yazlık bir bitki olduğundan bahar ayında ekilmelidir. Ancak, kışları fazla soğuk olmayan, ılıman bölgelerde kışlık olarak da ekilmesi mümkündür. Örneğin, ülkemizde Çukurova bölgesinde kışlık olarak, Kasım ayında ekilebilir.
Yine Çukurova bölgesi yanında, bahar-yaz yağışları olmayan veya yetersiz kalan Şanlı Urfa gibi güney bölgelerimizde (tabii kışı ılıman olmak şartıyla) kışlık olarak Kasım ayında veya Aralık ayı başlarında ekilmesi tercih edilmelidir.
Fide döneminde, diğer bitkilere oranla soğuklara daha fazla dayandığı için, biraz daha erken ekilebilir. Ekimin 20 Mart-20 Nisan tarihleri arasında yapılması uygundur. Geç ekimlerde, bitkiler kısa kalmakta, dallanma azalmakta, verim ve tanedeki yağ oranı düşmektedir. Bu nedenle, ekimlerin zamanında ve uygun şekilde yapılması çok önemlidir.
Sıra Arası ve Ekim Şekli: Değişik sıra aralıklarında ekim yapılmasına rağmen, yabancı ot mücadelesi ve kontrolü açısından, sıra arasının dar tutulması en iyi yöntem olarak kabul edilmektedir. Bu amaçla, tavsiye edilen en uygun sıra arası, 15-20 cm dir.
Hububat ekiminde kullanılan makineler (mibzerler), aspir ekiminde de rahatlıkla kullanılabilmektedir. Daha geniş sıra aralıklarında (40-60 cm) ekim yapıldığı takdirde, yabancı ot mücadelesi ve kontrolünde sıkıntılar yaşanmaktadır. Çünkü, geniş sıra aralıkları, yabancı ot gelişimini teşvik etmektedir. Böyle durumlarda, özel aletlerle (yüksek ve ince lastikli traktörler) veya yine ekimde belli aralıklarla boş sıralar bırakılarak çapa makinesinin buralardan hareket etmesi sağlanmaktadır. Bu da fazladan masraf gerektiren, üretim maliyetlerini arttıran işlemlerdir.

Tohumluk Miktarı ve Ekim Derinliği: Sıra arasının 15-20 cm olduğu durumlarda, dekara 4-6 kg tohumluk kullanılmalıdır. Bu durumda, tohumun iriliğine göre (1000 tane ağırlığı), dekarda 100.000-120.000 arası bitki (ortalama 100.000 bitki) bulunacak ve sıra üzeri mesafesi de 5 cm olacaktır. Dekara atılacak tohumluk miktarı ortalama olarak 5 kg’ ın altında olmamalıdır. Çok küçük taneli çeşitlerde daha az miktarda tohumluk kullanmak gerekir (yaklaşık 4 kg). Geniş sıra aralıklarında, tohumluk miktarı 2-3 kg civarındadır.
Dekara 5-6 kg tohumluk kullanımı ilk bakışta biraz fazla gibi gözükse de, yeşil aksama uygulanabilecek yabancı ot ilaçlarında sıkıntı yaşandığı için ve büyümenin ilk dönemlerindeki rozet büyüme sırasında aspir bitkilerinin yabancı otlara boğdurulmaması için biraz sık ekmekte fayda vardır. Bu sıklık belki hastalık problemi yaratabilecektir ancak, yabancı ot problemini kontrol etmek açısından gereklidir.
Ekim derinliği, toprak şartlarına göre değişiklik gösterse de, 2.5-4.0 cm' lik ekim derinliği en idealidir. Ekimde hiçbir zaman 5 cm' den daha derine tohum bırakılmamalıdır. Üniform çıkışlar, genellikle sığ (yüzlek) ekimlerde sağlanmıştır.

Yabancı Ot Kontrolü: Aspir bitkisi, gelişmenin ilk 3-4 haftalık döneminde yabancı otlarla rekabet edemez. Bu konuda çok zayıf olduğu için, yabancı otlardan çok etkilenir. Bu nedenle, gelişmenin ilk dönemlerinde bitkiyi yabancı otlarla rekabete sokmamak için, ekimden önce tarlanın bir çıkış öncesi herbisit (ot ilacı) ile ilaçlanması ve ilacın toprağa karıştırılması gerekir veya çıkıştan hemen önce tarla yüzeyine uygulanması gerekir. Aspir tarımında çıkış öncesinde tarla yüzeyine veya ekimden hemen önce toprağa karıştırılarak kullanılabilecek ve tavsiye edilen herbisitlerden bir kaçı şöyledir; Trifluralin, Metolachlor, EPTC, Barban, Profluralin ve Paraquat. Bunlar, etkili kimyasal maddelerden birkaçı olup, ticari ilaç isimleri firmalara göre değişik isimler altında olabilir.
Bunlardan, Metolachlor (Dual II) hem ekim öncesi toprağa karıştırılarak hem de ekimden sonra-çıkıştan önce toprak yüzeyine uygulanabilir. Diğerleri ise, sadece ekimden önce toprağa karıştırılarak uygulanır. Çıkış sonrası yabancı otların yeşil aksamına uygulanabilecek herbisit olarak “Stomp” kullanılabilir.
Ancak, daha önce de belirtildiği gibi, ekimde sıra arasının dar tutulması (15-17 cm), yabancı otları bastıracağından, ayrı bir yabancı ot mücadelesi gerekmeyecektir. Çıkış sonrası yabancı otların kimyasal yolla mücadelesinde yeşil aksama kullanılabilecek herbisitlerin piyasada bulunamama ihtimaline karşı, ekimden önce ekilecek alanın mutlaka treflan ile (dekara 230-250 g) ilaçlanması gerekir. Bu doz miktarı, normal tarla içindir. Çok ağır topraklarda (kil oranı yüksek) bu doz 300 gr’a a kadar çıkarılabilir. Kumsal tarlalarda, Treflan dozu dekara 150-160 gr olmalıdır. Aksi takdirde, bitkilerde yanmalar ortaya çıkabilir.

Çeşitler: Günümüzde, sadece 3 aspir çeşidi mevcuttur. Bu çeşitlerden 2 tanesi (Yenice ve Dinçer), 1983 yılına kadar tescil edilen çeşitler olup, 1 tanesi ise 2005 yılında tescil edilmiştir. Daha önce yıllarda, 5-154 olarak üretimi yapılan hat, 2005 yılında Remzibey-05 ismiyle tescil edilmiştir. Bu çeşitler, Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü tarafından geliştirilmiştir. Bu çeşitlere ait bazı tarımsal özellikler aşağıda verilmiştir.
Yenice: Dikensiz, kırmızı çiçekli, 100-120 cm boyunda bir çeşittir. Diğer 2 çeşitten 10-15 gün daha geç hasada gelir. Bin Tane ağırlığı 35-40 gr arasında olup, tanedeki yağ oranı da % 20-25 arasında değişir. Linoleik tip yağa sahiptir.
Dinçer: Dikensiz, mat-kırmızı renkte çiçeklere sahip, 90-100 cm boyunda bir çeşittir. Remzibey çeşidinden 2-3 gün önce hasada gelir. Bin Tane ağırlığı 45-50 gr arasında olup, tanedeki yağ oranı % 25-28 arasında değişir. Linoleik tip yağa sahiptir.
Remzibey-05: Dikenli, sarı çiçekli, 60-80 cm boyunda bir çeşittir. Tescili 2005 yılında yapılmıştır. Bu yıla kadar 5-154 ismiyle üretim izinli olarak bilinmekteydi. Bin Tane ağırlığı 45-50 gr arasında olup, tanedeki yağ oranı % 30-35 arasında değişir. Yağı oleik tiptedir (zeytin yağında olduğu gibi)
Sulama: Her ne kadar kuraklığa dayanıklı bir bitki olsa da, kritik dönemlerinde sulama yapılması verimi arttıracaktır.
Aspir tarımında tane verimi açısından en kritik dönemler, sapa kalkma dönemi ve çiçeklenme öncesi dönemlerdir. Bu iki dönemde de, eğer havalar çok kurak giderse ve toprakta yeterli rutubet yoksa, sulanması verimi olumlu yönde arttıracaktır. Sapa kalkma dönemi, genellikle çıkıştan 20-25 gün sonraya denk gelmektedir. Çiçeklenme öncesi dönem ise, çeşitlere bağlı olarak, yine çıkıştan yaklaşık 55-65 gün sonrasına denk gelmektedir. Bu dönemlerde, eğer yeterli yağış alınamaz ise ve sulama imkanı da varsa, yapılacak ek bir sulama verimi arttıracaktır.
Eğer sulama yapılacak ise, kuraklık belirtileri bitki üzerinde ortaya çıkmadan önce yapılmalıdır. Özellikle, bitkilerin alt yapraklarında ortaya çıkacak "yanma" lar (yaprakların kahverengileşmesi), bitkinin su stresine (kuraklık) girdiğinin en belirgin işaretidir. Çok sıcak havalarda, sulama yapılmamalı veya çok kısa sürede bitirilmelidir.
Sulama ile ilgili diğer bir konu ise, sulama suyu hiçbir zaman tarla yüzeyinde uzun süre göllenmemelidir. Bu durum, bazı kök hastalıklarına uygun ortam hazırlar.

Hasat: Yaprakların büyük bir bölümünün tamamen kuruduğu (kahverengileştiği), çiçek çanak yapraklarının hemen hemen kahverengiye döndüğü (geç açmış çiçek tablalarındaki çanak yapraklarında hafif bir yeşillik olabilir) ve tablaların elle kolaylıkla harmanlanabildiği ve tanelerin tamamen beyaz renk aldığı dönem hasat zamanının geldiğinin bir işaretidir. Bu dönem, genellikle çiçeklenmeden yaklaşık 4-5 hafta sonraya denk gelen dönemdir. Bu dönemde, bitkiler fizyolojik olgunluğa ulaşmış demektir ve hasat yapılabilir.
Hasat, zamanında, geciktirilmeden hemen yapılmalıdır. Aksi takdirde, tanelerde renk değişikliği ve eğer yağış olursa, tablalarda bulunan tanelerin çimlenmesi söz konusudur.
Hububat (Buğday-arpa) hasadında kullanılan biçerdöverler, aspir hasadında da rahatlıkla kullanılabilir. Ancak, makinenin ayarlarının uygun bir şekilde yapılması zorunludur.
Biçerdöverin dolap hızı, hareket hızından % 25 daha fazla olmalıdır. Hasat-harman sırasında, tanelerde kırılmayı önlemek için, 55 cm' lik batörlerde, batör hızı düşük bir seviyeye, 550 devir/dakika, ayarlanmalıdır. Diğer bir ifadeyle, çevresel hızı yaklaşık 910-920 m/dakika olmalıdır. Kontrabatör açıklığı, ön tarafta 1.5-1.6 cm, arka tarafta ise, 1.2-1.3 cm olmalıdır. Bitki artıkları nedeniyle makinenin tıkanmasını önlemek için, eleklerin sarsılma hızı, hububat için kullanılan hızdan daha fazla olmalıdır. Boş tanelerin ve sap parçalarının kolaylıkla atılması için, fan ayarının da yeterli olması gerekir.
Hasat edilen ürünün problemsiz, uzun bir süre ve güvenli bir şekilde depolanabilmesi için tane neminin % 8 olması gereklidir. Bu oran, % 10' u geçmemelidir.

Sanayide İşlenmesi: Aspir yağlık bir ürün olduğu için, sanayide yağ elde etmek üzere değerlendirilir. Yağ elde edilmesinde, ayçiçeği işleyen tüm makineler aspir işlemeye de elverişlidir. Herhangi bir makine değişikliğine gerek yoktur. Bu nedenle, ülkemizde sanayide işlenmesi açısından hiçbir problem olmaması gerekir.
Yağ alındıktan sonra geriye kalan küspe içerdiği % 22-24 protein nedeniyle iyi bir hayvan yemi olarak değerlendirilmektedir.

Daha Fazla Bilgi İçin:

Dr. Metin BABAOĞLU
Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Müdürlüğü P.K: 16 EDİRNE

Tel: 0284-235 81 82
Faks: 0284-235 82 10

Teşviklerde sorun yok

2008-03-02T11:12:00.000-08:00

Tarım Bakanı Mehdi Eker, geçen yıl olduğu gibi 2008'de de Temmuz ayı itibariyle 5.4 milyar YTL'nin, 5.2 milyar YTL'sini ödeyeceklerini söyledi. Eker, Haziran ayında verilmesi gereken 850 milyon YTL'lik mazot ve gübre desteğini de Mart ayında ödeyeceklerini müjdeledi.

Üreticiler, bir süredir Tarım Bakanlığı'nın teşvikleri ödemesinden dert yanıyor ve bunu de her platformda seslendiriyorlardı. Kimi üreticilere göre Doğrudan Gelir Desteği (DGD) ödenmiyordu, kimi üreticilere göre teşvikler ve kimilerine göre de geçen yıl taahhüt edilen kuraklık desteği.

Gerçekten de ortada bir gecikme vardı. 2007 yılında ödenmesi gereken destekler, 2008 yılının Şubat ayına gelinmesine rağmen halen ödenmemişti. Ve üreticiler daha da gecikme olması halinde ciddi sıkıntı yaşayacaklarını söylüyordu.

Geçenlerde Tarım Bakanı Mehdi Eker ile teşviklerin ödenmemesi konusunda sohbet ettik. Üreticilerin bu konudaki sıkıntılarını Mehdi Eker'e sordum. İşte Tarım Bakanı'nın açıklamaları:

- Çiftçilerin bir süredir Doğrudan Gelir Desteği'nin ödenmemesinden sıkıntılılar. Nedir buradaki sıkıntı?

Sorun şuydu: DGD'nin Türkiye'deki arazi yapısı, işletme yapısı dikkate alındığında bunun adil bir destekleme yöntemi olmadığını hepimiz biliyoruz. Bütün Türkiye biliyor. Biz bunun toplam destekler içerisindeki payını geçen 4-5 yıllık zaman içerisinde önemli miktarda azalttık. Önümüzdeki yıldan itibaren DGD yerine daha çok ürünü dikkate alan, verimliliği ve üretimi esas alan bir destekleme sistemine geçeceğiz. Onun son çalışmaları yapılıyor, kısa zamanda kamuoyuna açıklayacağız.

- 2008 yılı içinde de DGD'yi ödemeye devam edecek misiniz?

2008 yılında yine ödeyeceğiz. Çünkü bu geçen yıla ait biliyorsunuz ve bir sonraki yıl ödeniyor. Daha önceki yıllarda biz hep Nisan ve Haziran aylarında ödüyorduk. Yine bu sene aynı aylarda, birer taksit halinde, daha doğrusu ikiye bölerek ödeyeceğiz. Geçen yıl yine aynı tarihte mazot ve gübre desteğini, DGD ile birlikte ödemiştik. Bu yıl çiftçilerimizin ihtiyaçları doğrultusunda, bunu biraz öne alarak, bir defada ödeyeceğiz. Mart ayında, mazot ve gübre desteğini alan bazlı ödeyeceğiz. Bu da 850 milyon YTL civarında tutuyor.

- Diğer destekleri de ödeyecek misiniz?

Bizim yıl itibariyle ödediğimiz destekler var. Onları yine ödüyoruz. Örneğin, şubat ayı içerisinde 250 milyon YTL ödeyeceğiz. Mart ayı içerisinde biraz önce söylediğim mazot ve gübre desteği dışında, 1 milyar YTL'lik bir ödememiz var; çiftçilerin hububat ve hayvancılık primlerini ihtiva ediyor. Nisan ayında DGD'nin geçen yıla ait kısmı, zannediyorum 600 milyon YTL kadar ödenecek.

- Peki, teşvik ödemelerindeki gecikme nereden kaynaklanıyor? Çünkü sizin anlattıklarınızdan bir sorun olmadığını anlıyorum. Oysa çiftçiler teşviklerin ciddi geciktiğinden dert yanıyorlar...

Bu yıl şöyle bir şey oldu: Ürüne verdiğimiz zaman, yani prim olarak verdiğimiz zaman, Türkiye'deki üretim sisteminin kayıtdışılığını dikkate aldığımızda, kayıtdışı üretim fazla olduğundan, primi kayıt içine alınmış ürüne ödüyoruz. Biz önceden ne kadar ürünün kayıt içine girip, prim için başvuracağını büyük bir oranda tahmin edebiliyorduk. Ancak hayvancılık primlerinde beklentiyi aşan miktarda başvuru oldu. Örneğin, 750-800 milyon YTL olarak öngörüyorduk, fakat bu 1 milyar YTL'yi aştı. Bunun sadece 500 milyon YTL'si yem bitkileri desteği olarak ödeniyor.

Dolayısıyla 2007 yılından 2008 yılına sarktı. Onun dışında bir gecikme söz konusu değil. Hububat primlerinin yıl içerisinde hepsini ödeme imkanımız yok. Çünkü vatandaş ürününü sattıktan sonra gelip başvuruyor. Ürünün satış dönemi de bir daha ki yılın Nisan ayına kadar devam ediyor. Yani geçen sene Temmuz ayında hasat ettiği buğdayı çiftçimiz, depoda bekletiyor ve bunu diyelim Ocak 2008 de satıyor. Ondan sonra prim için bize müracaat ediyor. Ondan dolayı sanki bir gecikme varmış gibi anlaşılıyor. Bu doğru değil.

Geçen sene de, ondan önceki sene de biz şu şekilde bir uygulama yaptık. Bu senede aynısını yapıyoruz. O da şuydu: Nisan ve Haziran ayında doğrudan gelir desteği ve alan bazlı destekler dediğimiz, mesela mazot ve gübre desteğini biz ödüyorduk. Mayıs ayında yağlı tohum primlerini ödüyorduk. Hayvancılık primleri ve diğer ödemeleri de yine yılın muhtelif aylarında bir takvime bağlamak suretiyle ödüyorduk. Bunda hiçbir değişiklik yok. Örneğin, 2006-2007 yıllarında biz destek bütçemizin yüzde 90'nını yılın ilk altı, bilemediniz yedinci ayında ödüyorduk. Geçen senede öyle yaptık, yılın ilk 6-7 ayında ödedik. Bu senede programımız aynı şekilde. Temmuz ayı itibariyle 5.4 milyar YTL'nin, 5.2 milyar YTL'sini ödemiş olacağız.

- Kuraklık destekleri... Alamayan var mı?

Kuraklık desteğini biz ödedik. Geçtiğimiz yıl Eylül-Ekim aylarında biz 267 milyon YTL olarak, onu ödedik. Zaten tahakkuku da o kadardı.

- Tüm bunlar için bütçe yeterli mi? Çünkü size yönelik eleştirilerden biri de, bütçeden tarıma ayrılan payın yeterli olmadığı yönünde...

Türkiye'nin bir gider bütçesi var ve büyüme oranında bütçe de büyüyor. Aslında 2002 yılında tarıma verilen destek 1.8 milyar YTL idi, biz 2007 yılında ödediğimiz 5.4 milyar YTL. Yani, bizim dönemimizde üç kat artış oldu. Bunu da her yıl büyüme oranında artırıyoruz. Bu sene de 5.5 milyar YTL civarında, belki onu da biraz aşar. Dolayısıyla bir düşme söz konusu değil.

- Son olarak, gübre ve mazottaki artıştan üretici ciddi sıkıntı yaşıyor. Bu konuda bir tasarrufunuz olacak mı?

Gübre ve mazotla ilgili bu sene ayırdığımız bütçe 850 milyon YTL. Bunu biz Nisan ve Haziran da ödeyecektik. Fakat şimdi bunu öne aldık. Dünyadaki gübre fiyatlarının artışını dikkate almak suretiyle. Üreticilerimizin Mart ayında gübre ihtiyaçları oluyor. O nedenle biz Mart ayında 850 milyon YTL gübre ve mazot desteği ödeyeceğiz.

Genel Olarak Yem Bitkileri Bilgileri

2008-02-28T02:57:00.000-08:00

SIĞIR BESİSİ

Damızlık özelliği göstermeyen genç erkek ve dişiler ile süt sığırı işletmelerinden kadro dışı bırakılan düşük verimli ve yaşlı sığırlardan daha fazla miktarda ve daha kaliteli et elde edebilmek için bu hayvanlara kesimden önce belli bir süre özel bir besleme uygulanır ve bu süre içinde yapılan faaliyete Sığır Besiciliği denir.
En uygun ve en çok kullanılanı = erkek buzağı, erkek dana ve tosun
Ayrıca; gebe kalmayan düveler, hastalık gebe kalamayan her yaşta inek, meme hastalığı nedeniyle süt verimi azalmış inek, kastre edilerek iş hayvanı olarak kullanılan her yaşta öküz de besi materyali olabilir.

Sığır besisinin yararları:
İşletme sahibine, milli ekonomiye ve insan sağlığına yararlıdır. Başta et verimi olmak üzere yan ürünleri ilaç, kozmetik ve yem sanayinde hammadde olarak kullanılır. Başlıca yararları:
- Hammadde ve artık ürünlerin ete dönüştürülmesi
- Sığırların et verimlerinin ve et kalitesinin arttırılması
- İnsanların beslenmesi
- Giyim, ayakkabı ve saraciye sanayine ham madde temini
- İlaç ve kozmetik sanayine ham madde temini
- Diğer sanayi kollarına ham madde temini
- Tabi gübre ile toprak verimliliğinin arttırılması

Böbrek üstü bezlerden (Kalbi takviye, astım, alerji ve şok tedavisi) = adrenalin (epinephrin)
Böbrek üstü bezlerden (Romatizmal hast., alerji) = Kortizon (Adrenal bezler)
Pankreastan = insülin
Safra kesesinden = safra tuzları
Karaciğerlerden = heparin
Hipofiz arka lobundan = ekstrat
Beyinden = kefalin
Kandan = thrombin

Sığır besisinin avantajları:
- Ahır ve ekipman olarak fazla bir yatırım gerektirmez
- Yatırılan sermayenin devir hızı yüksek ve gelire dönüşümü hızlı
- Diğer hayvancılık kollarına göre işçilik giderleri çok az
- Genç ve erkek hayvanlar kullanıldığından ve bu hayvanlar sağlam ve dayanıklı olduğundan hastalık riski az ve ölüm oranı yok denecek kadar az
- Kesim ağırlığındaki bir sığıra hep Pazar var
- Diğer hayvancılık ve sanayi sektörlerine göre en az yatırımla istihdam sağlar

Besi Yöntemleri:
Mera besisi : Türkiye mera kalmadığından yok denecek kadar az. Kıştan zayıf çıkan sığırlar 2-3 at otlatılıp kasaplık kondisyona ulaştırılır ve kasaplık olarak satılır. Meraların kötü olması nedeniyle yeterince karlı değildir.
Önce mera sonra ahır besisi: Kesim olgunluğuna merada ulaşmış sığırlar bir süre de ahır ortamında beslenerek kesime sevk edilir.
Ahır besisi: Hayvan pazarından toplanan zayıf ve besiye uygun sığırlar belli bir süre besi ahırında bakılır ve kesim olgunluğunda kesime sevk edilir.

Besi Teknikleri:
Entansif Besi: Beslemenin entansif olabilmesi için şu kuralları yerine getirmesi gerekir.
- Besiye alınacak sığırlar ırkına, yaşına, canlı ağırlığına, beden yapılarına ve orjinlerine göre seçilecek
- Besiye başlanmadan hayvanlar iç ve dış parazitlere karşı ilaçlanacak, şap ve sığır vebası aşıları yapılacak
- Hayvanlar enerji ve protein ihtiyaçlarına göre ve dengeli rasyonla beslenecek
- Hayvanlar besi öncesi tek tek tartılıp numaralanacak ve canlı ağılık sınıflandırması yapılarak yem miktarları belirlenecek.
- Kesif ve kaba yemler tartılarak verilecek
- Besi süresince canlı ağırlık artışları takip edilecek, canlı ağırlık arttıkça verilen yem de arttırılacak
- Besideki hayvanlara hijyenik bir ortam temin edilecek
- Hayvanların besi sonu ağılıkları gelir-gider hesabı yapılarak hesaplanacak
Ekstansif Besi : Yukarıdaki şartların yerine getirilmeden yapıldığı besi şeklidir. Ekonomik şartlara uymaz.

Besi Süresi: Sığırların yaşlarına, cinsiyetlerine, ırklarına ve kondisyonlarına göre 3’e ayrılır.
1. Kısa Süreli Besi : 3-4 ay süren besi şeklidir. Genellikle yaşlı hayvanlar kullanılır. Beside yağ birikimi ve az miktarda da kas gelişimi olur. Besinin uzaması karlılıktan çıkmasına neden olur. Bu şekilde elde edilen etler kıymalıktır. Süt danası eti üretimi için yapılan besi de kısa süreli besiye girer. Süt danası üretiminde ağız sütünün ardından erkek buzağılar süt ve süt ikame yemleri ile 2-4 ay beslenirler. Kesinlikle kesif ve kaba yem verilmez. Doğum ağırlığı 35-40 kg olan kültür ırkı sığırlar bu iş için uygundur. Bu beside amaç pembe renkli, yumuşak ve lezzetli et üretmektir. 4 ay kadar süren besi sonrası danalar 140-150 kg civarında kesilir.
2. Orta Süreli Besi: 4-7 ay kadardır. 1-2 yaşlı genç sığırlar için uygundur. Elde edilen et kalitesi kısa süreliden iyidir. Türkiye besiciliğinin çoğu bu şekildedir. Karkastan daha çok kızartmalık et (bonfile, pirzola, rosto v.b.) tabir edilen değerli etler elde edilir.
3. Uzun Süreli Besi: 7 aydan fazla sürer. Buzağılık döneminden yeni çıkmış erkek danalar kullanılır. Kesim olgunluğu 15-18 aylık oldukları dönemdir. Elde edilen etler lezzetli, gevrek, sulu ve yağ oranı uygundur.

BESİ: Genel anlamda ağırlık kazandırmayı anlatır. Genç erkek sığırların (erkek danaların ve tosunların) büyüme dönemlerinden istifade edilerek büyümelerinin en ekonomik biçimde teşvik edilmesi ve maksimum ekonomik canlı ağırlıklarına bir an önce ulaşmalarının sağlanmasıdır.
Ülkemizde 4-10 aylık entansif besi yapılmalıdır. Besi hayvanlarını maksimum ekonomik canlı ağırlıklarına en ekonomik rasyonlar ile bir an önce ulaştırmak hedef olmalıdır.

Açık Besi Yerlerinin Düzenlenmesinde Göz Önünde Tutulması Gereken Hususlar:
Sıcaklık Sinek
Rutubet Işık
Padok Büyüklüğü Çamur
Yem ve su Yemliklerin Konumu
Çit Tesisin Çevreye Etkisi
Rüzgar kıran

Sıcaklık : Sıcaklığın düşük olması, yüksek olmasından iyidir. Mühim olan hareketi engelleyici çamur ve yüksek nem olmamasıdır. -17 °C sıcaklıklara kadar dayanabilen besi hayvanları, sıcaklığın + 38 dereceye ve üstüne çıkması durumunda ve eğer nem de varsa ölebilirler. Bu durumda yapılacak gölgelikler faydalı olacaktır.
Rutubet : Yüksek rutubet gelişmeyi azaltan bir etkendir. 0 °C civarındaki yüksek rutubet gelişmeyi yavaşlatır yem tüketimini azaltır. Sıcak ve rutubet bir araya geldiğinde sinekler hayvanları rahatsız etmeye başlar. Rutubet olmayan yaz aylarındaki tozlanma akciğer rahatsızlıklarına neden olur.
Padok Büyüklüğü: Çamur problemi padokların küçüklüğündendir. ABD’de 250mm ve daha az yağış alan yerlerde sığır başına 7 m2, 500-700 mm yağış alan yerlerde 20-30 m2 alan hesaplanır. Çamur problemini engellemek için meyil unutulmamalıdır.
Yem ve Su: Sığırların önünde sürekli yem ve su bulunmalıdır. Hayvan başına yemlik boyu 20-40 cm arasında olmalı. Suluklar 25 hayvan için 300 cm2 olmalıdır. Kışın donmalar önlenmelidir.
Çit: Tel veya örgülü teller uygundur. Ucuz olması önemlidir. Çitlerin korunması için elektrik verilmesi çözüm olabilir.
Rüzgar kıran: Çamura neden olduğundan yapılmaması daha iyidir.
Sinek : Isırarak rahatsız ederler ve randımanı düşürürler. Çevre temizliğine dikkat edilmesi çözümdür.
Işık : Aydınlatmanın bir etkisi olmadığından gerek yoktur.
Çamur: Çeşitli tümsekler ve meyil verilerek önlenir. Eğim % 4-6 olmalıdır. Yemliklerin ve suların etrafı en çok gezilen yer olduğundan beton kaplanabilir.
Yemliklerin Konumu: İşçiliği düşürmek ve yemleme süresini kısaltmak için çit dışına konsalar da çit içinde olması daha iyidir. Ahşaptan yapılmaları taşınmaları açısından ve ucuz olmaları açısından iyidir. Sabit yemlik yapılırsa, yemlikle beraber % 4-6 eğimli beton platform da inşa edilmelidir.
Tesisin Çevreye Etkisi: Tesisler etrafa koku, sinek ve toz yayabileceğinden yerleşim sahalarından uzak olmalıdır.

Büyük Baş Besicilikte Mekanizasyon:
Kullanılan makineler kullanım amacına göre;
- Yem hazırlamada kullanılan makineler
- Yem hammaddelerini karıştıran ve dağıtan makineler
- Hayvanlara içme suyu sağlayan makineler
- Taşıyıcı ve yükleyici makineler
- Sığır işlem sahası aletleri (Kantar, sıkıştırma kutusu, toplama dolabı)

Kantar : Hayvanları tartma işleminde kullanılan alet.
Sıkıştırma Kutusu : Tek kanadı hareketli olan bu kutu ile hayvanlar sıkıştırılarak üzerlerinde her türlü işlem yapmak mümkündür.
Toplama Dolabı : Orta kısımda bulunan kapısı dairesel hareketli, silindirik yapılıdır. Hayvanları toplamaya yarar. Bakım kontrol işlemlerinin toplu yapılamasını sağlar.

Besiye Alınacak Hayvanların Seçimi:
Irk, Yaş, cinsiyet, kondüsyon ve sağlık

Irk : Canlı ağırlık artışı hayvanın kalıtsal yapısı ile ilgili olduğundan, besiye seçilecek hayvanların ırkları besi sonunda amaçlanan ağırlığa ulaşmaya izin vermelidir. Her ırktan hayvanla besi yapılabilir. Mühim olan gerektiği gibi beslemek ve gerektiği kadar beside tutmaktır. Irk seçilirken o ırkın verim yönlerine de bakılmalıdır. Süt ırkı sığırlar erken gelişmelerine rağmen et ırkı sığırlara oranla besi sonu ağırlıkları daha azdır.
Yaş: Besiye alınacak hayvanlar genç olmalıdır. 1-1,5 yaşındaki hayvanlar ile besi yapılacak ise karlı olup olmayacağı hesaplanmalı, 3-4 yaştan büyük hayvanlar ise besiye alınmamalıdır. Genç hayvanlar büyüme devresinde daha fazla vücut organlarını geliştirdikleri için daha hızlı kilo alırlar. Genç hayvanlar daha az yağ depoladıklarından yem değerlendirme sayısının azalmasını dolayısıyla 1 kg canlı ağırlık için tüketilen yem miktarı düşecektir.
Yağ oranı 2 şekilde artar.
- Hayvanın canlı ağırlığı ve yaşı arttıkça
- Günlük canlı ağırlık artışı miktarı arttıkça
Cinsiyet: Erkekler dişilere göre daha hızlı ve daha fazla canlı ağırlık artışı gösterir. Ayrıca erkeklerin besi sonu ağırlığı dişilere nazaran daha fazladır. Kastre etmenin bir faydası yoktur.
Kondüsyon ve Sağlık : Kondüsyonsuz ve göz akları sarı renkli hayvanlar hastadır alınmaya. Çok zayıf hayvanlar da besiye alınmaya. Yani besiye alınacak hayvanlar; sağlıklı, bakışları canlı, ense ve omuzları gelişmiş, açlık çukuru dolgun, arkadan görünüşü kareyi andırır (butlar ve kalça dolgun veya dolmaya elverişli)olmalı

BILDIRCIN YETISTIRICILIGI

2008-02-28T02:56:00.001-08:00

Bıldırcın, özellikle Japonya olmak üzere birçok ülkede günden güne önem kazanmaktadır. Daha çok eti için yetiştiriciliği yapılmakta ve yatırım masraflarının kısa bir sürede karşılaması özelliğiyle de çok cazip işkolu olarak kendini göstermektedir. Diğer ülkelerde, bıldırcın yetiştiriciliği gelişmiş bir sektör haline gelmesine rağmen ülkemizde henüz fazla bilinmemektedir.

Bu yazı dizisini hazırlamaktaki amacımız bu konuya ilgi duyan yetiştiricilerimize geniş bilgiler vermektir. Yetiştirme sırasında karşılaşılacak sorunlara ve teknik bilgilere ışık tutmak ümidiyle bıldırcın yetiştiriciliğinin; üretimi alanında hak ettiği yeri en kısa sürede alacağına inanıyoruz.

YETİŞTİRİCİLİĞİ :

Üretimi geniş bir alan istemeyen çoğalması ve verim hızı tavuklar gibi yüksek olan bıldırcın ülkemizin hayvansal protein açığının kapanmasında önemli bir yer tutacaktır. Ancak tavuk yetiştiriciliğinde karşılaşılan sorunların bıldırcın yetiştiriciliğinde de ortaya çıkabileceği unutulmamalıdır. Konuya bilinçli yaklaşmalı; yüksek verimli damızlık temini, iyi yetişmiş teknik eleman ve bakıcı, düzenli sağlık hizmetleri alt yapı çalışmaları ve Pazar durumu gibi sorunlar önceden halledilmelidir.

Bıldırcın yetiştiriciliği kısaca aşağıdaki başlıklar altında inceleyebiliriz. Kuluçka dönemi, Bakım, Beslenme, Bıldırcını etkileyen çevre şartları, Bıldırcın hastalıkları.

KULUÇKA : Bıldırcınlarda kuluçka süresi türlerine göre değişim göstermektedir. Kuluçka süresi bobwhite bıldırcınlarda 21, Japon bıldırcınlarda ise 16-18 gün arasıdır. Büyük çapta bir yetiştiricilik yapmak isteniyorsa tabii kuluçka yerine kuluçka makinalarında suni kuluçka tercih edilmelidir. Kuluçka makinaları aynen tavuk yetiştiriciliğinde kullanılan makinaların benzeridir. Ancak bıldırcın yumurtalarının küçük olması nedeniyle yumurtaların konulduğu tablolar değişmektedir. Kuluçka makinalarında ısı 38-39 oC arasında ve nem oranı ise % 65-75 arasında olmalıdır. Havalandırma çok önemlidir. Makine içersinde oluşan gazların dışarı atılması ve içeriye yeterli miktarda oksijen verilmesi gerekmektedir.

Bıldırcın yumurtalarında çıkış gücü ırk, bakım – beslenme makine tipi ve diğer çevre koşullarına bağlı olarak çok farklılık göstermektedir. En önemli faktörlerden biriside yumurtaların kuluçka makinasına konmadan önceki depolama süreleridir. Kuluçkaya konacak yumurtaların en fazla bir hafta süreyle beklemiş olması gerekmektedir. On günden fazla dışarıda bekleyen yumurtaların çıkış gücü oldukça düşer.

Diğer bir faktörde bıldırcınların yumurta verdikleri andaki yaşlarıdır. Yaş ilerledikçe çıkış gücünde bir artma görülür. Ayrıca bıldırcınların yumurta verimleri de çıkış gücünü etkileyen faktörler arasındadır. Yüksek olan hayvanlardan alınan yumurtalar daha yüksek bir çıkış gücüne sahiptirler. En önemli nokta ise Damızlık sürüdeki erkek – dişi bıldırcın oranıdır. Bu konuda aşağıdaki tabloyu dikkatle incelemenizi öneriyoruz.

Erkek – dişi oranı Toplam yumurta Döllülük Çıkış gücü

1:1 554 81.7 84.1

1:2 842 82.4 87.4

1:3 927 62.5 83.6

1:41 997 48.1 81.4

1:5 1 1289 65.9 82.7

1:61 1124 42.1 82.2

Tablo incelendiğinde anlaşılacağı gibi en yüksek döllük nispeti ve çıkış gücü bir erkeğe iki dişi verildiği zaman görülmektedir.

Ayrıca bıldırcınların 6 ay ve daha ileri yaşlarında yumurtaların döllülük veriminin düştüğü görülmektedir. Bıldırcın yetiştiriciliğinde bazı çiftler birbirlerinden hoşlanmazlar. Bu sebeple yumurta verimi düşer eğer sürü halinde çiftleştirme yapılırsa eşlerin birbirlerini seçme şansları olur.

BAKIM:

Yumurtadan yeni çıkan civcivler ana makinalarına alınmaktadır. Ana makinalarında önemli olan husus sıcaklıktır. Tabii kuluçka sonunda yumurtadan çıkan yavrular ana hayvanların altına girerek ısınmaya çalışırlar suni kuluçka ile üretilen yavruların soğuktan korunması için ise ana makinaları gerekmektedir.

Ana makinalarında ısının ilk hafta 35 oC aşağı düşmemesi gerekmektedir. İkinci hafta ısı 32 oC ve üçüncü hafta ise 30 oC de olması istenilmektedir. Bıldırcınlar 3 ve 4 cü haftadan itibaren yetiştirme kafes yada bölmelerine alınmalıdırlar. Kafes yada bölmelerde önemli olan husus fazla sıklıktan doğabilecek ölümleri önlemektir. Örneğin 30x30 cm.lik bir alanda 20 kadar genç bıldırcın konulabilir. Yumurtalık bıldırcın yetiştiriciliğinde yavru bıldırcınlar 5 nci haftadan itibaren yumurta kafeslerine alınırlar.

BESLENME:

Bıldırcın civcivleri çok küçük olduğundan başlangıçta yemlerin iyice öğütülmüş olması gerekmektedir. Yem civcivlere su ve toz yemin karışımından oluşan bir hamur şeklinde verilmelidir. Ancak büyük işletmelerde iş hacmini azaltmak için toz yem verilir. Yem ve su ile birlikte civciv ve ergin bıldırcınlara ince kıyılmış yeşil ot ve sebzelerde verilmelidir. Ancak bıldırcınlara yem hamur halinde verildiğinde su ve yeşillik verilmemelidir.

Bıldırcının tat alma duyusu diğer hayvanlara göre daha fazla gelişmiştir. Acı ve tuzlu yemleri sevmemektedirler.

Sizlere aşağıda değişik dönemlerde bıldırcınlara uygulanması gereken çeşitli yem rasyonları veriyoruz.

DAMIZLIK BILDIRCIN RASYONU

Civcivler İçin % Damızlıklar İçin %

Öğütülmüş Mısır 40.00 36.30

Yulaf - 10.00

Yağ 3.00 3.00

Soya küspesi 48.50 30.00

Balık unu 3.00 5.00

Balık unu - 2.50

Dikalsiyum fosfat 2.50 4.00

Kireç taşı 1.00 7.00

Tuz 0.50 0.70

Vitamin karması (1) 0.75 1.00

Mineral karması (2/2) 0.75 0.50

Yumurtlamakta olan bıldırcınlar

için rasyon terkibi.

%

Öğütülmüş sarı mısır : 32.5

Öğütülmüş Buğday : 10.0

Yonca unu : 10.0

Balık unu : 5.0

Soya küspesi : 20.0

Ayçiçeği küspesi : 10.0

Öğütülmüş arpa : 5.0

Kemik unu : 3.0

Öğütülmüş kireç taşı : 3.0

Tuz : 1.0

Vitamin karışımı : 0.5

Bıldırcınlarda büyütme (besi) rasyonu :

Öğütülmüş sarı mısır : 38.5

Öğütülmüş arpa : 14.0

Yonca unu : 5.0

Soya küspesi : 25.0

Pamuk küspesi : 5.0

Balık unu : 10.0

Öğütülmüş Kireç taşı : 1.0

Tuz : 1.0

Vitamin karışımı : 0.5

Kesim için besiye alınmış bıldırcın rasyonu :

%

Öğütülmüş sarı mısır : 59.00

Soya küspesi : 31.00

Balık unu : 3.00

Yonca unu : 2.00 (iki)

Dikalsiyum fosfat : 0.60

Mineral madde karışımı : 0.40

Yağ : 3.00

ÇEVRE ŞARTLARI

Bıldırcını etkileyen çevre şartları sıcaklık nem, hava cereyanı aydınlatma karbondioksit ve amonyak miktarı gibi faktörlerdir.

Bıldırcınlar fazla sıcaktan ve soğuktan hoşlanmazlar. Aşırı sıcakta yem tüketimi azalmakta ve bu sebeple de büyüme de durmaktadır. Ayrıca aşırı sıcakta yumurta verimi de düşer. Damızlık bıldırcınlarda kümes ısısının 1-25 oC olması istenir. Nem miktarı ise % 55 – 75 arası olmalıdır. Yerleşime alanı da önemlidir. Birim alana düşen hayvan sayısı fazlalaştıkça ölüm nispeti de artmaktadır. Genelde tavsiye edilen yetişkin bir bıldırcın için taban alanı 155-310 cm2 olmalıdır. 1 m2.ye yaklaşık 35-65 adet bıldırcın yetiştirilmelidir.

BILDIRCIN HASTALIKLARI :

Tüm kanatlılarda görülen hastalıklar bıldırcınlarda da görülebilir. Hastalık meydana geldiğinde tedavisi zor olmaktadır. En iyi korunma yöntemi hastalığın ortaya çıkmaması için gerekli önlemlerin titizlikle alınmasıdır.

Hastalıklar genellikle besin maddeleri eksikliğinden kaynaklanan (Besinsel hastalıklar) ve Besinsel olmayan hastalıklar diye değerlendirilir. Yetiştiricileri en çok korkutan ise ikinci gruptaki hastalıklardır. Bunlardan korunmak için yemleme ve sağlık koşullarına uymak gerekmektedir.

Sizlere bıldırcın yetiştiriciliğinde en çok rastlanan diğer kümes hayvanlarında görülmesine karşın bıldırcın üzerinde daha şiddetli etki eden “Ülseratif Enteritis” hastalığından söz etmeyi ilk etapta yeterli buluyoruz.

Hastalığın varlığını önceden tespit etmek çok zordur. Bir gün önce sağlıklı görünen hayvanların ertesi gün aniden ölmeleri ve ani ölen hayvanların kursaklarının yemle dolu olduğu dikkati çeker. Bu hastalığa yakalanan hayvanların gübreleri sulu ve beyazımsı bir renkte olur, ayrıca hastalıklı hayvanlarda halsizlik tüylerde kabarma gözlerde kabarma görülür. Yem tüketimi düşer bütün sürü 6-10 ay içersinde elden çıkabilir.

Ülseratif hastalığı hayvanlardan daha çok gübre ve suluklar vatısasıyla bulaşabilir. Hastalıktan korunmak için hastalıklı hayvanlar sürüden derhal ayrılmalıdırlar. Bulaşıcı bir hastalıktır. Hastalık çıkan bölmeler ve kafesler çok iyi dezenfekte edilmelidirler. Buna rağmen uzun süre sonra bile aynı bölmelerde hastalık görülebilmekte ve yeni salgınlara sebep olabilmektedir.

ALABALIK BİYOLOJİSİ ve YETİŞTİRME TEKNİKLERİ

2008-02-28T02:54:00.000-08:00

GİRİŞ
Yaşam ortamı bakımından berrak, temiz, serin ve oksijen yönünden zengin suları tercih eden alabalık halkımız tarafından özellikle etinin lezzetli oluşuyla anımsanan balıklar arasında bulunmaktadır. Alabalık türleri sistematikte Salmonidae familyasında yer alırlar. Morfolojik bakımdan yağ yüzgeci ile karakterizedirler. Salmonidae familyasında ekonomik yetiştiricilik ve doğal suların balıklandırılması için önem arz eden çeşitli alabalıklar üç cinsin türleridir.
Bu cinsler a- Salmo
b- Salvelinus
c- Oncorhynchus
Dünya genelinde ençok tanınan alabalık türleri aşağıda gösterilmiştir (Bruno ve Poppe 1996).
- Salmo salar Linnaeus (Atlantik Salmonu)
- Salmo trutta f.trutta Linnaeus (Deniz alabalığı)
- Salmo trutta f.fario Linnaeus (Dere alabalığı)
- Oncorhynchus mykiss Walbaum (Gökkuşağı alabalığı)
- Salvelinus fontinalis Mitchill (Kaynak alabalığı)
- Salvelinus alpinus Linnaeus (Alp alabalığı)
- Salhvelinus namaycush Walbaum (Göl alabalığı)
Ülkemizin yerel alabalık alt türleri ise şöyle sıralanabilir (Çelikkale 1994).
- Salmo trutta macrostigma Dumeril (Anadolu Dağ alabalığı)
- Salmo trutta abanticus Tortonese (Abant alabalığı)
- Salmo trutta caspius Kessler (Aras alabalığı)
- Salmo trutta labrax Pallas (Karadeniz alabalığı)
- Salmo trutta f.lacustris Linnaeus (Göl alabalığı)
Yukarıda belirtilen alabalık türleri içerisinde yetiştiriciliği en yaygın olanı Kuzey Amerika kökenli Gökkuşağı alabalığı olmuştur. Gökkuşağı alabalığı ile Kaynak alabalığı hemen hemen aynı yıllarda yaklaşık 120 yıl önce Kuzey Amerika’dan Avrupa’ya getirilmelerine karşın kültür koşullarına uygun niteliklerinden dolayı Gökkuşağı alabalığı yetiştiriciliği hızlı bir artış göstermiş ve günümüzde bir endüstri haline gelmiştir. Gökkuşağı alabalığının yetiştiriciliğe uygun özellikleri aşağıdaki başlıklar halinde belirtilebilir (Steffens 1981).
- Gökkuşağı alabalığının çevre koşullarına çok iyi uyum göstermesi yanında özellikle yüksek sıcaklıklara oransal olarak dayanıklı olması,
- Aktif yem alması nedeniyle yemlenmesinin kolay olması ve yemi değerlendirmesinin daha iyi olması yönünden iyi bir büyüme göstermesi,
- Daha yüksek ilkbahar sıcaklığında dere alabalığı ve kaynak alabalığı gibi diğer alabalık türlerine göre daha kısa süreli kuluçka dönemine sahip olması.
Gökkuşağı alabalığının Türkiye’de yetiştiriciliği ise 1970’li yıllarda kamu ve özel girişimciler tarafından başlatılmıştır. Dünya genelindeki kültür balıkçılığının gelişimine koşut olarak ülkemizde de özellikle üstün yetiştirme avantajları nedeniyle Gökkuşağı alabalığı üretimi büyük aşamalar katetmiştir. Önceleri küçük işletmeler tarafından gerçekleştirilen Gökkuşağı alabalığı üretimi, 1990’lı yıllardan itibaren entegre üretim tesislerine dönüşmüştür. Hatta günümüzde ülkemiz Gökkuşağı alabalığı üreticileri Avrupa’ya füme halinde işlenmiş ürün ihraç eder duruma erişmişlerdir.
SU KOŞULLARI
Alabalık yetiştiriciliğinde kullanılacak su kaynağının orijini ve kalitesinin yüksek nitelikte olması arzulanan bir olgudur.
Kaynak Tipleri
Alabalık yetiştiriciliğinde yararlanılan su kaynaklarının başlıcaları şunlardır (Leitritz 1974).
- Kaynaksuları
- Dere veya ırmak suları
- Göl veya gölet suları
- Yeraltı suları
Kaynak suları
Kaynak suları genellikle yerkürenin yüzeysel yada derin katlarından çıkmalarına bağlı olarak kaliteleri farklılık gösterir. Yaklaşık 40 m gibi yüzlek katlardan çıkan kaynak sularının miktar ve kalitesi yağmur ve kuraklığa bağlı olarak değişkenlik gösterir. Fakat oksijen düzeyleri yüksek, CO2 miktarları düşük, su sıcaklığı ise 6-12 oC arasındadır. Yer kabuğunun 1000 m ve daha derin tabakalarından köken alan kaynak sularının miktar ve kalitesi aynı, fakat ekseriya oksijen miktarları litrede 4 mg’ın altında, CO2 düzeyleri ise litrede 50 ppm’in üzerinde, su sıcaklığı ise 8-10 oC seviyesindedir.
Dere veya ırmak suları
Irmak veya derelerin kaynaktan ilk birkaç yüz metrelik kesimlerinin su kalitesi aynı ve kirlenmemiştir. Orta ve alt kesimleri ise tarım, gübreleme, endüstri ve evsel atıkların etkisi altındadır. Fakat dere ve ırmakların su kalitesindeki belirtilen bu olumsuzluklara karşın, su miktarları çok fazladır. Kaliteli bir kaynaktan köken alan dere veya ırmak gibi akarsular litrede 8 mg’ın altında CO2’e sahip olmakla birlikte, sıcaklıkları yıl bazında 6-12 oC arasında oldukça değişkendir.
Göl veya gölet suları
Bu tip suların kalitesi de endüstriyel ve tarımsal faaliyetlerin etkisiyle mevsimsel olarak farklılık gösterir. Göl suları da yüksek düzeyde oksijen ve düşük miktarda CO2 içermeleriyle tanınırlar. Fakat 10 m den daha derin göllerde yaz aylarında su kütlesinin
yüzey kesimlerinde su sıcaklığı 20 oC’a yükselebilir, yüzeyin yaklaşık 4 m altında ise 15-16 oC sıcaklıkta su bulunur.
Yeraltı suları
Genelde kaynak veya iyi kalitede dere suyuna yakın kalitede sulardır. En büyük avantajları daima aynı miktar ve kalitede olmalarıdır. Fakat yerüstüne çıkarmada ekseriya yüksek düzeyde enerji giderine gereksinim duyulur. Ayrıca oksijen yönünden zenginleştirmeye de gereksinim vardır.
Su Kalitesi
Alabalık yetiştiriciliğinde ideali, yetiştirme ortamındaki balıklara düzenli bir şekilde daima aynı kalitede su temin etmektir. Aynı zamanda su miktarı ile kalite arasındaki sıkı ilişki de gözardı edilmemelidir. Bu bakımdan su miktarındaki ani değişimlerin suyun mevcut kalite değerlerini olumsuz veya olumlu yönde etkileyebileceği unutulmamalıdır. Alabalık yetiştiriciliğinde su kalitesine ilişkin suda incelenmesi gereken çeşitli parametrelerin sınır değerleri Tablo 1’de gösterilmiştir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 1. Alabalık yetiştiriciliğinde çeşitli su parametreleri sınır değerleri
Parametre Sınır Değeri
Sıcaklık 20 oC’a kadar
Oksijen 7 mg/lt’nin üzerinde
PH 5,5-8,5
Asit Bağlama Kapasitesi (SBV) 1,5 Vol/m3’ün üstünde
Ammonium 1,0 mg/lt’e kadar
Demir, toplam 0,5 mg/lt’e kadar
Nitrit 0,2 mg/lt’e kadar
Nitrat 10 mg/lt’e kadar
Potasyumpermangenat tüketimi (KmnO4) 40 mg/lt’e kadar
Kimyasal oksijen gereksinimi 40 mg/lt’e kadar
Biyokimyasal oksijen gereksinimi 15 mg/lt’e kadar
Oksijen tüketimi 6 mg/lt’e kadar
Serbest CO2 (Larvalar için) 15 ppm/lt’nin altında
Serbest CO2 (Sofralık balıklar için) 30 ppm/lt’nin altında
Kuluçka Evinde Su Kriterleri
Döllenmiş yumurtaların kuluçkasının gerçekleştirileceği kuluçka evine verilecek suyun kalitesine daha fazla özen göstermenin yararları yadsınamaz. Alabalık yumurtalarının kuluçkası ve larvaların gereksinimi için mümkün olduğu kadar temiz ve kirlenmemiş su kullanılmalıdır. Bu bakımdan kuluçka evine verilen suyun önceden filtre edilmesinde fayda vardır. Kuluçka evinin büyüklüğü döllenmiş yumurta miktarı ve kullanılan kuluçka gereçlerinin tipine bağlıdır. Orta büyüklükte bir kuluçka evinin su gereksinimi saniyede 3-5 litredir. Kuluçka evinde kullanılacak suya ilişkin uygun değerler Tablo 2’de gösterilmiştir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 2. Kuluçka evi suyunun nitelikleri
Su sıcaklığı oC Oksijen PH Asit bağlama kapasitesi Serbest CO2
8-10 9-11 mg/lt. Doymuşluk değeri %80-100 6,5-7,5 2-5 ml/lt. veya daha fazla 20 ppm/lt’nin altında
* Demir ve Aminoium mümkünse ya olmamalı veya çok az
Su Miktarı ile Balık Üretimi İlişkisi
Balık üretim miktarını, su kalitesi ile birlikte temel olarak suyun miktarı yani debisi etkilemektedir. Fakat bunlarla birlikte balık üretim miktarında yetiştirme sistemi ve kullanılan teknik donanımlarda etkilidir. Örneğin 1000 m2 havuz yüzlemi için saniyede 8 litre kaynak veya iyi kalitede dere suyuna gereksinim vardır. Bu örnekte teknik donanımlardan yararlanmaksızın 400-500 kg alabalık üretilebilir. Fakat ilave olarak havalandırma gibi ilave tekniklerden yararlanıldığında ise yılda 1500-2000 kg alabalık üretmek mümkün olabilir. 1000 m2’den büyük ve 3 m’den derin havuzlarda, küçük havuzlara oranla daha az suya gereksinim vardır. Böyle havuzlarda rüzgarın etkisiyle suyun kalitesi olumlu etkilenebilirse de işçilik yönünden büyük havuzlarda çok büyük güçlüklerle karşılaşılır. Diğer yandan akarsu kanallarında yetiştiricilikte geleneksel havuz yetiştiriciliğine göre 10-20 misli daha fazla suya gereksinim vardır. Yani 1000 m2 yüzleminde akarsu kanalında alabalık yetiştiriciliği için saniyede 80-160 litre suya ihtiyaç vardır. Alabalık üretiminde işletme tiplerine göre stoklama miktarları Tablo 3’de görülmektedir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 3. Alabalık üretiminde yoğunluk aşamaları
EKSTANSİF YOĞUN ÇOK YOĞUN
GELENEKSEL HAVUZ YETİŞTİRİCİLİĞİ YENİ TESİS TİPLERİ
TESİS TÜRÜ TOPRAK HAVUZ KANAL TİPİ HAVUZ AĞ KAFES TANK-SİLO TANK
SU YENİLENMESİ DÜZENLİ AKINTI ÇEVRELEYEN SU DÜZENLİ AKINTI DOLAŞIMLI SU DEĞİŞİMİ
İLAVE OKSİJEN TEMİNİ GEREKİRSE HAVALANDIRMA HAVALANDIRMA VEYA OKSİJENLENDİRME
BESLEME TAM DEĞERLİ KARMA YEM
STOK YOĞUNLUĞU Kg/m3 0,1-0,8 2-20 20-50 40-70 40-801 20-402
1- Tanklarda2- Tam dolaşımlı
Alabalık üretiminde ana ilke kullanılan suyun miktar ve kalitesinin esas alınarak üretim miktarının saptanmasıdır. Buradan yola çıkılarak önceleri havuzlarda su değişiminin günde 3-5 defa gerçekleşmesiyle saniyede 1 litre suyla yılda 50-75 kg mutfaklık balık üretilebileceği şeklindeydi. Fakat günümüzde yaygın kanı saniyede 1 litre suyla 100-150 kg sofralık balık üretilmesine dönüşmüştür (Bohl 1982).
Günümüzde balık üretim miktarı genellikle m3’de kg olarak ifade edilmektedir. Havuzlarda değişimin günde 3-5 defa gerçekleşmesiyle 3-5 kg/m3 balık üretilebilir. Daha yoğun üretimde bu miktar 1 m3 suda 10 kg’a yükselmektedir. 0,30-0,50 m derinlikteki havuzlarda suyun saatte 3 defa değişimiyle m2’de 20 kg (=40-60 kg/m3) balık üretilebilmiştir. Hatta Fransa’nın Brötanya yöresinde havalandırmalı havuzlarda m3’de 100 kg balık üretimi gerçekleştirildiği bildirilmiştir (Bohl 1982). Benzer üretim miktarlarına su değişiminin saatte 5-10 defa gerçekleştirildiği tanklarda m3’de 50-100 kg’la ulaşılmıştır (Steffens 1981).
Alabalık üretiminde su miktarı kadar kullanılan suyun sıcaklığı ve yetiştirme ortamına stoklanan bireylerin ortalama canlı ağırlığının dikkate alınması gerekmektedir. Bu faktörlerin dikkate alınmasıyla saniyede 1 liltre su girişiyle yoğun üretim koşullarında üretilebilecek balık miktarları Tablo 4’de sunulmuştur (Steffens 1981).
Tablo 4. Oksijen yönünden doymuş, saniyede 1 litre suyla yoğun üretim koşullarında alabalık üretim miktarı
Su sıcaklığı oC Yavru ortalama 1 g Yavru ortalama 10 g Besi balığı ortalama 100 g.
Kg Kg Kg
5101520 30251510 50402520 60503025
Belirli bir miktar su ile üretilebilecek balık miktarının saptanmasında yararlanılan bir diğer kriter suyun oksijen içeriğidir. Buradaki birinci temel ilke toplam 1 kg alabalığın 1 saatte tükettiği oksijenin esas alınmasıdır. Bu yöntemde 50 g’dan küçük balıkların toplam 1 kg’nın 1 saatte 500-600 mg oksijen tükettiği, 50 g’dan daha büyük balıkların ise toplam 1 kg’nın 1 saatte 400-500 mg oksijen tükettiklerinin dikkate alınmasıdır. Ayrıca kullanılan suyun havuzlardan çıkışta litrede 6 mg oksijen içermesi zorunludur. Havuzlara giren suyun içerdiği oksijen ile çıkış suyunun kapsadığı oksijen arasındaki miktar balıkların tüketebileceği kullanılabilir oksijeni ifade eder. Bu veriler esas alınarak (Steffens 1981),
Örneğin havuzlara girişte litrede 11 mg oksijen içeren debisi saniyede 100 litre olan bir su kaynağı ile 50 g’dan küçük balıklar stoklandığında üretilebilecek sofralık balık miktarını hesaplamak gerekirse,
Oksijenden yola çıkılarak üretilecek balık miktarını hesaplamada ikinci temel ilke 1 kg yemin balık tarafından tüketilmesinde harcanan oksijenin esas alınmasıdır. Bu tip hesaplamada yararlanılan formül aşağıda gösterilmiştir (Bohl 1982).

d = debi = litre/sn
2= Beslenme fizyolojisi bakımından saptanmış katsayı
Bu formüle göre havuzlara girişte litrede 11 mg oksijen içeren debisi saniyede 100 litre olan bir su kaynağı ile, günde %2 oranında yemlemeyle üretilebilecek balık miktarını saptamak gerekirse,
Balıklar, günde canlı ağırlıklarının %2’si oranında yemlendiğine göre;
Buraya kadar belirtilen veriler doğrultusunda saniyede 1 litre suyla genel olarak 100-200 kg pazarlık balık üretilebileceğini belirtebiliriz.
DAMIZLIK BALIKLAR
Damızlık populasyonu işletmenin sofralık balık üretiminin %1’i kadar yeterlidir. Yani 400 ton üretim kapasiteli bir işletmede 1 ton damızlık balık bulundurulacak demektir. Damızlık balıklar günlük su değişiminin defalarca olacağı kaliteli suyun verildiği havuzlara m2’ye 1-2 kg stok yoğunluğunda yerleştirilir. Erkek / dişi oranı 1: 5 ila 1 : 8 olmalıdır. Genellikle erkekler 2, dişiler ise 3 yılda cinsel olgunluğa ulaşır. İşletmenin yumurta üretim kapasitesini saptamada kg dişi başına 2000 Adet yumurta hesaplanır.
Damızlık Balıkların Seçimi ve Bakımı
Damızlığa ayrılacak bireylerin seçimi ön büyütme döneminden başlayarak gerçekleştirilmelidir. Ayrılan balıkların yetiştirilmesine devam edilerek populasyon içersinden damızlık balık ayrımında belirgin özellikler aranmalıdır. Bu nitelikler:
- Hızlı büyümeyle birlikte yemi iyi değerlendirme,
- Hastalıklara karşı dayanıklılık,
- Düzgün ve uyumlu vücut formu,
- Yüksek üreme verimi (Sayıca fazla ve çapı büyük yumurta, kaliteli sperma vb.)
- Cinsi olgunluğa geç ulaşma.
Yukarıdaki özellikler dikkate alınarak seçilen damızlık balıklar, damızlık havuzlarında kaliteli pelet yem yanında taze balık, karides gibi yaş yemle de beslenmelidir. Damızlık balıkları yemlemede aşırıya kaçılmamalıdır. Damızlıklar yılda yaklaşık 0,5 kg artış göstermelidir. Yoğun yemleme gonad ürünlerinden özellikle yumurtalarda yağ dejenerasyonuna neden olabilir (Bohl 1982).
Damızlıkların Verimi
Üç yaşındaki damızlık balıkların ortalama ağırlıkları 1-2 kg arasındadır. Dişi balıklar 6. yaşına kadar birbirini takip eden 4 üreme peryodunda kullanılır. Çünkü canlı ağırlık artışıyla birlikte damızlık balıkların kg vücut ağırlığına düşen yumurta miktarı azalır. Örneğin 6 yaşındaki balıklarda bu miktar kg canlı ağırlık için 1200 adet yumurtanın altına iner. Fakat çapı daha büyük yumurtalardan satış avantajı daha fazla olan canlılıkta larva elde edilir. Bu nedenle 4-5 yaşındaki dişiler her yönüyle büyük ekonomik değere sahiptir. Yapılan araştırmalar 3 yaşlı erkeklerin spermasının hiçbir zaman 4-5 yaşlı erkeklerin spermasının kalitesine ulaşamadığını göstermiştir. Fakat 3 yaşlı erkeklerin sperması miktar bakımından daha fazladır. Bu bakımdan yetiştiriciler damızlık balık giderini de dikkate alarak 3 yaşındaki erkekleri tercih ederler (Lindhorst-Emme 1990).
Dişi damızlıkların yumurta verim özelliklerine ilişkin temel bilgiler aşağıdaki şekilde sıralanabilir (Steffens 1981).
- Damızlık balıktan elde edilen toplam yumurta miktarı balık büyüdükçe artış gösterir. Örneğin 3 yaşında 750 g ağırlıkta balıktan 1800 adet yumurta elde edilirken; 4 yaşında 1300 g ağırlıkta balıktan 2500 adet yumurta alınır.
- Balık büyüklüğü arttıkça kg vücut ağırlığına düşen oransal yumurta miktarı azalır. Örneğin 3 yaşında 750 g ağırlıktaki balıkta kg canlı ağırlığa düşen yumurta sayısı 2400 adet olurken; 4 yaşlı 1300 g ağırlıkta balığın kg canlı ağırlığa düşen yumurta sayısı ise 2000 adettir.
- Yumurta sayısı, yemin miktar ve kalitesiyle etkilenebilir.
- Yumurta sayısının bireylerde farklılığında genetik koşulların etkisi çok büyüktür.
- Yaşlı ve büyük balıklar genç ve küçük balıklara oranla daha büyük yumurta geliştirirler ve bu suretle daha kuvvetli larva oluşumunu sağlarlar. Örneğin 178 g ağırlıkta 2 yaşlı balıkta yumurta çapı 3,9 mm olurken, 2700 g ağırlıkta 7 yaşlı balığın yumurtasının çapı ise 5,7 mm dir.
Özgün bir çalışma sonucunda elde edilen damızlık dişilerin yumurta verimleri ve erkek damızlıkların sperma (süt) miktarlarına ilişkin veriler Tablo 5’de gösterilmiştir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 5. Damızlık balıkların döl verimi
DİŞİ BOY cm AĞIRLIK g TOPLAM YUMURTA MİKTARIAdet 1000 Adet YUMURTA g YUMURTA ÇAPI mm
YAŞ ADET
3 123 494844,5 12101160990 300030002500 656565 3,5-43,5-43,5-4
4 123 5253,552 151517801650 300035003200 808080 4,5-54,5-54,5-5
5 123 585858,5 210021502325 350035004000 858585 5,5-65,5-65,5-6
6 123 60,56259,5 258026202350 400040003500 909090 666
ERKEK SPERMA (SÜT) MİKTARI( ml )
3 123 43,544,544,5 730800935 81013
Damızlıkların Cinsiyet Ayrımı
Gökkuşağı alabalıkları kökenlerine göre yılın farklı dönemlerinde yumurtlama olgunluğuna erişirler. Yılın erken döneminde yumurtlayanlar Temmuz/Ağustos, Orta dönemdekiler Kasım/Aralık, geç dönemdekiler Mart/Nisan’da üremeye hazırdırlar. Damızlık balıklar üreme sezonundan 4 hafta önce cinsiyet ve yaşlarına göre ayrılmalıdır. Bu ayrım işleminde erkek ve dişi balığın vücut yapısına bakılır. Dişilerde karın daha şişkindir. Cinsiyet deliği etrafı kırmızı renkte görünümdedir. Üreme zamanı erkeklerde alt çene öne doğru uzamış ve bir kanca şeklinde yukarı kıvrılmıştır. Erkeklerde vücut daha yassıdır. Özellikle erkekler üreme zamanı yaklaştığında yanal çizgi boyunca daha koyu ve parlak kırmızı bir şerit taşırlar (Ekingen 1975,Özdemir 1994).
SAĞIM VE YUMURTALARIN DÖLLENMESİ
Balık üretiminde damızlık balıklara üreticiler eliyle hafif bir masaj uygulanarak dişi balıklardan yumurta ve erkek balıklardan süt (spermatozoa içeren beyazımsı renkte sıvı) alım işlemi sağım olarak adlandırılır. Sağım döneminden 2-3 hafta önce damızlıklara verilen yem miktarı azaltılır. Damızlık balıklarda sağıma hazırlığa yönelik son kontrollerin yapılmasından sonra, yani sağımın bir hafta öncesinde ise yemleme tamamen kesilir. Yumurtlama olgunluğuna ulaşmayan damızlıklar ise bir hafta boyunca canlı ağırlıklarının %0,5’i gibi düşük oranda yemlenir (Greenberg 1969, Wiesner 1968).
Sağımda damızlıklara zarar vermemek, işlemi çabuk ve seri olarak gerçekleştirmek ile sağımı yürüten kişinin fazla güç sarfetmeden, çok sayıda damızlık balığı sağabilmesi için damızlıklara narkoz uygulanabilir. Damızlık balıkları bayıltmada anestezik olarak sıkça kullanılan preparatlar (Atay 1987, Bohl 1982).
- MS-222 (Tricainemethansulphonat)
- Trichlormethylpropanol (TCMP)
- Quinaldin (2 Methylchinolin)
Belirtilen anesteziklerden suda kolay eriyen MS-222 1:20.000-1:30.000 (1 g+ 20-30 lt su) konsantrasyonlarında kullanılır. Balıklar sağımdan birkaç dakika önce anestezik madde bulanan suya yerleştirilirler. Sağım işlemi bittikten sonra balıklar tekrar oksijen yönünden zengin temiz suya bırakılırlar ve burada 2-3 dakika içinde normale dönerler.
Alabalık üretiminde sağımın ana kuralı işlemin kuru koşullarda gerçekleştirilmesidir. Çünkü yumurtanın su ile teması halinde spermanın yumurtaya giriş kapıcığı olan mikropil 1-2 dakika içersinde kapanır. Ayrıca erkek balıktan elde edilen sütün içerdiği spermatozoa’lar suda yaklaşık 1 dakika kadar yaşabilirler. Bu nedenlerle sağımda damızlık balıkların bir bez yada en iyisi havlu ile kurulanmasıdır. Alabalık sağımında dikkat edilmesi gereken bir diğer konu balıkların uygun sağım zamanının saptanmasıdır. Tam olgunluğa ulaşmış dişi alabalık sudan çıkarılıp kuyruğu aşağı gelecek şekilde tutulduğunda yumurtalar kendiliğinden akmaya başlar (Baran 1977, Erençin 1977).
Genellikle sağımda balığın sırtının sağan kişiye dönük olması geleneksel tutuş şeklidir. Damızlık balıkların sağımı balığın boyutuna göre tek veya iki kişi tarafından gerçekleştirilir. Birkaç dişinin yumurtası küçük hacimli plastik kaba sağılır ve bu yumurtaların üzerine de birden fazla erkeğin sütü sağılır. Dişi balıklar yılda bir defa sağıldıkları halde, erkekler 15 gün ara ile birkaç defa sağılabilirler (Brown ve Gratzek 1980).
Plastik bir küvete sağlan yumurta-süt karışımı elle veya plastik bir kaşıkla karıştırılır. Daha sonra bu karışım üzerine bir miktar temiz su ilave edilir. Yaklaşık 5 dakikada döllenen yumurtaların bir küvet içerisinde 30-45 dakika süreyle su alıp şişme işleminin tamamlanması beklenir. Bu evrenin sonunda yumurtalar birkaç defa temiz su ile yıkanarak kuluçka gereklerine yerleştirilir (Atay 1980).
Kuluçka
Balık üretiminde döllenmiş yumurtalardan embriyonal evrelerin (Morula, Blastula ve Gastrula) gelişimiyle yumurtadan larva çıkışının tamamlanmasına kadar geçen süreç kuluçka (Incubation) işlemi olarak adlandırılır.
Gökkuşağı alabalığının döllenmiş yumurtalarının kuluçkası için uygun su sıcaklığı 7-10 oC arasındadır. Yumurtalardan larva çıkış süresi gün-derece olarak ifade edilir. Gün-derece; günlük ortalama su sıcaklıklarının toplamı olarak larva çıkış süresinin belirtilmesidir. Örneğin 10 oC su sıcaklığında larvalar 30 günde yumurtadan çıktığında, gün derece 300’dür. Buna göre döllenmiş yumurtalardan kaç gün sonra larva çıkabileceğinin gün-derece olarak göstergeleri farklı alabalık türlerine göre Tablo 6’da sunulmuştur (Bohl 1982).
Tablo 6. Farklı alabalık türlerinde kuluçka süreleri
Alabalık türü Kuluçka süresi Gün-derece
Gökkuşağı alabalığı 320-360
Dere alabalığı 410-440
Kaynak alabalığı 430-450
Kuluçka döneminde 10 oC su sıcaklığında gökkuşağı alabalığının döllenmiş yumurtalarından 32 ila 36 gün sonra vitellus keseli (yedek besin keseli) larvalar çıkar. Larvaların çıkışında su sıcaklığı ile birlikte kalıtsal etki ve damızlıkların yaşı yanında, suyun oksijen içeriği ve ışık yoğunluğu gibi çevresel faktörlerde etkilidir. Alabalık yumurtaları embriyonal gelişme sürecinde ışık etkisine karşı aşırı duyarlıdırlar. Bu bakımdan direkt güneş ışığından korunmaları gerekir. Kaliteli damızlıklardan elde edilen yumurtaların optimum koşullarda kuluçkasında kayıp oranı yaklaşık %10-20 olabilir. Büyük işletmelerde bu oran %20-30’u aşmamalıdır (Bohl 1982, Steffens 1981).
Kuluçka Süresinde Koruyucu Önlemler
Döllenmiş yumurtaların kuluçka döneminde su sıcaklığı, oksijen miktarı, suyun temizliği, ışık gibi faktörlere özen göstermekle beraber, ölü yumurtaların ayaklanması da çok önemlidir. Çünkü ölen yumurtalarda saprolegnia sp. mantarları kısa sürede infeksiyona neden olur ve sağlıklı yumurtalara bulaşarak onların da ölmelerine neden olurlar. Bu hastalık odağı ölü yumurtalar, sağlıklı yumurtaları zedelemeden cımbız (yumuşak ahşap materyalden özel imal edilenler tercih edilmelidir), özel pens yada maşalar, tıpta kullanılan lastik puarların ucuna 15-20 cm boyunda cam boru takılarak hazırlanan özel pipetler, ölü yumurtaların sifon edilmesi, tuz eriyiği (%10, 7’lik tuz eriyiğinde-960 g NaCl/8 lt su-ölü yumurtalar 3 dakikada dibe çökerler) ve fotosel sistemi ile çalışan elektrikli seçicilerden yararlanılarak ayıklanabilir. Fakat yinede fazla işçilik gerektirmesine rağmen en iyi sonuçlar elle temizlemeyle elde edilmektedir. Ölü yumurtaların canlı yumurtalardan ayrımında hangi yöntem tercih edilirse edilsin, bu işlem yumurtaların göz lekeli döneminde gerçekleştirilmelidir.
Döllenmiş yumurtalar göz lekeli döneme 200-220 gün-derece sonra ulaşırlar. Gözlekeli dönemde yumurtaların mekanik işlemlere duyarlılıkları azalır. Fakat döllenmeden yaklaşık 8 saat geçtikten sonrası ile göz lekesi oluşana kadar ki dönemde ise yumurtalar fevkalade duyarlıdırlar. Kuluçka döneminde mantarlaşmaya karşı koruyucu olarak kimyasal maddelerle yumurtaları ilaçlamak faydalı olmaktadır. Bu amaçla kullanılan kimyasal maddeler Tablo 7’de belirtilmiştir (Steffens 1981).
Tablo 7. Kuluçkada kullanılan kimyasal maddeler
Kimyasal maddenin adı Kullanım konsantrasyonu Süresi
Malahit yeşili 1-2 mg/lt Günde 1 saat
Formol (%30 1-2 mg/lt Günde 15 dakika
Metilen mavisi 5-20 mg/lt Günde 15 dakika
Bu maddelerin tamamı kuluçka sisteminin giriş suyuna ilave edilirler. Koşullara göre belirtilen tedavi 2 günde bir veya daha fazla süre arayla da uygulanabilir. Kuluçka döneminde yumurtalara saprolegnia infeksiyonuna karşı en yaygın kullanılan kimyasal madde Malachit yeşilidir. Çoğunlukla oxalat formu, kristalize veya sıvı konsantrasyonu kullanılmaktadır. Maalesef günümüzde henüz Malachit yeşilinin yerini alacak zararsız ve aynı değerde bir kimyasal madde bulunamamıştır. Bu dezenfeksiyon maddesinin son on yıldan beri yoğun şekilde kanser etkisinden bahsedilmekte ve kullanılırken özenli davranılması gerektiği belirtilmiştir. Özellikle pazarlık balık üretiminde kullanımı yasaklanmıştır. Çünkü balığın etinde insan sağlığı için zararsız düzeye inene kadar 108 gün geçmesi gerekmektedir. Bu nedenle Almanya’da Malachit yeşilinin satışı 1988 yılı sonundan itibaren veteriner hekim reçetesine bağlanmıştır. Ayrıca kullanımı da yumurta ve larva dönemi ile 6 cm boyunda yavru balıklarla sınırlandırılmıştır (Baur ve Rapp 1988, Lindhorst-Emme 1990, Schlotfeldt ve Alderman 1995).
Malachit yeşilinin pratikte alabalık çiftliklerinde kullanımında yetiştiriciler 10 lt suya 10-15 g Malachit yeşili ilave ederek stok solusyon hazırlamayı yeğlerler. Bu stok solüsyon 10 lt’lik bir kovada iyice karıştırarak hazırlanır. Akıntılı su ortamında yumurtaların banyo işleminde bu stok solüsyondan 100.000 adet yumurta için 50-100 cm3 kullanılır. Bu banyo işlemini gerçekleştirenlerin lastik eldiven giymesi koşulsuz olarak zorunludur. Yumurtalara mantarlaşmaya karşı koruyucu Malachit yeşili banyosu, yumurtadan larva çıkışının 4-6 gün öncesine kadar her 2-3 günde bir kullanılabilir. Larvaların yumurtadan çıkış sürecinde kullanıldığında yoğun kayıplara neden olabilir (Leitritz 1974).
Balık yumurtalarının yüzeylerinde infeksiyon etkenlerinin bulunabildiği ve böylece hastalıkların yayılmasında rol oynadıkları bilinmektedir. Bu nedenle işletmelerin yumurta satışlarında, yumurtaların taşınmasından önce dezenfeksiyon işlemini uyguladıklarını garanti etmeleri istenmektedir. Bu hedefe yönelik olarak iyot preparatlarıyla banyo işlemine tabi tutulan yumurtaların, bu işlemin uygulanmadığı yumurtalara oranla daha az mantarlaştıkları bildirilmiştir (Bohl 1982).
İyot içeren dezenfeksiyon maddesi olarak yaklaşık %1 aktif iyot kapsayan Actomar K30 önerilmektedir. Alabalık yumurtalarının bu maddeyle dezenfeksiyonu için ideal iki dönem vardır.
Birinci uygulama zamanı döllenmeden 10 saat sonra yeşil yumurta dönemi, daha da iyi olan 2.ci dönem ise yumurtaların gözlekeli devresidir. Belirtilen dezenfeksiyon işlemi için 1 litre suya 15 ml Actomar K30 ilave edilir ve yumurtalara banyo uygulanır. Actomar K30 ile hazırlanan banyo solüsyonunun etkinliği rengi ile anlaşılır. Kullanılan eriyiğin rengi kahverengiden-sarıya kadar kullanılabilirliğini gösterir. Açık sarı renk oluştuğunda ise etkinliği garanti edilemez, hatta bazen tamamen etkisizdir (Baur ve Rapp 1988, Bohl 1982, Schlotfeldt ve Alderman 1995).
Kuluçka Tipleri
Alabalık üretim tesislerinde yaygın olarak kullanılan kuluçka tipleri ve temel nitelikleri Tablo 8’de belirtilmiştir.
Tablo 8. Kuluçka tipleri
Kuluçka gereci Su gereksinimi Kapasite
Kuluçka kanalı 15-25 lt/dak. 100.000 Adet yumurta
Zuger şişesi 1,5-3 lt/dak. 30-50.000 Adet yumurta
Kuluçka dolabı 1,2-2 lt/dak. 100.000 Adet yumurta
Kuluçka kanalları
En eski ve halen günümüzde de yaygın olarak kullanılan kuluçka gereçleridir. Birkaç metre uzunluğunda kanal ve içerisine konulan özellikle tabanları gözenekli materyalden yapılan, yumurta yerleştirilen tablalardan (Kasetlerden) oluşur. Tablalar arasında kanalda enine bölmeler vardır. Bu sistemde su tablaya alttan girer ve yumurtaların oksijenini sağladıktan sonra üstten çıkar. Kuluçka kanallarının boyları farklı olmakla birlikte 2-3 m uzunluk tercih edilmektedir. Yumurta tablaları ise 45x45 cm boyutunda kare şeklindedir. Yumurta tablalarının tabanı için 1,5 mm çapında yuvarlak delikleri olan alüminyum materyal kullanılması daha uygundur. Yumurta tablaları kuluçka kanallarına üst üste değil, birbiri ardı sıra konulmalıdır. Kuluçka kanallarına 4-7 adet yumurta kaseti yerleştirilir. Bu kasetlere suyun kalitesine göre kuluçka için yumurtalar tek kat konulduğunda 5000 adet, çift kat konulursa 10.000 adet yumurta bırakılır. Kuluçka kanallarının herbirisine kuluçkanın ilk günlerinde 15 lt/dak. su girişi sağlanırken, bu miktar yumurtalardan larva çıkışına yakın 25 lt/dak düzeyine yükseltilir (Bohl 1982, Çelikkale 1994, Lindhorst-Emme 1990, Steffens 1981).
Zuger şişeleri
Bu tip kuluçkalıklar alt kısımları huni şeklinde olan, ilk kullanan kişinin ismine atfen zuger şişesi olarak adlandırılan ve genellikle 6,5-8 lt kapasiteli gereçlerdir. Daha az yer kaplayan, daha az suya gereksinim duyan ve kurulmaları kolay olan bu gereçlerin, kapasiteleri 30.000 ile 50.000 adet yumurtadır. Taban kısımları açık olan ve ters yerleştirilen bu şişelerin, huninin alt kesimi gibi daraltılmış boğaz kısmından verilen su girişinin basıncının yumurtalara zarar vermemesi için, ağız kısmına 3 cm yüksekliğinde cam boncuklardan (yaklaşık 6 mm çapında veya aynı büyüklükte çakıltaşları) oluşan bir katman yerleştirilir. Normal boyutta bir zuger şişesi için 1,5-3 lt/dak. su gereklidir. İki zuger şişesi için 0,25 x 0,50 m, çift sıralı 8 zuger şişesi için ise 0,50 x 1.00 cm’lik alana gereksinim vardır. 8-10 zuger şişesine yerleştirilen yumurta miktarı, kanal sistemi kuluçkalıklarda 36 adet kuluçka kanalına konulan yumurta miktarına eşdeğerdedir. Belirtilen miktarda kuluçka kanalı için, kuluçka evinde 35 m2 yer ayırmak gerekir. Ayrıca zuger şişeleri fiyat bakımından da daha uygundur (Bohl 1982).
Kuluçka dolapları
Kuluçka dolaplarının kullanımı son yıllarda özellikle büyük kapasiteli işletmelerde hızla artmaktadır. Buna neden olarak çok az alana gereksinim duymaları, kaliteli, fakat az miktarda su kullanımı ve işçilik giderinden tasarruf gösterilebilir. Kuluçka dolapları damlalıklı ve vertikal akışlı dolaplar olmak üzere iki tiptir. Damlalıklı dolaplarda yumurtaların larva çıkışından kısa süre önce dışarı alınarak kuluçka kanallarında tablalara yerleştirilmesi zorunludur (Ekingen 1975).
İkinci tipte ise larvalar yemleme dönemi öncesine (serbest yüzme) kadar dolabın tepsilerinde tutulabilmektedir. Bunlar Veco (İSVİÇRE)-Dolapları olarak adlandırılırlar. Bu dolapların yumurta tablaları tepsi şeklinde daireseldir. Her dolapta 10 tepsi bulunur. Her tepsi şeklindeki yumurta tablasına 10.000 adet yumurta konur. Bu dolapların su girişi üsttendir, önce birinci tepsiye su dolar, daha sonra ikinci vd. ne devam eder. Bu dolaplarda 100.000 adet yumurta için 1,2-2,0 lt/dak. su yeterli olmaktadır (Bohl 1982).
LARVA YETİŞTİRİCİLİĞİ
Kuluçka döneminin sona erdiği günlerde 25-35 gün-derecede yada bir başka ifadeyle 10 oC su sıcaklığında 2,5 günde yumurtaların tamamından larva çıkışı tamamlanır. Bu arada ortamdaki yumurta kabukları sifonlanarak günde iki defa yumurta tablalarının delikleri tıkanmaması için ayıklanmalıdır. Yumurtadan çıkan larvalara Vitellus keseli larva denilir. Bunlar besin kesesi olarak da adlandırılan keselerini su sıcaklığına göre 12-17 günde tüketirler. Bu dönemde larvaların barındırıldığı gereçlerden en azından her iki gündebir beyaz renkli ölü yumurtalar yada ölen keseli larvalar vaya deforme ve anomalili larvalar sifonlanarak uzaklaştırılmalıdır. Belirtilen temizlik işlemi yapılmadığı durumda hızlı bir şekilde mantar enfeksiyonu ile karşılaşılır (Lindhorst-Emme 1990).
Larvaların serbest yüzme dönemine ulaşmaları, besin keselerinin çoğunu tüketmeleri, larvaların yemlenmeye başlanmaları için önemli göstergelerdir. Vitellus keseli larvaların %10’u yem alma gücüne ulaştığında yada besin keselerinin 2/3’lük kısmını tükettiklerinde ve serbest yüzmeye başladıklarında yemlenmeye başlanmalıdır. Larvalar belirtilen evreye ulaştıklarında, kuluçka kanallarında yumurta tablaları arasındaki bölmeler kaldırılır, tablalarda bulunan larvalar yavaş bir şekilde kanallara stoklanırlar (Bohl 1982, Çelikkale 1994, Igler 1990, Steffens 1981).
Ön Büyütme
Serbest yüzme devresine ulaşmış ve suda aktif hareket eden larvaların bakım ve beslenmelerine özen gösterilerek ortalama 1 g canlı ağırlığa kadar yetiştirilmeleri genel olarak “ön büyütme” olarak tanımlanır. Bu devre 60-80 günde tamamlanır. Bu dönemde yetiştirme ortamı olarak daha ziyade büyütme kanalları kullanılır. Ayrıca ön büyütme dönemi kuluçka evinde tank yada kanallarda gerçekleştirilir. Su değişimi, stok yoğunluğuna ve su kalitesine bağlı olarak 4-8 kez/saat, olmalıdır. Belirtilen koşullarda stok yoğunluğu 100.000 larva/m3 sudur. Larvaların yemlenmesine her 30-60 dakikada bir günde 12 saat devam edilir. Bu dönemde kayıp oranı yaklaşık %30-35’dir. Optimum üretim koşullarında hasatta üretim hedefi en azından 1 g bireysel ağırlıkta m3’de toplam 25 kg veya 25.000 ön büyütülmüş yavru olmalıdır (Steffens 1981).
Ön büyütme döneminde larvaların yetiştirilmesinde aşağıdaki önlemlerin alınmasında fayda vardır (Çelikkale 1994).
- Kaliteli su temini,
- Direkt güneş ışığından korumayla birlikte dolaylı aydınlık sağlama,
- Yavruların köşelerde veya belli noktalarda birikmelerinin önlenmesi,
- Yemlemenin sık olarak yapılması, fakat her defasında azar azar verilmesi ve yem artıkları ile dışkıların sürekli temizlenmesi gibi konularda özen gösterilmelidir.
Kanal ve tanklarda ön büyütme
Alabalık larvalarının ön büyütülmesinde genellikle 3-4 m uzunluk ve 40-80 cm genişlikte kanallar kullanılmaktadır. Genelde betonarme inşa edilirlerse de, hijyenik açıdan polyester kanallar tercih edilmelidir. Populasyonun stok yoğunluğu, kullanılan suyun miktar ve kalitesine bağlıdır. Bu kanallarda su değişiminin optimum düzeyi saatte 4-8 defa olmalıdır. Derinlikleri 30-80 cm olan bu kanallarda su yüksekliği balık boyutuna koşut olarak yükseltilir. Örneğin 3,60 m uzunluk, 40 cm genişlik, 17 cm su derinliğinde kanala yaklaşık 30.000 adet gökkuşağı alabalığı larvası, yani 122.000 larva/m3 stoklanarak yemlenebilir. Yemleme dönemindeki larvalarda genellikle 100.000 adet/m3, yani 100 adet/lt stok miktarları uygulanır. Belirtilen stok miktarları uygulandığında kanallarda saatte 4-8 defa su değişimi için 1-2 lt/sn/m3 su gereklidir. Bu koşullar altında, 8-10 oC’lik su sıcaklığında 8 günlük yemleme sonunda stokta 50.000 yavru/m3, 15 günlük yemlemeden sonra ise 20.000-30.000 yavru/m3 şeklinde seyreltme yapılır (Bohl 1982).
Kapasitesi 2-4 m3, genelde polyester olan, fakat beton yada eternitten de imal edilen kanal tipi tanklarda iyi düzeyde oksijen içeren suyla 30.000-60.000 adet larva 6-8 hafta beslenir. Bu tanklara su girişi 20-40 lt/dak./m3 su, olmalıdır. Stok yoğunluğu 8-12 adet larva/lt. Bu tanklarda taban eğimi %1,5-2 olduğunda iyi temizlenme olanağı yaratır (Lindhorst-Emme 1990).
Yuvarlak tanklarda ön büyütme
Bu tanklarda üst kısımdan basınçla geren su, tank içindeki suyu dairevi bir hareket halinde tutar. Dolayısıyla bu tankların her tarafında oksijen hemen hemen aynı düzeydedir. Bu tanklarda su çıkışı tabanın ortasındadır. Su çıkış kısmı üzerine 15-20 cm çapında 3,5-4,0 mm göz açıklığında, paslanmaz metalden yapılmış bir süzgeç yerleştirilir. Tankın alt kısmına yerleşmiş olan su çıkış borusu hareketli bir dirsekle dış kısmından yükselmektedir. Bu hareketli dirseklerle tank içindeki su seviyesi kolayca ayarlanabilmektedir.
Diğer taraftan tankın tabanında orta su çıkış kısmına doğru yaklaşık %5 meyil vardır. 2 m çapında ve yaklaşık 1,5-2 m3 kapasiteli yuvarlak tankın su gereksinimi 0,1-1,0 lt/sn olmalıdır. Belirtilen özellikleri olan tanklarda hafif asidik su kullanıldığında 0,2-0,4 g ağırlıkta 100.000; 0,76-1,5 g ağırlıkta ise 7.500-10.000 yavru büyütülebilir. Bu stok yoğunluklarında havalandırma ve su seviyesinin yükseltilmesi tavsiye edilir. Alkali yapıda su kullanıldığı durumda belirtilen stok yoğunlukları yaklaşık yarıya indirilmelidir (Bohl 1982, Çelikkale 1994). Kapasitesi 1,5-4 m3, çapı 1,5-3 m, yüksekliği 50-80 cm, taban eğimi %10-20, savak borusu çapı 10-12 cm, çoğunlukla polyester materyalden yapılan fakat beton yada benzeri maddelerden yapılabilen yuvarlak veya oval tanklarda, 30.000-70.000 adet larva 6-8 hafta süreyle yemlenebilir. Stok yoğunluğu 8-15 adet larva/lt, su gereksinimi 15-30 lt/dak./m3 su. Bu tanklar parazitlere yada başka hastalık etkenlerine karşı koruyucu banyolara da çok uygundur (Lindhorst-Emme 1990).
Fingerling (Parmak Büyüklüğünde Balık) Yetiştiriciliği
Parmak büyüklüğünde yavru balık üretiminde stok materyali olarak ön büyütmesi yapılan genellikle en azdan 0,5-1 g bireysel ağırlıkta ve 4-5 cm boyunda yavrular kullanılır. Eğer ön büyütmesi yapılan yavruların stoklandığı havuzlarda ve kullanılan suda dönme hastalığına neden olan parazitin (Myxosoma cerebralis) sporları varsa, yavruların boyu en azından 6-7 cm olmalıdır. Çünkü belirtilen büyüklükteki yavruların omur ve kafa kemiklerinin kıkırdak kısımları oldukça dayanıklılık kazanmıştır ve deforme olmaz hale gelmiştir (Bohl 1982). Parmak büyüklüğünde yavru balıkların yetiştiriciliği yapılan bütün üretim donanımlarının, yavru balıklar stoklanmadan önce hijyenik yönden önlemlerinin alınması zorunludur. Bu önlemlerin başında dezefenksiyon gelir. Dezenfeksiyon etkisi sıcaklığa bağlıdır. Genel bir kural olarak, dezenfeksiyon maddesinin etkisi için 20 oC’da 30 dakika, 12 oC’da 1 saat, 4 oC’da 2,5 saat süre gereklidir. Dezenfeksiyon maddesi olarak genellikle formaldehyd (Ticari adı Formol) tercih edilir. Konsantrasyon olarak %5’lik eriyik (5 kısım Formol + 32 kısım su) önerilmektedir. Metal olmayan materyaller için NaOH (Sodyum hidroksit) %2 oranında, yani 20 g NaOH (Sud kostik) 1 litre suya ilave edilerek kullanılmaktadır (Bohl 1982, Baur ve Rapp 1988).
Beton kanallarda finrgerling yetiştiriciliği
Mevcut kapasiteyi daha iyi değerlendirmek için, 7-10 m uzunluk, 0.80-1 m genişlik ve 0,80-1 m derinlikte beton kanallar parmak büyüklüğünde yavru üretiminde kullanılmaktadır. Su koşullarına ve her 10 dakikada su değişiminin gerçekleşmesine bağlı olarak stok yoğunluğu 2000-5000 adet ön büyütülmüş yavru/m3 tercih edilir. Bu durumda hasatta elde edilen ürün 50 kg/m3 olur ve yavru balıkların bireysel ağırlıkları 10-15 g yada 30 g’a ulaşabilir. Bu tip yetiştiricilikte yavruların defalarca yemlenmesi çok zaman alırsada, aynı zamanda günde iki defa temizlik yapılmalıdır (Bohl 1982). Yavru yetiştirme kanallarının 8-10 m uzunluk ve 1-2 m genişlikte olanları fingerling üretimi için esas yönünden uygundur. Bu kanallarda su değişimi en azından 5-20 dakika sürede gerçekleşmelidir. Kanalların savaklarında 3,5 mm çapında delikli materyal kullanılmalıdır. Su değişimine göre stok yoğunluğu 2000-5000 adet/m3, yavru yada daha yüksek olabilir. Hasatta balık büyüklüğü ve su koşullarına göre 50 kg/m3 veya özellikle daha iyi koşullarda 100 kg/m3, ürün elde edilebilir (Steffens 1981).
Havuzlarda fingerling yetiştiriciliği
Parmak büyüklüğünde yavru balık yetiştiriciliği uygun koşullarda havuzlarda da yapılabilir. Bu havuzların betonarme yapılması daha uygundur. Dikdörtgen konumdaki havuzların genişlik/uzunluk oranları yaklaşık ¼-1/6 olmalıdır. Bu havuzlarda kullanılan suyun kalite ve miktarına bağlı olarak stok yoğunluğu 60-100 adet ön büyütülmüş yavru/m3 (ortalama 1 m derinlikte) şeklinde düzenlenir. Bu tip üretimde 50.000 adet fingerling yetiştiriciliği için yaklaşık 10 lt/sn suya gereksinim vardır. Ayrıca hafif asidik karakterde 3-5 lt/sn suyla, örneğin 450 m2 yüzleminde ve 1,5-2,3 m derinlikte havuzda ek havalandırma koşullarında 60.000-80.000 adet yavru ortalama 12-15 cm (2-3 kg/m2) boya kadar üretilir (Bohl 1982).
Ağ kafeslerde fingerling yetiştiriciliği
Ağ kafeslerde parmak büyüklüğünde yavru yetiştiriciliği pazarlık boyutta (sofralık) balık yetiştiriciliği kadar uygun değildir. Bunun en büyük nedeni fingerling yetiştirilecek kafeslerde ağ göz açıklığının küçük olma zorunluluğudur. Çünkü ağın gözleri küçüldükçe ağlar daha çabuk tıkanır ve böylece su değişimi engellenir. Ayrıca kafeslere stoklanacak yavru balıkların genellikle ön beslemesi yapılmış ortalama 1 g ağırlıkta olmaları nedeniyle, kafesten kaçmamaları için 4 mm göz açıklığında ağlar gereklidir (Beueridge 1987).
Belirtilen sorunlar dikkate alınarak ağ kafeslere stoklanacak yavruların en az 2 g ağırlıkta ve ağ göz açıklığının 6 mm olması daha uygundur. Ağ kafeslerde parmak büyüklüğünde yavru yetiştiriciliğinde stok yoğunluğu 300-500 adet/m3, yavru önerilmektedir. Bu tip yetiştiricilikte uygun su koşullarında yavru balıklar 8-10 cm boy yada 50 g ağırlığa kadar büyütülebilirler. Yalnız yavru balıklar büyüdükçe 1 cm balık boyu için 1 mm ağ göz açıklığı temel alınarak kafesin ağ torbası periyodik olarak yenilenmelidir (Kieckhäfer 1983, Steffens 1981).
Pazarlık (Sofralık) Alabalık Yetiştiriciliği
Yavruların fingerling (Parmak büyüklüğünde balık) üretiminde amaç, 140-150 günlük yemleme döneminde yavruları en azından ortalama 10 g bireysel ağırlığa ulaştırmaktır. Fakat daha iyisi 30 g bireysel ağırlığın üstüne çıkmak olmalıdır (Steffens 1981).
Pazarlık alabalık üretiminde genel olarak sofralık balık büyüklüğü 250-330 g/adet (4 yada 3 adet/kg) olarak kabul edilmektedir. Mutfaklık balık yetiştiriciliğinde havuz, kanal ve kafes sistemleri kullanılır (Bohl 1982, Çelikkale 1994, Steffens 1981).
Havuzlarda sofralık alabalık üretimi
Bu havuzların ölçüleri, kullanılan suyun miktarı ve kalitesi ile havuz yapılan arazinin topoğrafik durumu ve toprak yapısına göre büyük değişiklik gösterir. Havuzların beton yapılmasında zorunluluk yoktur. Toprak yapısı killi ve suyu tutma özelliğinde ise havuzların kullanımı, beton havuzlara bakarak daha fazla işçilik gerektirirse de, sabit yatarım gideri daha azdır. Beton havuzlarda dezenfeksiyon ile bakım daha kolay, yemleme ve balıkların kontrolü daha iyi, fakat yapım gideri ise yüksektir (Atay 1995, Çelikkale 1994, Emre ve Kürüm 1998).
Pazarlık alabalık besiciliğinin gerçekleştirildiği havuzların boyutları, genellikle 20-50 m uzunluk, 4-12 m genişlik ve en fazla 1.20 m derinlikte olmalıdır. Uygun stok yoğunluğu su değişimine ve kalitesine göre saptanır. Ayrıca yemleme, havuz hijyeni, teknik donanım kullanımı (Örneğin havalandırma gibi), üretim süresi gibi faktörlerde stok miktarını saptamada dikkate alınmalıdır (Lindhorst-Emme 1990, Steffens 1981).
Optimum yetiştirme koşulları ve tam değerli pelet yem kullanımı ile gökkuşağı alabalığı yetiştiriciliğinde 8 aylık üretim sürecinde tüketim ağırlığına ulaşılabileceği beklenmelidir (Bohl 1982).
Sofralık balık üretim miktarı genellikle kg/m3 olarak ifade edilir. Örneğin havuzlarda su değişimi günde 3-5 defa gerçekleştiğinde 3-5 kg/m3, balık üretilebilir. Yarı yoğun üretim koşullarında ise bu miktar 10 kg/m3’e yükselir. Derinliği 30-50 cm olan havuzlarda su değişiminin saatte 3 defa gerçekleştiği durumda 20 kg/m2 (=40-60 kg/m3) balık üretilir (Bohl 1982).
Havuzlara verilen su miktarı esas alınarak da stok miktarı hesaplanabilir. Buna göre iyi kalitede 1 lt/sn’lik su girişine göre hasatta 100-150 kg sofralık balık üretileceği hedefine yönelik stoklama yapılır. Pazarlık alabalık büyüklüğü 200-250 g baz alınarak, 1 lt/sn debi için 400-600 adet fingerling stoklanır (Çelikale 1994).
Kanallarda sofralık alabalık üretimi
Derinlikleri 50-65 cm, genişlikleri bir kaç metre olan, betondan yapılan, uzunlukları birkaç yüz metre, su değişiminin saatte 2-3 defa gerçekleştiği üretim tesisleridir. Taban eğimi 30 m’de 10-20 cm dir. Birkaç yüzmetre uzunluğundaki bu kanallar ızgaralarla yaklaşık 30 m’lik bölümlere ayrılır. Üretim kapasiteleri genellikle 24-32 kg/m3’dür (Steffens 1981). Bu kanal tipi havuzlar, mekanik yemlemeye hastalıklarla savaşa ve otomatik seleksiyona uygun balık üretim tesisleridir (Atay 1995).
Yavru balıkların pazarlık boyuta kadar büyütülmesinde suyun akış hızı 1,5-3 cm/sn olmalıdır. Benzer veriler Amerikan kaynaklarına (Westers’e göre) tablo 9’da belirtilmiştir (Bohl 1982).
Tablo 9. Kanallar ve havuzlarda su akış hızı
Balık boyu Su akış hızı
2 cm 0,0025-0,005 m/sn
2-5 cm 0,005-0,01 m/sn
5-10 cm 0,01-0,02 m/sn
10-20 cm 0,02-0,03 m/sn
Bir hektar yüzleminde kanal tipi havuzlarda 1000 lt/sn su ile 100 ton alabalık üretilir. Bu hesaplama havuzlarda yarı intensif yetiştiricilik yöntemindeki 100 kg balık/lt/sn su ile hesaplanan geleneksel eski üretim miktarına eşdeğerdir (Bohl 1982).
Kafeslerde sofralık alabalık üretimi
Ağ kafeslerde yetiştiricilik göller, baraj gölleri, göletler, kum-çakıl göletleri, akarsu gölcükleri ve büyükçe yapılmış sulama kanallarında, belirli çerçevelere takılmış ağ kafesler içinde, balıkların kontrol altında büyütülmeleridir. Ülkemizde denizlerimizde ağ kafeslerde çipura ve levrek yetiştiriciliğine koşut olarak, son yıllarda kamunun da yönlendirmesiyle özel girişimciler tarafından tatlısu kaynaklarımızda da ağ kafeslerde alabalık yetiştiriciliği hızla yaygınlaşmaya başlamıştır (Atay 1994). Kafeslerde alabalık yetiştiriciliğinde öncelikli olarak su koşullarının uygun olması gerekir. Buna ilişkin koşullar Tablo 10’da özetlenmiştir. (Ruhdel 1977).
Tablo 10. Ağ kafeslerde alabalık yetiştiriciliğinde su koşulları
NİTELİK MİKTAR
Su sıcaklığı 20 oC’nin altında
Oksijen 6 mg/lt’nin üzerinde (sabahları)
PH 8’in altında
NH4 0,5 mg/lt’nin altında
Zehirli madde Olmamalı
Su derinliği 4 m’nin üzerinde
Oksijen tüketimi 600 g/ton/saat
Kafesin yerleştirildiği ortamın tabanı ile kafesin ağ torbasının alt kısmı arasında en az 1 m aralık olmalıdır. Kafesin ağ torbası su ortamında geometrik şeklini tam olarak koruyamayacağından hacminin yaklaşık %15’i kaybolur. Kafesler uzun süre aynı yerde konuşlandırıldıklarında gölün yada göletin su kalitesini etkilerler. Sığ göllerde her üretim peryodunda kafeslerin yeri değiştirilmelidir. 10 m’den derin göllerde ise yer değiştirmeye gereksinim yoktur. Ağ kafeslerin büyüklükleri çok farklı olmakla birlikte 5 m x 5 m x 5 m boyutları en çok kullanılanıdır. Ağ kafesin göz açıklığı balığın boyunun 1/10’u olmalıdır. Ağ göz açıklığının bir başka ifadeyle pratikte 1 cm alabalık boyu için 1 mm ağ göz açıklığı esas alınır. Ağ kafeslere en azından ortalama 40 g ağırlıkta yavru balıklar stoklanır. Yılın Mart ayında stoklanan yavrular Haziran ayı ortalarında, Eylül ayında stoklanan balıklar Aralık ayında hasat edilirler (Bohl 1982, Kieckhäfer 1983, Ruhdel 1977). Normal su koşulları altında ağ kafeslerde stok yoğunluğu 50-100 adet ortalama 40 g ağırlıkta yavru balık/m3 olarak planlanır. Bu durumda hasatta üretim miktarı 20-30 kg/m3 olarak gerçekleşir. Örneğin Orta Avrupa göl ve baraj göllerinde ağ kafeslerde yetiştiricilikte ağ göz açıklığı 14 mm olarak düzenlenir. Stok yoğunluğu olarak 90 adet 40 g ağırlıkta yavru/m3 esas alınır. Bu koşullarda 100 ton alabalık üretimi için 4x3x3 m boyutlarında yaklaşık 180 kafese gereksinim vardır. Uygun koşullar altında stok yoğunluğu 100 adet fingerling/m3, olarak uygulanabilir (Steffens 1981).
Ağ kafeslerde yetiştiricilikte 17-20 oC su sıcaklığında, gökkuşağı alabalıklarında ortalama 35 g ağırlıkta stoklanan yavrular yüksek büyüme oranıyla 300 g ağırlığa ulaşmışlardır. Bu durumda 2,5 ayda 265 g ağırlık artışı sağlanmış, yani yavrular günde 3,5 g büyümüşlerdir (Bohl 1982).
Ağ kafeslerde yetiştiricilikte ortalama 50 g’lık balıkların, 90-100 yemleme gününde 250 g olan sofralık büyüklüğe ulaştırmak hedeflenmelidir. Bu hedefe yönelik olarak 20 m3’lük kapasiteli ağ kafese 500-1800 adet yavru balık yeterlidir. 20 m3 kapasiteli ağ kafeslere 700 adetten az balık stoklandığında, 1000 veya 1200 adet balık stoklamaya oranla büyüme daha yavaş olmuştur. Fakat 20 m3 kapasiteli ağ kafeslere 1200 adetten fazla balığın stoklanması da önerilmemektedir. Belirtilen maksimum stok yoğunluğu esas alındığında 1200 x 250 g= 300 kg balık üretilir. Aynı koşullarda bir sezon daha üretim yapıldığında 300 x 2= 600 kg yıl sürecinde alabalık üretimi gerçekleştirilir. Göllerde ağ kafeslerde yılda 600 kg sofralık alabalık üretildiğinde ortama balıklar tarafından bırakılan dışkı 1 hektar havuz yüzleminin kendini temizleme gücünü etkilemez (Kieckhäfer 1983). Ağ kafeslerde alabalık yetiştiriciliğinde Kieckhäfer’e (1983) göre m3’e ortalama 50 g ağırlıkta yavrulardan 60 adetten fazla stoklanmamalıdır. Bu stoklama miktarı uygulandığında ise 250 g sofralık balık bireysel hasat ağırlığına göre 15 kg balık/m3 ürün elde edilir.
Fakat literatür verilerine (Mann 1974, Falk 1968) göre 20-30 kg/m3, mutfaklık alabalığı ağ kafeslerde üretmek olasıdır (Kieckhäfer 1983). Ağ kafeslerde gökkuşağı alabalığı yetiştiriciliği deniz ortamında da gerçekleştirilebilir (Atay 1994). Çünkü gökkuşağı alabalıklarının tuz konsantrasyonuna toleransları balıklar büyüdükçe artmaktadır. Yavru balıkların ağırlıkları 50 grama ulaştığında %0 12-15 tuz konsantrasyonunda, %0 0-1’lik konsantrasyona oranla büyümeleri %70 daha iyi olmaktadır. Parmak büyüklüğünde yavru balıklar sofralık balık büyüklüğüne kadar ‰30 tuzlulukta ve bununda üstünde konsantrasyonda deniz suyunda beslenebilirler (Steffens 1981).
ALABALIKLARIN BOYLANMASI
Alabalıkların sınıflandırılması yada boylarına göre ayrılması özenle uygulanması gereken bir işlemdir. Çünkü alabalıkların karnivor karakterde olmaları nedeniyle, balıklar arasındaki büyüklük farkı aşırı boyutlara ulaştığında, büyük bireylerin küçükleri yemeleri (Kannibalizm) olgusuyla karşılaşılır. Bu sakıncanın yanında verilen yem büyük balıklar tarafından alınır ve küçük balıklar ise yetersiz düzeyde beslenirler. Böylece yem dağılımının dengesiz olması bakımından büyük balıklar ile küçük balıklar arasındaki büyüklük farkı giderek artar. Sonuçta birim canlı ağırlık artışı için tüketilen yem miktarı (yem değerlendirme değeri) artar, bir başka tanımla yem değerlendirme oranı (FQ yada FCR= Food Conversation Rate) olumsuz yönde etkilenir (Vollmann-Schipper 1975).
Alabalık üretiminde yavru balıkların boylarına göre ilk seleksiyonu, larvaların 6-8 hafta beslenmesinden sonra, yani ön büyütme dönemi sonunda yavruların yaklaşık 1 g ağırlığa ulaştığında gerçekleştirilmelidir. Bu işlemin uygulanmasında sabit yada ayarlı ayırma kutuları kullanılır. Belirtilen gereçler daha çok miktarı az ve boyu küçük yavruların sınıflandırmasında kullanılır. Eğer iyi bir gelişme elde etmek, kanibalizme engel olmak ve aynı büyüklükte balık elde etmek isteniyorsa seleksiyon yapmak zorunludur. Bütün balıklar aynı büyüklükte olurlarsa, günlük yem gereksinimi daha doğru ve havuzun toplam kapasitesi daha kolay tahmin edilir (Atay 1995, Bohl 1982). Hem yavru balıklar hem de daha büyük balıkları sınıflandırmada ise ızgaraları ayarlanabilen, havuzlara ve kanallara monte edilebilen boylama sistemleri kullanılabilmektedir. Bu sistemin ızgara aralığını 1,6-21 mm arasında ayarlamak mümkündür (Atay 1995). Ayrıca alabalıkları aynı anda ikiden fazla boya ayırmak için su püskürtme ve titreşim esasına göre çalışan sınıflandırma makinalarından da yararlanılabilir. Belirtilen boylama gereçlerinden farklı olarak kapasitesi büyük üretim tesislerinde ise; ayırmayı hızlandırmak, zaman ve işçilikten tasarruf etmek için; üretim tesisi dışında kurulan, su akıntısı verilebilen ve balıkları yakalama sırasında boylama yapabilen sistemlerin kullanılması önerilmektedir (Vollmann-Schipper 1975, Igler 1990).
Yavru Alabalıkların Sınıflandırılması
Alabalıkların boylanmasının pratikte iki önemli yararı vardır. Bunlar:
1- Farklı boyuttaki balıkların ayrılmasıyla kannibalizm önlenir.
2- Özellikle yavru balıklar satış için sınıflandırılmış olur.
Yavru balık üreticileri yavru balıkları satış için pratikte 6 sınıfa ayırmaktadırlar. Bu sınıflar ve balık boyutları Tablo 11’de sunulmuştur (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 11. Yavru balık sınıfları
SINIF BALIK BOYU cm
IIIIIIIVVVI 6-88-1010-1212-1515-1818-21
Alabalık Yavrularında Boy-Ağırlık İlişkisi
Alabalık yavrularının boy, ağırlık ve sayısal ilişkileri ise Tablo 12’de gösterilmiştir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 12. Alabalıklarda boy, ağırlık ve adet bağlantısı (Einsele’ye göre)
Boycm Ağırlık g Adet/kg
2 0,1 10.000
3 0,3 3.300
4 0,7 1.400
5 1,4 715
6 2,4 410
7 4,0 255
8 5,7 175
9 8,0 125
10 11,0 90
11 15,0 67
12 20,0 50
13 25,0 40
14 30,8 32
15 38,0 26
16 46,0 22
17 55,3 18
18 65,6 15
19 77,5 13
20 90,0 11
Alabalık yavrularının pazara sunumunda sınıflandırma ülkeden ülkeye farklılık göstermektedir. Örnek olarak Avusturya’da tercih edilen sınıflandırma Tablo 13’de görülmektedir (Igler 1990).
Tablo 13. Yavru balıkların sınıflandırılması
Balık boyucm Adet/kg Ortalama adet/kg
5-77-99-1212-1515-2020-2525’den büyük 660-270270-120120-5050-3030-1010-55-1 4651958540207,53
ALABALIKLARIN YEMLENMESİ
Gökkuşağı alabalıklarının yemlenmesinde öncelikli olarak aşağıdaki faktörler dikkate alınmalıdır (Ruhdel 1977).
a- Su sıcaklığı
b- Suyun oksijen içeriği
c- Suyun alkalinitesi
d- Stok yoğunluğu
Yemin İçeriği
Gökkuşağı alabalığının yetiştiriciliği için optimum su sıcaklığı 15-20 oC olmasına karşın, yemlemeye uygun su sıcaklığı ise 14-16 oC’dır. Gökkuşağı alabalıklarının larva yeminde %40, yavru yeminde %30 ve sofralık balıkların yeminde ise %30 protein bulunması genel kullanım oranlarıdır. Bu oranlar larva yeminde %50’ye, mutfaklık balık beslenmesinde %46’ya kadar yükseltilebilmektedir. Yemleme metodu, su ve işletme koşullarına göre seçilir. Alabalık yemlerinde yağ içeriği başlangıçta %4-5 oranında önerilmektedir. Rasyonda protein miktarının yüksekliği ile birlikte yağ oranı %8’e kadar artırıldığında, yem değerlendirme ve balığın et kalitesi iyileşir. Alabalık pelet yemlerinde %8-12 oranında yağ ve %42-50 oranında protein üst sınır olarak kabul edilmektedir (Ruhdel 1977). Avrupa’da tanınmış bazı firmaların ürettikleri alabalık ticari besi yemlerinin içerikleri Tablo 14’de gösterilmiştir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 14. Alabalık besi yemi içerikleri
FİRMA YEMİN ADI İÇERİK Kg. YEMDE İLAVE MADDE
Ham protein Ham yağ Kül Ham selüloz Vitamin A İ.Ü Vitamin D3 İ.Ü. Vitamin E mg
Ecoline, Danimarka Ecolife 18 %42 %24 %6 - Açıklanmamış
Trouvit, Milkivit Bio 40 %40 %11 %9 %4 38.000 2000 50
Panto Forellengold 40 %40 %8 %10 %2 20.000 650 100
Alma Forellenfutter 40 %41 %10 %14 %2,5 15.000 1875 65
Yem Tüketimi Dağılımı
Alabalık üretim tesislerinde yem tüketimi işletme giderleri içerisinde yaklaşık %50-60 oranıyla en büyük payı oluşturur, İşletme giderinin yaklaşık 2/3’ünü oluşturan yemin yıl sürecinde kullanımının üretim dönemlerine göre dağılımı Tablo 15’de görülmektedir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 15. Alabalık üretim işletmelerinde yem tüketiminin üretim dönemlerine dağılımı
YEMLEME DÖNEMİ(Balık Büyüklüğüne Göre) YILLIK YEM GEREKSİNİMİ%
I Kuluçka evinde larva besleme ve ön büyütmeII Havuzlarda yavru yetiştiriciliğinden bir yaşına kadar III Bir yaşından iki yaşına kadar IV Damızlık balıklar (3-6 yaş) %2-4 %30-35 %50-60%8-12
Tablo 15’de görülen dönemlerden kuluçka evinde larvaların yemlenmesi günde 8-12 defa yapılmalıdır. Yem balıklara su yüzeyine serpilerek verilmelidir. Larva besiciliği döneminde 2000 adet larva için yem gereksinimi ilk bir ay yaklaşık 1 kg, ikinci ay ise 2 kg olarak hesaplanmalıdır (Bohl 1982). Daha sonraki dönemlerden yavru yetiştiriciliğinde yemleme sıklığı günde 3-4 defa, pazarlık balık besiciliğinde ise günde 2 defa olmalıdır. Balıklara haftada bir gün yemleme yapılmamalıdır (Ruhdel 1977).
Yemin Boyutu
Alabalıkların yemlenmesinde özellikle larva ve yavru dönemlerinde yemin boyutunun balıkların ağız açıklığına uygunluğu çok önemlidir. Bu konuya ilişkin veriler Tablo 16’de gösterilmiştir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 16. Yavru balıkların büyüklüklerine uygun yem boyutları
Yavru yemi granül yada pelet çap, mm Yavru ağırlığı g/1000 adet Yavru boyu cm
0,4-0,60,6-0,80,8-1,21,2-1,61,6-2,0 100-200200-500500-10001000-20002000-4000 2-33-44-55-66-7
Yemleme ve Su Sıcaklığı
Alabalık besiciliğinin bütün evrelerinde su sıcaklığının etkisi yadsınamaz. Çünkü su sıcaklığı en başta suyun oksijen yönünden doymuşluğunu etkilemekle birlikte, aynı zamanda balıkların metabolizma hızına da tesir etmektedir. Yavru yetiştiriciliğinin ilk haftalarındaki yemlemede, su sıcaklığının etkisine ilişkin özgün örnek Tablo 17’de görülmektedir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 17. Farklı su sıcaklıklarında yavruların yemlenme sonuçları
Yemleme zamanı (Ön büyütme) g/1000 adet yavru
9,5 oC 15 oC
2. Hafta3. Hafta6. Hafta6. Hafta 250400600900 40060010001400
Tablo 17’deki verilerin elde edilmesinde 4 m3 hacminde kanal tipi küvetlerde, yetiştirme için ideal su sıcaklığı olan 15 oC’da başlangıçta 100.000 adet olan stok yoğunluğu, 5. haftadan itibaren 60.000 adete indirgenmiştir.
Yemleme Zamanı
Ön büyütmesi yapılmış yavruların ilkbahar yaz döneminde, parmak boyunda yavru balık boyutuna kadar beslenmesinde, günlük yemleme öğünleri aşağıdaki gibi olmalıdır.
1. Yemleme 07.00-08.000 saatlerinde
2. Yemleme 11.00-12.00 saatlerinde
3. Yemleme 14.00-15.00 sularında
Sonbahar döneminde fingerling dönemine ulaşan yavru balıklar ise aşağıda gösterilen saatlerde günde iki defa yemlenirler.
1. Yemleme 08.00-09.00
2. Yemleme 13.00-14.00

Yemleme (Besi) süresi

Alabalık yetiştiriciliğinde bir diğer önemli konu yavru balıkların ne kadar süre beslenerek pazara sunulabileceğidir. Bu konu tamamen su ve yemleme koşullarıyla balığın kalıtımsal kökenli büyüme performansına bağlı bir durum olanak kabul edilse de, Tablo 18’de normal koşullarda gerçekleşmesi olası besi süreleri verilmiştir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 18. Sofralık balık besi süreleri
Stoklama boyuCm Ortalama bireysel ağırlık g Yavru balığın 300 g hasat ağırlığına ulaşma süresi Ay
6-812-1515-1820-2224-26 42550100200 10-127-94-62-31-2
Yem Değerlendirme Oranı
Balık yetiştiriciliğinin verimliliğinin ölçütü olarak birim balık üretimi için harcanan yem miktarı kullanılmaktadır. Çünkü balık üretiminde girdilerin büyük çoğunluğunu yavru, işçilik ve yem giderleri oluşturmaktadır. Bu üç gider içerisinde de en büyük paya yem sahiptir. Belirli koşullar altında farklı kalitede 3 çeşit yemle yürütülen gökkuşağı alabalığı besiciliğine ilişkin veriler Tablo 19’da görülmektedir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 19. Farklı yemlerle besleme sonuçları
Havuz büyüklüğü (200 m2)Deney süresiSu sıcaklığı Havuza girişte O2Savakta O2Deney havuzuna stok miktarı Kapasite 250 m38 hafta (Eylül/Ekim)11 oC8,5 mg/lt5 mg/lt5000 adet gökkuşağı alabalığı yavrusu
Yavru balıkların stoklama ağırlığı 105 g
Yemin fiatıDM Yem tüketimi kg Canlı ağırlık artışıkg Yem değerlendirme oranıFQ yada FCR
DM 1.45 DM1.65 DM 650750725 580 740685 1,12 1,011,05
Tablo 19’da görülen veriler irdelendiğinde birim balık üretimi için harcanan yem, yani yem değerlendirme oranı kadar, yemin fiatınında çok önemli olduğu anlaşılmaktadır.
Yemleme Oranı
Alabalık üretiminde başarılı besiciliğin temelini balıkları canlı ağırlıklarının %’si olarak doğru oranda yemlemek oluşturur. Yemleme oranını saptamada stok miktarı, su kalitesi ve miktarıyla birlikte, yetiştirme ortamında su değişimi gibi bir çok faktör dikkate alınabilir. Fakat balıklara günlük olarak verilecek yem miktarını saptarken iki ana ilke unutulmamalıdır. Bu iki ilke (Igler 1990):
1- Balıkların yem alımı su sıcaklığına bağlıdır.
2- Balıklar büyüdükçe yem gereksinimi oransal olarak düşer.
Su sıcaklığı baz alınarak alabalık populasyonuna canlı ağırlıklarının %’si olarak günlük verilecek yem miktarı Tablo 20’den yararlanarak saptanır (Kieckhäfer 1983).
Tablo 20. Alabalıklara günlük olarak verilecek yem miktarı (Deufel’e göre)
Su sıcaklığıCo Balıkların canlı ağırlığının %’si olarak yemleme oranı Yemleme sıklığıGün
2 o’nin altı 2-33-44-55-66-78-1212-1818 oC’nin üzeri Yemleme yapılmaz % 0,5% 0,5% 1,0% 1,5% 2,0% 3,0% 3-4% 3 ve daha az -2 x haftalık 5 x haftalık 5 x haftalık 5 x haftalık 5 x haftalık 6 x haftalık 6 x haftalık 5 x haftalık
Alabalıkların beslenmesinde günlük olarak verilecek yem miktarını tespit etmede, yine su sıcaklığının esas alındığı, fakat balıkların ortalama bireysel ağırlık ve boylarına göre gruplandırıldığı ve pratikte uygulanan yemleme oranları Tablo 21’de gösterilmiştir (Igler 1990).
Tablo 21. Farklı su sıcaklıkları ve boy yada ağırlık gruplarının canlı ağırlıklarının %’si olarak günlük yem miktarları.
Su sıcaklığıoC Stok’un canlı ağırlığının %’si
46810121416 1,71,72,02,52,02,02,0 1,31,51,52,22,22,02,0 1,01,21,41,72,02,42,8 1,01,21,41,82,02,02,3 0,91,01,21,51,82,02,0 0,91,01,21,41,51,81,8 0,81,01,21,41,51,71,7 0,81,01,21,41,51,61,6
Balık adedi/kg
200-80 80-40 40-25 25-15 15-10 10-8 8-6 5
Ağırlık, g/adet
3,8-11 11-25 25-38 38-65 65-90 90-135 135-180 180’den fazla
Boy, cm
7-10 10-13 13-15 15-18 18-20 20-23 23-25 25’in üzeri
Alabalık Yemleme Yöntemleri
En eski yemleme şekli olan elle yemleme halen kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemle yemlemede, balıklar özenle yavaş bir şekilde yemlenmeyi gerektirdiği için işçilik giderini artırır.
Alabalık yetiştiriciliğinde büyük kapasiteli işletmelerde ve işçilik ücretinin yüksek olduğu ülkelerde yaygın olarak otomatik yemlikler kullanılmaktadır. Yem otomatları içerisinde en çok kullanılanlar, sarkaçlı yemlikler, yürüyen band sistemi ile çalışan yemlikler ve hava basınçlı yem otomatlarıdır (Çelikkale 1994).
Sarkaçlı yemliklerde bir yem deposu, yemin düşmesini ayarlayan bir mantar, mantara takılan ve su içerisine uzayan bir çubuk bulunur. Balık havuzda yüzerken çubuğa dokunduğunda belli miktar yem suya dökülür. Bu sistemi balık 1-2 günde öğrenebilmektedir (Kieckhäfer 1983).
Band sistemi yemliklerde, saat benzeri mekanizma yardımıyla yürüyen band üzerine yem konur. Band ilerledikçe yada döndükçe bandın yanlarından suya yem dökülür. Bu bandlar çalar saatlerin belirli zamana ayarlanarak kurulmasına benzer şekilde çalışırlar ve belirli zaman aralıklarıyla yavru yada özellikle larva yetiştirme kanallarına düzenli bir şekilde yem bırakırlar (Bohl 1982). Hava basınçlı yemliklerde, yem deposu havuz kenarındaki plastik bir boru üzerine yerleştirilmiştir. Yem deposu boru içine yem dökülecek şekilde boruya bağlıdır. Bir kompresör yardımıyla borunun, bir kenarından belli sürelerde hava basılır ve boru içine dökülmüş olan yem havuza fışkırtılır. Her havuz başına yerleştirilen bu sisteme merkezden otomatik olarak kumanda edilir (Lindhorst-Emme 1990).
ALABALIKLARIN TAŞINMASI
Alabalıkların yavru ve sofralık boyutlarında canlı olarak taşıma kaplarına konulmazdan önce uyulması gereken ilkeler aşağıda 4 madde halinde belirtilebilir.
1- Alabalıkların havuzlardan hasat sonrasında aşırı stresli oldukları bilinmeli,
2- Balıkların solungaçları temiz olmalı,
3- Balıklara havuzun taban yapısının kokusu sinmiş olabilir. Özellikle havuzlarda bulunan alg, çamur ve balçık vd. leri direkt olarak balığın etini etkiler.
4- Balıkların sindirim sistemi boş olmalıdır. Çünkü taşıma sırasındaki stresin etkisiyle balıkların barsak içeriğinin taşıma suyuna boşaltılmasıyla oluşacak bulanıklık taşımada büyük sorunlar yaratır (Lindhorst-Emme 1990).
Alabalıkların taşıma sürecinde en büyük gereksinimleri oksijendir. Fakat diğer taraftan suyun oksijen içeriğinin su sıcaklığına göre değişken olduğu bilinen bir olgudur. Farklı su sıcaklıklarında oksijen doymuşluğu ve alabalıkların belirli süreçte tükettikleri oksijen Tablo 22’de özetlenmiştir (Koch et.al. 1976).
Tablo 22. Farklı su sıcaklığında oksijen doymuşluğu
Su sıcaklığı Oksijen doymuşluğu
5 oC10 oC15 oC20 oC25 oC30 oC 12,74 mg. O2/lt11,25 mg. O2/lt10,07 mg. O2/lt 9,10 mg. O2/lt 8,27 mg. O2/lt 7,52 mg. O2/lt
Toplam 1 kg ağırlıkta alabalığın 1 saatte tükettiği oksijen miktarı 10 oC su sıcaklığında 100 cm3 25 oC su sıcaklığında 250 cm3
Alabalıkların canlı olarak taşıması aşamasında taşıma gereçlerindeki balıkların oksijen gereksinimleri, oksijen tüplerinden yararlanarak taşıma suyuna oksijen verilerek karşılanır. Piyasada satılan oksijen tüplerinin özellikleri Tablo 23’de gösterilmiştir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 23. Farklı kapasitede oksijen tüplerinin nitelikleri
Kapasitelt AğırlıkKg Oksijen miktarım3 Maksimum doluluk basıncıBar
25102050 59153570 0,412410 100 bar100 bar200 bar200 bar200 bar
Alabalıkların farklı büyüklük dönemlerinde taşınmalarında belirli sürede gereksinim duyulan oksijen miktarları Tablo 24’de görülmektedir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 24. Alabalıklarda farklı büyüklük dönemlerinde taşımada oksijen miktarı
Büyüklük dönemi Toplam ağırlıkKg Taşıma süresiSaat Oksijen miktarılt
LarvaYavru balıkSofralık balık 102025 111 203035
Alabalıkların canlı olarak taşınmaları öncesi havuz yada yavru yetiştirme kanal veya tanklarından yakalanmalarında ve taşıma kaplarına stoklanmalarında yararlanılan kepçelerde kullanılan ağ materyalin iplik kalınlığı ve ağ göz açıklıkları Tablo 25’de gösterildiği gibi olmalıdır (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 25. Kepçe ağlarının özelikleri
Balık büyüklüğüCm İplik kalınlığıNm Ağ göz açıklığımm
20/15 6
9-12 20/18 8
20/18 11
20/21 15
20/24 19
Yavru Balıkların Taşınması
Alabalık yavruları özellikle küçük dönemlerinde plastik torbalarda oksijen ilave edilerek taşınırlar. Plastik torbalar 50 cm genişlik ve 1.20 m yükseklik boyutlarında dayanıklı materyalden üretilmiş olmalıdır. Plastik torbaların 1/3’üne temiz, soğuk su konur; 2/3’üne ise saf, gaz formunda oksijen doldurulur. Bu torbalarla 10-15 lt su içerisinde, 4-6 hafta yemlenmiş 1000 adedi 400-700 g olan 2000-3000 adet yavru emniyetli bir şekilde taşınabilir. Fakat yavruların taşınma ortamının su sıcaklığının, bulundukları havuz suyu sıcaklığı ile aynı olması zorunludur. Dayanıklı plastikten üretilen torbalarla 15-20 lt su hacminde 12-15 cm boyda olan 100 adet, toplam 2,5-3 kg yavru balığın taşınması mümkündür (Lindhorst-Emme 1990).
Alabalık yavruları oksijen yönünden zenginleştirilmiş taşıma kaplarında (tanklarında) da taşınabilir. Bu tip taşımada 30-40 lt su hacminde 8000-10.000 adet yem alma yeteneğinde yavru taşınması mümkündür. Bu yavruların 1000 adedi toplam 120-160 g ağırlıktadır. Aynı koşullarda 3-4 hafta yemlenmiş 1000 adedi 400-700 g ağırlıkta olanların ise 4000-5000 adedi taşınabilir. Alabalık yavrularının yukarıda belirtilen ağırlıkta olanlar için bu koşullar altında taşınma süresi 1-2 saattir. Daha uzun süreli taşımalarda taşınacak yavru balık miktarı %10-20 oranında azaltılmalıdır. Taşıma tanklarının kapasitesi 100 lt olduğunda, 10-12 kg ön büyütmesi yapılmış yavru veya 15-20 kg parmak büyüklüğünde balık (Fingerling) taşınabilir.
Sofralık Balıkların Taşınması
Sofralık alabalıklar plastik torbalarda 15-20 lt su hacminde 250 g bireysel ağırlıkta 20 adet, yani toplam 5 kg ağırlığa kadar taşınabilir.
Sofralık alabalıkların tanklarda taşınmasında 100 lt su hacminde 20-25 kg stok miktarı esas alınır. Daha fazla miktarda pazarlık balık taşımada ise kasalarına tank monte edilen kamyon, kamyonet ve ağır vasıtalardan yararlanır. Bu araçlarla taşımada araçta bulunan oksijen tüplerinden taşıma tanklarına düzenli bir şekilde oksijen verilir. Bu tip endüstriyel şekilde pazara alabalık sunmada 500 lt suda 75 kg yada 100 lt su içinde 150 kg alabalık taşınır. Belirtilen kapasitede tanklardan araçların çekiş gücüne göre bir adet yada birden fazla tank konabilir.
Tam donanımla tankların monte edildiği ağır vasıtalarla oksijen miktarına bağlı olarak 4000 km yada daha fazla uzaklıklara 50-60 saat sürede sorunsuz olarak mutfaklık alabalık taşıyabilmek olasıdır (Lindhorst-Emme 1990). Çekici güçleri 1,5 ton ile 32 ton arasında değişen taşıma vasıtaları ile pazarlık balık taşınabildiği gibi küçük yavruları (larva) ve büyükçe yavruları (Fingerling) da taşımak olanak içerisindedir. Fakat 500 lt’de 75 kg, 1000 lt’de 150 kg, olarak belirtilen sofralık alabalık miktarlarını, larvalar için 2/3 ve parmak büyüklüğünde yavrularda ise 1/3 oranında azaltmak gereklidir. Ayrıca bu miktarlarda balıkların kondisyonu, taşıma süresi ve su sıcaklığına bağlı olarak değişiklik yapmak gerekebileceği de unutulmamalıdır.
Alabalık Yumurtalarının Taşınması
Gökkuşağı alabalığının yetiştiriciliğin dünya genelinde yayılmasında, döllenmiş yumurtalarının uygun koşullarda sorunsuz bir şekilde kıtalararasında kolayca taşınabilmesinin önemi yadsınamaz. Gökkuşağı alabalığının yumurtalarının döllenmesinden sonra 24-36 saat içerisinde daha çok kısa mesafelerde işletmeler arası taşındığı bilinmektedir. Bu sürede yumurtalar henüz duyarlı döneme ulaşmamışlardır. Fakat gökkuşağı alabalığı yumurtaları en emin bir şekilde göz lekesi oluştuktan sonra en uzak mesafelere dahi taşınabilmektedir. Çünkü gökkuşağı alabalığının döllenmiş yumurtaları göz lekeli dönemde mekanik darbelere, sarsıntılara ve elden geçirme, sayım, tartım, ölçüm vd. işlemlere karşı oldukça dayanıklı konuma ulaşmışlardır. Alabalık yumurtalarının sayımında, örneğin üzerinde yumurtanın yerleşmesine uygun çukurlukları olan sayım plakalarından yararlanılmaktadır. Bu plakaların kapasitesi 200 adet yumurtadır.
Fakat pratikte yumurtaların sayımında en çok volümetrik yöntem kullanılmaktadır. Bu yöntemde damızlık balıkların yaşlarına göre belirli adet yumurtasının taşırdığı su hacmi temel olmaktadır. Bu duruma ilişkin olarak yumurta büyüklüğüne bağlı olarak taşırılan su miktarları, damızlıkların yaşı da dikkate alınarak Tablo 25’de gösterilmiştir (Lindhorst-Emme 1990).
Tablo 25. Yumurta büyüklüğüne göre taşırılan su miktarı.
Damızlık balığın yaşı Yumurta adedi Taşırılan su hacmi cm3
3456 1000100010001000 55-7575-8080-9085-95
Alabalık yumurtalarının miktarı saptandıktan sonra taşınmak için styropor kasetlere yerleştirilir. Styropor kasetlerin 6 yada 10 adedi bir kutu yada sandığa yerleştirilir. Paketin en altına su emici materyal bulunan bir kaset yerleştirilir. Yumurta kasetlerinin en üstündeki kasete de yumurtalara nemli ortam sağlamak yönünden buz parçaları konulur. Göz lekeli yumurtaların en son taşınabileceği süreç 260 gün derecedir. Eğer yumurtalar bu dönemden sonra taşınırsa, yumurtalardan larvalar taşınma esnasında çıkabilir ve yüksek oranlı kayıplarla karşılaşılır. Yumurtaların kutulara yerleştirilmesinde ölçü silindirlerinden yararlanarak her defasında 5000 adet yumurta ölçülür. Yumurta taşınan kutuların kapasiteleri 100.000-150.000 adet arasındadır. Yumurta taşıma kutuları üzerine DİKKAT, sarsmayınız, canlı alabalık yumurtası, donmadan koruyunuz gibi uyarıcı yazılar bulunan, 30x40 cm boyutlarında kırmızı renkli bir etiket yapıştırılmalıdır. Ayrıca yumurta satın alan alabalık üreticileri, yumurta üreten alabalık üretim işletmelerinden yumurtalarının sağlıklı olduğuna ve bulaşıcı hastalık taşımadığına ilişkin sağlık sertifikası istemeyi unutmamalıdırlar.

Doç. Dr. Fikri AYDIN
A.Ü. Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Bölümü. 06110 ANKARA

KAYNAKLAR
· Atay, D. (1980). Alabalık Üretim Tekniği. Başbakanlık Basımevi. 171 s. ANKARA.
· Atay, D. (1987). İçsu Balıkları ve Üretim Tekniği A.Ü. Ziraat Fakültesi. Yayın No: 1035, 467 s. ANKARA
· Atay, D. (1994). Deniz Balıkları ve Üretim Tekniği A.Ü. Ziraat Fakültesi. Yayın No: 1352. 316 s. ANKARA.
· Atay, D. (1995). Balık Üretim Tesisleri ve Planlaması. A.Ü.Ziraat Fakültesi. Yayın No: 1415, 247 s. ANKARA.
· Baran, İ. (1977). Gökkuşağı Alası-Salmo Gairdneri İrideus’un (Richardson, 1836). Çifteler-Sakaryabaşı Balık Üretim ve Araştırma İstasyonunda Adaptasyon Olanakları. A.Ü. Veteriner Fakültesi Dergisi. Cilt: XXIV, No: 1, s. 99-126.
· Baur, W. und Rapp, J. (1988). Gesunde Fische. Verlag Paul Parey. 238 s. Hamburg und Berlin.
· Beveridge, M. (1987). Cage aquaculture. Fishing News Books, 351 p. OXFORD.
· Bohl, M. (1982). Zucht und Produktion von Süsswasserfischen. DLG-Verlag. 336 s. Frankfurt (Main).
· Brown, E.E. and Gratzek, J.B. (1980). Fish Farming Handbook. Avi Publising Company, Inc. 391 p. Westport, Connecticut.
· Bruno, D.W. and Poppe, T.T. (1996). A Colour Atlas of Salmonid Diseases. Academic Press. 194 p. LONDON.
· Çelikkale, M.S. (1994). İçsu Balıkları ve Yetiştiriciliği. Cilt, I. K.T.Ü. Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi. Yayın No: 2. 419 s. TRABZON.
· Ekingen, G. (1975). Alabalık ve Som Balığı Kültürü. Fırat Üniversitesi Veteriner Fakültesi. Yayın no: 3. 173 s. ANKARA.
· Emre, Y., ve Kürüm, V. (1998). Havuz ve Kafeslerde Alabalık Yetiştiriciliği Teknikleri. Minpa Matbaacılık Tic. Litd. Şti. 232 s. ANKARA.
· Erençin, Z. (1977). Kültür Balıkçılığı. A.Ü.Z. Veteriner Fakültesi Yayın No: 330 133 s. ANKARA.
· Greenberg, D.B. (1969). Forellenzucht. Verlag Paul Parey. 134 s. Hamburg und Berlin.
· Igler, K. (1990). Forellen-Zucht. Leopold Stocker Verlag. 127 s. Graz-Stuttgart.
· k. 74 s. Ulm. (Donau).
· Schlotfeldt, H.J. and Alderman, D.J. (1995). What Should I Do? A Practical Guide for The Fresh Water Fish Farmer. Supplement of Bulletin of EAFP 15 (4), 60 p.
· Steffens, W. (1981). Moderne Fischwirtschaft. Verlag J. Neumann-Neudamm. 375 s. Melsungen. Berlin. Basel. Wien.
· Vollmann-Schipper, F. (1975). Transport lebender Fische. Verlag Paul Parey. 102 s. Hamburg und Berlin.
· Wiesner, E.R. (1968). Die Betriebsführung in der Forellenzucht. Verlag Paul Parey 183 s. Hamburg und Berlin.

BİYOGAZIN TANIMI VE ÖZELLİKLERİ

2008-02-28T02:46:00.000-08:00

BİYOGAZIN TANIMI VE ÖZELLİKLERİ

Biyogaz, hayvansal ve bitkisel atıkların oksijensiz ortamda ayrışması sonucu ortaya çıkan bir gaz karışımıdır. Bileşiminde % 60-70 metan (CH₄), % 30-40 karbondioksit (CO₂), % 0-2 hidrojen sülfür (H₂S) ile çok az miktarda azot (N₂) ve hidrojen (H₂) bulunmaktadır.

Biyogaz üretiminde kullanılabilecek bazı atıklar

Hayvansal Atıklar : Sığır, at, koyun, tavuk gibi hayvanların gübreleri, insan dışkısı, mezbaha atıkları ve hayvansal ürünlerin işlenmesi sırasında ortaya çıkan atıklar

Bitkisel Atıklar : İnce kıyılmış sap, saman, mısır artıkları, şeker pancarı yaprakları gibi bitkilerin işlenmeyen kısımları ile bitkisel ürünlerin işlenmesi sırasında ortaya çıkan atıklar.

Biyogaz üretiminde hayvansal ve bitkisel atıklar tek başına kullanılabileceği gibi belli esaslar doğrultusunda karıştırılarak da kullanılabilir.

Biyogaz, temiz ve mavi bir alevle yanar.

Biyogaz, kullanılmadığı zaman çürük yumurta kokusundadır ancak yanarken bu koku kaybolur. Bu özellik, biyogazı ileten borularda kaçak olup olmadığını anlamada kolaylık sağlar.

Biyogaz çok düşük sıcaklıklarda (-164 °C) sıvılaştırılabilmektedir. Bu işlem çok pahalıdır bu nedenle gaz tüplerinde depolanması ekonomik değildir. Genellikle gaz halinde kullanılmaktadır.

BİYOGAZ ÜRETİMİNİN YARARLARI

Ülkemizde hayvansal ve bitkisel atıklar, çoğunlukla ya doğrudan doğruya yakılmakta veya tarım topraklarına gübre olarak verilmektedir. Ancak atıkların yakılarak ısı üretiminde kullanılması daha yaygın olarak görülmektedir. Bu şekilde istenilen özellikte ısı üretilemediği gibi, ısı üretiminden sonra atıkların gübre olarak kullanılması da mümkün olmamaktadır. Biyogaz teknolojisi ise organik kökenli atıklardan hem enerji eldesine hem de atıkların toprağa kazandırılmasına imkan vermektedir.

Biyogaz temiz ve ısı değeri yüksek bir enerji kaynağıdır.

Biyogaz üretiminden sonra atıklar yok olmamakta üstelik çok daha değerli bir gübre haline dönüşmektedir.

Biyogaz üretimi sonucu hayvan gübresinde bulunabilecek yabancı ot tohumları çimlenme özelliğini kaybetmektedir.

Biyogaz özellikle kırsal kesimde çevre sağlığını olumlu etkilemektedir. Çünkü; biyogaz üretimi sonucunda hayvan gübresinin kokusu hissedilmeyecek ölçüde yok olmaktadır. Ayrıca gübrelerden kaynaklanan insan sağlığını tehdit eden hastalık etmenleri büyük oranda etkinliğini kaybetmektedir.

BİYOGAZIN KULLANIM ALANLARI

Biyogaz, çok yönlü bir enerji kaynağı olarak doğrudan ısıtma ve aydınlatma amacıyla kullanıldığı gibi, elektrik enerjisine ve mekanik enerjiye çevrilmesi de mümkün olmaktadır.

Biyogazın ısıtmada kullanımı

Biyogazın yanma özelliği bileşiminde bulunan metan (CH₄) gazından ileri gelmektedir. Biyogaz, hava ile yaklaşık 1/7 oranında karıştığı zaman tam yanma gerçekleşmektedir.

Isıtma amacıyla gaz yakıtlarla çalışan fırın ve ocaklardan yararlanılabileceği gibi termosifon ve şofbenler de biyogazla çalıştırılarak kullanılabilir.

Biyogaz, sıvılaştırılmış petrol gazı ile çalışan sobaların meme çaplarında basınç ayarlaması yapılarak kolaylıkla kullanılabilmektedir. Biyogaz sobalarda kullanıldığında bünyesinde bulunan hidrojen sülfür (H₂S) gazının yanmadan ortama yayılmasını önlemek üzere bir baca sistemi gerekli olmaktadır. Bu nedenle, daha sağlıklı bir ısınma için kalorifer sistemleri tercih edilmektedir.

Birçok ülkede biyogaz tesisleri planlanan amaca göre farklı teknolojiler kullanılarak inşaa edilmektedir. Biyogaz tesisleri, aile tipi (6-12 m³ kapasiteli) çiftlik tipi (50-100-150 m³ kapasiteli), köy tipi (100-200 m³ kapasiteli) tesisler olarak ele alınabileceği gibi başta Almanya olmak üzere Amerika, Danimarka, İsviçre gibi pek çok ülkede 1000-10.000 m³ kapasiteli biyogaz tesisleri işletilmektedir.

Aile tipi 6-12 m³ kapasiteli sabit kubbeli biyogaz tesisleri Çin’de çok yaygın bir biçimde kullanılmakta ve bu tip tesislerde oluşan biyogaz tesis içinde (kubbe bölümünde) toplanmakta ayrı bir gaz depolama tankı kullanılmamaktadır. Ancak bu durum biyogazın kullanımı sırasında gaz basıncının düşmesine neden olmakta dolayısıyla gaz basıncı sabit kalmamaktadır. Yeterli gaz basıncını sağlamak üzere Çin tipi tesisler genellikle kullanım yerlerine yakın kurulmaktadır. Büyük kapasiteli tesislerde ise oluşan biyogaz, tesisten ayrı veya tesis içinde sabit olmayan bir yerde toplanmakta (gaz depolama tankı) ve gaz basıncının sabit kalması sağlanabilmektedir. Bu tip biyogaz tesislerine en çok Hindistan’da rastlanmaktadır.

Aile tipi biyogaz tesisleri dışındaki diğer tesislerin çoğunda biyogazın oluştuğu ortamın (fermantör) ısıtılması optimum biyogaz üretimi için gerekli olmaktadır.

Biyogaz üretiminde ortam sıcaklığı çok önemlidir. Genel bir kural olarak bu sıcaklığın 30-35 °C olması istenir. Isıtmalı olmayan tesislerde özellikle kış aylarında sıcaklığın bu derecelere ulaşması mümkün değildir. Sıcaklığın 10 °C’nin altına düşmesi biyogaz üretimini durdurabilmektedir.

Biyogaz tesislerinde ısı kontrolünün sağlanması amacıyla güneş enerjisinden yararlanılabileceği gibi en pratik ve en yaygın kullanılan sistem, tesis içine yerleştirilen serpantinlerden yararlanmaktır (sıcak su boruları). Bu sistemde su, tesis tarafından sağlanan biyogazla ısıtılarak sirkülasyon pompası ile tesis içine yerleştirilen serpantinler içinde dolaştırılarak ısıtma sağlanmaktadır.

Biyogaz Tesislerinin Kapasitelendirilmesi

Biyogaz tesisleri projelendirilirken öncelikle kapasitenin tesbiti gerekmektedir. Bunun için tesiste, sadece hayvan gübresi kullanılacaksa; günlük ortaya çıkan gübre miktarı, hayvanların beslenme şekilleri ve gübrelerin katı madde miktarları bilinmelidir.

Günlük ortaya çıkan gübre miktarı: Hayvanların gübre verimleri cinslerine göre değişik miktarlarda olabilmektedir. Gübre miktarının hesabında; büyükbaş hayvanlar için 10-20 kg/gün (yaş) gübre verimi kabul edilebileceği gibi canlı ağırlığın % 5-6’sı da günlük gübre miktarına esas alınabilir. Aynı şekilde koyun ve keçi için 2 kg (yaş)/gün veya canlı ağırlığın % 4-5’i günlük gübre üretimi olarak kabul edilebilmektedir. Tavuk için günlük gübre üretimi ise 0.08-0.1 kg (yaş)/gün veya canlı ağırlığın % 3-4’üdür.

Hayvanların beslenme şekilleri: Hayvanların mer’a da veya ahırda beslenmeleri günlük gübre üretimini etkiler.

Gübrelerin katı madde oranları: Optimum biyogaz oluşumu için tesis içi gübre-su karışımının katı madde oranının % 7-9 olması gerekmektedir. Katı madde oranları; sığır gübresinin % 15-20, tavuk gübresinin % 30, koyun gübresinin ise % 40 civarındadır.

Bilinmesi gereken diğer bir konu ise hayvan gübrelerinin değişik sıcaklıklarda optimum alıkoyma-bekleme süreleri ve biyogaz üretim miktarlarıdır.

Kabuller: Fermantör sıcaklığı: 30 °C, gübrelerin katı madde oranı: büyükbaş hayvan için 15 kg (yaş)/gün, tavuk için 0.08 kg (yaş)/gün, alıkoyma-bekleme süresi: büyükbaş hayvan için 30 gün, tavuk için 24 gün.

Biyogaz tesislerinin tasarımında ele alınması gereken diğer konular ise;

tesisin kurulacağı yerin seçimi
tesis inşaatı, tesisin yalıtımı
tesisin ısıtılması, tesisin işletme koşulları
biyogazın depolanması ve dağıtımı
biyogazın taşınması,
biyogaz kullanım araçlarının belirlenmesi,
tesisten çıkan biyogübrenin depolanması, tarlaya taşınması ve dağıtımı gibi esaslarının önceden ortaya konmasıdır.

Bütün bu temel konular hakkında yeterli teknik bilgiye sahip olmadan bir biyogaz tesisi yapmak ve işletmek mümkün değildir.

Biyogaz tesislerinden çıkan gübre (fermente gübre) sıvı formdadır.

Fermente gübre

Tarlaya sıvı formda uygulanabilir.

Granül haline getirilebilir.

Beton veya toprak havuzlarda doğal kurumaya bırakılabilir.

ÜLKEMİZDE BİYOGAZ ÜRETİMİ KONUSUNDA YAPILAN ARAŞTIRMA VE UYGULAMA ÇALIŞMALARI

Ülkemizde biyogaz üretimi ile ilgili araştırma çalışmaları en yoğun biçimde 1980-86 yılları arasında Merkez TOPRAKSU Araştırma Enstitüsünde (Köy Hizmetleri Ankara Araştırma Enstitüsü) yürütülmüş ve biyogaz üretimi ile ilgili birçok temel bulgular elde edilmiştir. Aynı zamanda, yapılan araştırma, uygulama, eğitim ve yayım çalışmaları başarılı sonuçlar vermiş, kamuoyunun ilgisi çekilmiş ve önemli düzeyde bilgi birikimi sağlanmıştır. Söz konusu Enstitü’de kurulan biyogaz laboratuvarında yürütülen araştırmalar ve elde edilen sonuçlar aşağıda özetlenmiştir.

1- “Sığır-Koyun-Tavuk Gübreleri ve Bunların Karışımlarından Elde Edilebilecek Biyogaz Verimleri”. Araştırma fermantör sıcaklığı 30 °C’de sabit tutulan 1 m³ kapasiteli prototip biyogaz tesislerinde yürütülmüştür. En yüksek biyogaz verimi tavuk gübresinden elde edilmiştir (1215.6 l./m³). Tavuk gübresinin karışıma girdiği konularda biyogaz üretimi artmıştır.

2- “Ankara Koşullarında 12 m³ Kapasiteli TOPRAKSU Tip A Biyogaz Tesisinde Sığır Gübresinin Biyogaz Verimi”. Araştırma sabit kubbeli (Çin Tipi) biyogaz tesisinde yürütülmüş, fermantör sıcaklığına müdahale edilmemiştir. Fermantör sıcaklığı 9 °C’de biyogaz verimi 1.4 m³/gün, 20 °C’de 5.9 m³/gün olmuştur.

3- “Ankara Koşullarında 28 m³ Kapasiteli Biyogaz Tesisinin Gaz Verimi”. Bu araştırma, çiftlik tipi ısıtmalı ve gaz depolama tankı tesisten ayrı olan bir biyogaz tesisinde, karıştırma sistemlerinin karşılaştırılması amacıyla yürütülmüştür. Tesis sıcaklığı 20 °C ile 30 °C arasında tutulmuş, mekanik karıştırmalı uygulamadan 9.97-25.05 m³/gün, babılgan (kabarcık tüfeği) ile karıştırmalı uygulamadan ise 7.64-14.56 m³/gün biyogaz elde edilmiştir.

Biyogaz üretim teknolojisinin ülkemizde başarılı olabilmesi için daha pek konuda araştırma yapılması gerekmektedir. Bugüne kadar yapılan araştırmalar belirli bir bilgi birikimi sağlamıştır. Ancak bu yeterli değildir. Yapılması gereken araştırmalarda öncelik verilecek konular aşağıdaki gibi sıralanabilir;

Biyogaz tesislerinin inşaat tiplerinin bölge koşullarına göre geliştirilmesi,
Ucuz ve yöresel izolasyon materyallerinin saptanması,
Biyogaz kullanım araçlarının geliştirilmesi,
Bitkisel atıklardan da biyogaz elde edilmesi olanaklarının saptanması,
Biyogaz tesislerinden çıkan gübrenin bitkisel üretime ve toprak özelliklerine etkilerinin araştırılması,
Biyogaz tesislerinden çıkan gübrenin araziye taşınımını ve dağıtımını sağlayıcı mekanizasyonun geliştirilmesi,
Biyogazın çevre sağlığına olan katkılarının saptanması.
Biyogaz üretim teknolojisinin kırsal kesimde yaratacağı sosyo-ekonomik etkilerinin araştırılması.

Biyogaz üretimi konusunda yine 1980-86 yılları arasındaki dönemde; TOPRAKSU Genel Müdürlüğü tarafından her il merkezinde 3 adet, bölge merkezlerinde ise 5 adet biyogaz tesisinin yapılması planlanmış ve bu tesislerin çoğu işletmeye açılmıştır. Diğer taraftan, kendi olanakları ile biyogaz tesisi kurmak isteyen kişi ve kuruluşlara kredi ve teknik yardım olanağı sağlanmıştır.

Köy Hizmetleri Ankara Araştırma Enstitüsü tarafından 1987 yılında yapılan bir anket sonucunda yapımı gerçekleştirilen biyogaz tesislerinin birçoğunun aşağıda özetlenen nedenlerden dolayı işletilemediği tesbit edilmiştir.

Tesis inşaatı konusunda yeterli eğitim sağlanamaması nedeniyle inşaat hataları yapılmıştır.
Tesis sahipleri teknik bilgi yetersizliği nedeniyle tesisleri işletememişlerdir.
Tesis işletmecileri danışman bir kuruluş bulamamışlardır.

Kivi'nin Besin Değeri

2008-02-28T02:45:00.000-08:00

KİVİ’NİN BESİN DEĞERİ

Kivi yüksek miktarda C vitamini içerir. Bu yönüyle bir çok meyveden üstündür. Bu özellik kivi meyvesine değer katan ve aranan bir meyve olmasını sağlayan etmenlerin başında gelmektedir. Hunan Tarım Enstitüsü tarafından yapılan araştırmaya göre, kivilerdeki C vitamini oranı şöyle tespit edilmiştir. Analiz yapılan kivilerin ¼’ünün 100 mg/100g’dan daha az C vitamini içerirken, ¼’ünde 100mg/100g’dan daha fazla, ¼’ünde de 200 mg’ın üzerinde ve geriye kalan diğer kivilerde ise 400 mg/100g’dan daha fazla C vitamini olduğunu tespit etmişlerdir. Meyvelerin C vitamini seviyesi çevre şartlarına, gelişme ve olgunlaşma durumuna hatta meyvenin bitkide bulunduğu yere göre de değişmektedir (Tablo 1.).

Kivinin yenilebilen 100 gramındaki besin değeri
Su g 83,05 Çinko (Zn) mg 0,16
Enerji kcal 61 Selenyum (Sl) mcg 0,6
Lifli Madde (Posa) g 2,6 Kükürt (S) mg 16
Protein g 0,99 Bakır (Cu) mg 0,1
Toplam Yağ g 0,44 Bor (B) mg 0,2
Karbonhidratlar g 14,88 Vitamin C mg 105
Kül g 0,64 Thiamin mg 0,02
pH 3,5 Riboflavin mg 0,05
Kalsiyum (Ca) mg 35 Niasin mg 0,5
Demir (Fe) mg 0,5 Vitamin B-6 mg 0,09
Klor (Cl) mg 50 Folik asit mcg 10,6
Magnezyum (Mg) mg 28 Lutein mcg 180
Fosfor (P) mg 40 Vitamin A IU 175
Potasyum (K) mg 332 Vitamin E mg ATE 1,12
Sodyum (Na) mg 4 Kolesterol mcg 0
Tablo 1. Kivinin besin değeri
Yetişkinlerin günlük alması gereken C vitamini oranı 75-100 mgr arasındadır. Pazarlanabilir meyve ağırlıkları 80 gr’ın üzerinde olduğuna göre bir kivi meyvesi yetişkin bir insanın günlük C vitamini ihtiyacını fazlasıyla karşılar. Ayrica C vitamini dış etkenlere bağlı kanserojen maddelerle mücadele etme gibi bir özelliği bulunmaktadır.Bu yüzden kivi bir çok kaynakta “sağlık meyvesi” olarak da bilinir.
Genç meyvelerde fazla bulunan quinik asit, askorbik asidin oluşmasıyla ortamdan kaybolur. Meyve iki saat kaynatılırsa askorbik asit 20% oranında azalır. Ayni oranda askorbik asit donmuş meyvelerin oda sıcaklığına getirilmesiyle kaybolduğunu tespit etmişlerdir. Kiviler yumuşatıcı özelliği olan proteolitik enzimlerden aktinidin ihtiva ederler ve bu enzim ile sindirime yardımcı olurlar. Olgunlaşmış meyvelerde tanen oranı 0,95% gibi çok düşük değerdedir. Yeni Zelanda’da yapılan araştırmalara göre kivi meyvesi folik asit, potasyum, krom ve E vitamini yönünden zengin olduğu tespit edilmiştir.
Çin’in Shandong Tarım Üniversitesinde araştırma yapan bilim adamları kivinin; hepatit, hipertansiyon, kalp-damar hastalıkları gibi pek çok hastalığın kontrolünde önemli etken olduğunu ve ayrıca meyvesinin suyu sindirim sisteminde kanser oluşturan nitrit bileşiklerinin sentezini önleyerek yemek borusu, mide ve kalın bağırsak kanserlerinin oluşmasını engellemede önemli rol oynadığını tespit etmişlerdir. Ayrıca içerisindeki değişik mineral maddeler sayesinde stres azaltıcı etkisi de bulunmaktadır.
Kivi üzerine araştırmalar dünyada ve özellikle ABD’de yoğun bir şekilde devem etmektedir. Amerika’da yapılan araştırma sonuçlarına göre; kivi kolesterol seviyesini düşürücü, kanı temizleyici özelliği yanında göğüs hastalıklarının tedavisinde çok faydalı olduğu, grip ve soğuk algınlığının çabuk atlatılmasını sağladığı, kan basıncını ayarlayıp tansiyonu düşürdüğü ayrıca bağışıklık sistemini güçlendirerek vücut direncini artırdığını tespit etmişlerdir.
Kivinin toksisitesi konusunda yapılan araştırmalarda, tüyleriyle birlikte yendiğinde boğaz tahrişine (kaşıntısına) sebep olabileceği ve ayrıca kiviye karşı vücudun reaksiyonu belli olmadan çok fazla kivi tüketilmesinin de sakıncalı olabileceğini belirtmektedirler. Eskiden Çin’de köpeklerdeki uyuz hastalığının tedavisinde , kivinin dal ve yapraklarını kaynatılarak elde ettikleri sıvıyı kullanmışlardır.
Vücudumuzun günlük ihtiyaç duyduğu vitamin ve minerallerin onda birini kividen karşılamamız halinde, sağlığımız açısından çok önemli sonuçlar ortaya çıkacağını tahmin etmekteyim.

Mehmet ÖZDEMİR
Tarım İlçe Müdürü
Arsin/TRABZON

BUĞDAY VE UNLARDA SÜNENİN BELİRLENMESİ VE KALİTEYE ETKİSİ

2008-02-28T02:39:00.000-08:00

BUĞDAY VE UNLARDA SÜNENİN BELİRLENMESİ VE KALİTEYE ETKİSİ

Buğday insan beslenmesinde kullanılan kültür bitkileri arasında dünyada ekiliş ve üretim bakımından ilk sırayı almaktadır. Dünya nüfusunun yaklaşık % 35’inin temel besini olarak buğday, tüm dünyada besinlerde alınan kalorinin %20’ini sağlamaktadır.

Ülkemizde toplam 93.400.000 dekar arazide yılda yaklaşık 18.650.00 ton buğday üretilmekte olup dekardan alınan ortalama verim 202 kg buna karşılık Trakya Bölgesinde 5.353.310 dekar arazide 1.668.025 ton buğday üretilmekte olup dekardan alınan ortalama verim 312 kg kadardır. Son yıllarda bölgemizde yüksek verimli çeşitlerin yaygınlaşması ve yeni teknolojilerin uygulanması sonucunda dekara verimin ortalama 400 kg’a ulaşmasını sağlamıştır. Trakya Bölgesi ülkemizin buğday üretiminin yaklaşık %9’luk kısmını karşılamakta olup potansiyel olarak verim ülke ortalamasının oldukça üstündedir.

İnsanların değişen tüketim alışkanlıkları ve gelişen teknolojiye bağlı olarak buğday ürünleri çeşitlenmiş ve tüketici istekleri de yaygınlaşmıştır. Buğdayın en yaygın tüketim şekli un, ekmek, makarna, irmik, bisküvi, bulgur ve eriştedir.

Ülkemiz insanının beslenmesi göz önüne alındığında ise tahıl ve tahıl ürünleri içinde buğday, buna bağlı olarak ekmek tüketimi diyetimiz içinde, geleneksel bir alışkanlıkla büyük yer tutar. FAO tarafından yapılan istatistiklere göre kalori sağlamada bitkisel gıda maddeleri günlük diyetin %90’nı teşkil etmekte bunun %44’ ü yalnız başına

ekmekten olmak üzere %53’ü tahıl ürünlerinden sağlanmaktadır.

Halime BARAN

Ziraat Mühendisi

Yaşantımızda önemli bir yer tutan ekmek şu aşamalardan geçerek soframıza gelmektedir.

Üretici→Buğday→Değirmen(öğütme)→Un→Fırıncı→Ekmek

Kaliteli ekmek için un kalitesinin buna bağlı olarak da buğday kalitesinin iyi olması gerekir

Kalite sanayici ve tüketicilerin talep ettikleri özelliklerin bütünüdür. Üretici yetiştirdiği buğdayda yabancı ot, hastalıklar süne ve diğer zararlılara karşı mücadeleyi tam yapmış ise direkt Pazar kalitesini de arttırmaktadır. Değirmenci de una işleyeceği buğdayın temiz, saf, un randımanın yüksek olması yanında kaliteye en çok etkisi olan süneden zarar görmemiş olmasını istemektedir.

Süne zararına uğrayan buğdaylardan un yapıldığında öz akıcı ve düşük kaliteli bir hal aldığından ekmek yapımında birçok problemler ortaya çıkmakta ve sünenin zarar derecesine bağlı olarak bazen ekmek yapmak mümkün olmamaktadır. Süne zararı ekmeklik buğday kalitesi üzerindeki olumsuz etkisinden dolayı önemlidir.

BUĞDAYDA SÜNE ZARARININ TESPİT EDİLMESİ

Buğday tanesinde oluşan zararı fiziksel değişimlerden dolayı çıplak gözle tespit etmek kolaydır.

Genel olarak sünenin buğdaya verdiği zararlar; kardeşlenme, çiçeklenme ve tane tutma zamanı olarak üç farklı dönemde olmuştur. İlk iki zarar buğdayın orta sürgünlerini kurutmak suretiyle dekara buğday verimini düşürmektedir. Değirmenciyi ilgilendiren süne zararı tane tutma döneminde oluşmaktadır. Bu dönemde buğday tanesi hafifler ve un randımanı düşer ve ekmeklik özelliği azalır.

Buğday tanesinin olgunlaşma evreleri süt, sarı olum ve tam olgunlaşma diye üçe ayrılmaktadır. Süt olum aşamasında süne tarafından emilerek zarar verilen taneler tam olgunlaşmaz içleri boş cılız olur. Bu taneler değirmende kolayca ayrıldığından unun ekmeklik kalitesini bozmaz, ancak verim kaybına neden olurlar. Sarı olum döneminde sünenin taneyi sokması halinde tane gelişimini tamamlar fakat yüzeyinde kırışıklıklar oluşur birazda cılız kalır. Bunlar değirmende tam olarak ayrılmadığı taktirde bir kısmı sağlam buğdaylar arasında kalır ve birlikte öğütülerek ekmeklik kalitesini bozabilirler. Eğer süne tam olum aşamasında taneyi sokmuş ise emgili tanenin fiziksel özellikleri sağlam tanelerden ayrılması mümkün olmadığından öğütme sonunda una karışırlar. Değirmenciyi ilgilendiren en önemli kısım da budur.

Sünenin buğday tanelerinde yaptığı zarar tane üzerine bıraktığı siyah veya kahverengimsi noktadan anlaşılır. Bu noktanın etrafında beyaz unlu bir görünüm oluşur. Bu nokta sünenin hortumunu buğdaya batırıp endospermden buğdayın özünü emdiği yerdir. Bu açık renkli kısım tırnakla bastırılınca ezilir.

Süne emgili tane tespiti yapılırken numuneyi tespit edecek şekilde 100 er adet 10 ayrı örnek hazırlanır. Çıplak gözle veya lup kullanılarak 100 adet tanede 10 ayrı örneğin ortalaması alınır.100 adet tane içerisinede en fazla 1-2 hasarlı tane olarak belirtilir.

Sünenin zarar verdiği tane oranı arttıkça hektolitre, bindane ağırlığı gibi fiziksel kalite kriterlerinin aynı zamanda un veriminin düşmesine neden olur. Süneden zarar görmüş fiziksel değişimler nedeniyle kolay olmasına rağmen undaki tahribatı o kadar kolay değildir. Süneyi taneyi emerken proteolitik aktiviteyi sahip bir salgı bırakırlar. Emgili tanelerde proteolitik aktivitenin faaliyet gösterebilmesi için rutubet, sıcaklık ve zaman gereklidir.

Buğday ve unda bu faktörler yeterli olmadığından proteolitik enzimler faaliyet gösteremezler. Hamur yapıldığında yoğurma sırasındaki bu koşullar geçerli olduğu için enzimlerin çalışmasını sağlar ve proteolitik enzimler hamurun yumuşamasına cıvık ve gaz tutma kapasitesinin düşmesine neden olur.

Unlarda Süne Zararının Tespit Edilmesi İçin Uygulanan Yöntemler

Gluten veya protein kalitesinin tespit edilmesinde fizokimyasal, reolojik, teknolojik ve kimyasal metodlar kullanılmaktadır.

Fizyokimyasal Testler

Gluten Yıkama: Pratikte ençok kullanılan test yöntemlerindendir. Süne tahribatlı unlarda zarar derecesine bağlı olarak standart yöntemlerle gluten yıkanmakta öz yumuşak ve cıvık olmaktadır. Özellikle gluten yıkama yöntemi her zaman hasar olacağı bilgisini vermez. Bu nedenle 27-30 derece sıcaklıklarda proteolitik enzimlerin daha iyi çalışması için bir süre bekletilip yıkama yapmak glutenin niteliklerinde yumaşama yayılma gibi değişimler daha kolay görülmektedir.

>30>35 Yüksek

>23-30>28-35 İyi

>15-22>20-27 Orta

<15<20>

Gluten Uzama Testi: Ülkemizde yaygın olarak kullanılan yıkanmış glutenin cam üzerine konularak gluten yayılma testidir. Ancak uygulanan bu yöntemde enzimlerin çalışması için ek bir süre verilmediğinden %3-6 kritik düzeylerde tahribat ilk anda tespit edilemez İsveçli Perten tarafından geliştirilmiş gluten indeksi yöntemi kullanılmaktadır. Süne zararı arttıkça gluten indeksi düşmektedir.

Gluten indeksi değeri 60-90

Pelshenke Testi: Süne tahribatlı unlarda sünenin zarar derecesine bağlı olarak Pelshenke testi değerinin 200 dk’dan 17 dk düştüğü görülmektedir.

Falling Number(Düşme Sayısı): Unlarda diastatik aktiviteyi belirlemede kullanılan bir yöntemdir. Özellikle ekmek yapımında oluşacak gaz miktarı ve ekmek hacminin büyümesi açısından önemlidir. Unlarda istenen düşme sayısı 250-300 sn dir.

Sedimantasyon Testi: Süne zararının tespit edilmesinde önemli testlerden biridir. Süne zararı artıkça sedimantasyon değeri düşmektedir.İki saat bekme sonunda aşırı proteolitik aktivite kendini göstermektedir

Sedimantasyon değeri;

25-30 ml iyi

30 ve üstü çokiyi

Reolojik Testler

Hamurun su kaldırma yoğurma özelliklerini tayin etmede farinograf cihazı ile; süne hasarlı unlarda su absorbsuyonundan çok zarar derecesine bağlı olarak özellikle stabilite ve ayrılma sürelerinin düştüğü belirlenmiştir. Glutenin gaz tutma ve proteollitik aktivitesinin ölçümünde kullanılan alveograf cihazı sünenin zarar derecesine bağlı olarak hamurun reolojik özelliklerinde bazı değişimler olmaktadır. Özellikle ekmek hacmi ile doğrudan ilişkili olan alveograf enerji değeri(w) süne hasar oranı arttıkça düştüğü görülmüştür. Aynı durum süne hasarlı unlarda yapılan ekstensograf testlerinde de görülmüştür.

Direnç 400-600 BU

Uzama yeteneği 90-110 mm

Enerji 75 cm2

Ekmek Yapma Testi: Ekmeklik unun kalitesini tespit etmede kullanılan yöntemlerden biridir. Un su ile yoğrularak hamur elde edilmekte ve bir süre fermantasyona bırakılmakta sünenin bıraktığı enzim hamura geçmekte zarar derecesine bağlı olarak hamur cıvıklaşmaktadır. Bazen zarar derecesine bağlı olarak ekmek yapılamamaktadır. Süne hasarlı unlarla elde olunan ekmek sağlam unlardan elde edilmiş ekmeğe göre düşük hacimli tekstür yapısı bozuk olur. Gözenekler içinde büyük boşluklar bulunur. Bu tür ekmeklerin sindirimi de zordur.

Kimyasal Tespit Yöntemi

ProteinTesti:
Buğdaylarda protein miktarı tür,çeşit,çevre koşulları (iklim,toprak,hastalık ve zararlılar) ve üretim koşullarına (gübreleme, sulama, makinalı tarım) bağlı olarak %6-22 arasında değişmektedir. Ekmeklik buğdaylarda protein oranı %10-15 arasındadır. Sünenin zarar derecesine bağlı olarak protein miktarı da düşmektedir.

Kırklareli ili Vize ilçesine bağlı köylerde yetişen buğday çeşitlerinden alınan numunelerde yapılan fiziksel ve kimyasal testlerin sonucu aşağıda Tablo halinde verilmiştir. Buğday numuneleri çalışma alanım olan beş köyden alınarak ATAER GIDA da analizleri yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda buğdayda süne zararına rastlanmadığı ve bu köylerde yetişen buğday çeşitlerinin ekmeklik kalitesinin iyi olduğu anlaşılmaktadır. Tablodaki değerlere bakıldığında standart ölçülere uyum sağladığı görülmektedir. Şayet buğdaylarda süne zararı olsa idi zarar derecesine bağlı olarak Tablo belirtilen bazı (gluten, gluten indeksi, sedim değerleri, max direnç, enerji) değerlerde düşüşler meydana gelirdi. Süne zararına maruz kalan buğday sünenin zarar derecesine bağlı olarak un kalitesini etkilemektedir.

HALİME BARAN

ZİRAAT MÜHENDİSİ

topcukoy@kirklarelitarim.gov.tr

(TAR-GEL) Topçuköy-VİZE KIRKLARELİ

Damlatıcılar

2008-02-28T02:36:00.000-08:00

DAMLATICILAR

Lateral boru hattı üzerine yerleştirilen ve suyu lateral boru hattından toprak yüzeyine veren araçlardır. Damla sulama sisteminin etkinliğinin belirlenmesi ve sistemde çok sayıda yer alması ( çoğunlukla 200-2000 adet/da ) nedeniyle sistem maliyetinde oldukça yüksek paya sahip olduğundan, sistemin en önemli ve çok dikkatle seçilmesi gereken unsurudur.
Lateral borulardaki basınçlı su, damlatıcıya girdikten sonra, akış yolu boyunca ilerlerken, suyun enerjisi sürtünme ile önemli derecede kırılır. Bunun sonucunda, su damlatıcılardan damlalar biçiminde çok düşük debi ile çıkar ve toprak yüzeyine verilir. Buradanda infiltrasyonla toprak içerisine girer.
Damlatıcılar genellikle, PVC ( polivinil-klorit ), PE ( polietilen ) ve ABC’den ( aknilo-nitril-stril ) yapılmaktadır.

İşletme basıncı:

Damla sulama sistemlerinde işletme basıncı, lateral boru içerisinde, damlatıcı girişinde istenen basınçtır. İşletme basıncı, 0.2-0.3 atm arasında değişebilmektedir. Genellikle, 0.5-2.0 atm arasında seçilir. Zorunlu kalmadıkça, 1 atm’den az seçilmemelidir. Aksi durumda, damlatıcı içerisindeki akış yolu boyunca, kimyasal madde birikimi ve organik materyal oluşumu hızlanmakta, damlatıcıların daha çabuk tıknması ve debilerinin düşmesi sorunuyla karşılaşılmaktadır.sistem debisinin pompa birimi ile sağlandığı koşullarda, basıncın 1 atm’den daha yüksek seçilmesi, enerji masraflarını arttırır. Başka bir deyişle, gerekli basıncın pompa birimi ile sağlandığı sistemlerde, işletme basıncı sabittir ve bu değer 1 atm alınmaktadır. Sistem basıncının yerçekimi ile sağlandığı koşullarda ise, su kaynağı ile proje alanı arasındaki yükseklik farkına bağlı olarak işletme basıncı belirlenir. Bu koşulda, işletme basıncını olanaklar ölçüsünde yüksek tutmak, damlatıcılarda kimyasal madde birikimi ve organik materyal oluşumu sorununu azaltır. İşletme basıncının 2.0 atm’den fazla seçilmesi durumunda ise, daha yüksek basınca dayanan boru hatlarının döşenmesini gerektirebilir. Bu da sistem maliyetini arttırır.

Damlatıcı debisi:

Damlatıcı debisi, 1-70 L/h arasında değişebilmektedir. Yeterli ıslatma koşulunun elde edilmesi koşulunda, sistem debisini arttırmamak için, olanaklar ölçüsünde, düşük debili damlatıcılar tercih edilmektedir. ayrıca, özellikle su alma hızı düşük ağır bünyeli topraklarda, yüksek damlatıcı debisi yüzey akışa neden olabilmektedir. Yalnız, damlatıcı debisi azaldıkça damlatıcı içerisindeki akış yolu daralacağından, damlatıcıların daha çabuk tıkanması sorunuyla karşılaşılmaktadır. Bu nedenlerle, uygulamada yaygın olarak debisi 2-8 L/h arasında değişen damlatıcılar kullanılmaktadır.damlatıcılarda nominal debi, standart işletme basıncındaki ( çoğunlukla 1 atm ) yaklaşık damlatıcı debisidir.bu basınçta, laboratuar testleri ile elde edilen gerçek debi biraz daha farklı olabilmektedir. Nominal debi, ortalama debi olarak alınabilir ve kaba yaklaşımlarda kullanılabilir. Damla sulama sistemlerinin tasarımında, gerçek debi değerleri göz önüne alınır.
Damlatıcı debisi, su sıcaklığı ile değişebilmektedir. Damlatıcı içerisindeki akış yolunda, laminar akım olduğunda, debinin su sıcaklığına göre değişimi, oldukça önemli boyutlardadır. Ancak, kısmi türbülanslı ya da tam türbülanslı akım koşullarında, su sıcaklığının her 1 C değişmesine karşılık, debideki değişim %1’i pek geçmemektedir.bu nedenle, damlatıcı içerisinde kısmi ya da tam türbülanslı akım koşullarında, damlatıcı debisinin su sıcaklığına göre değişimi damla sulama sistemlerinin tasarımında ihmal edilmektedir. belirli işletme basıncındaki damlatıcı debisi, 20 C su sıcaklığı için verilmektedir.
Damlatıcı içerisinde akış yolu kesit alanı dar olduğundan, belirli bir kuruluşun ürettiği aynı tip damlatıcılarda, sabit işletme basıncındaki damlatıcı debileri arasında farklılık olabilmektedir. Bu farklılık, yapımcı farklılığı olarak adlandırılmakta ve farklılık düzeyi, değişim (variyasyon) katsayısı (CV) ile ifade edilmektedir. Variyasyon katsayısı düşük damlatıcıların kullanıldığı sistemlerde, eş su dağılım yüzeyi ve dolayısı ile su uygulama randımanı düşebilmektedir. Bu nedenle, damlatıcılarda yapımcı firmanın, olması istenir.

Damlatıcı tipi:

Uygulamada,damlatıcı içerisindeki su akış yolu, kısa ya da uzun olabilmekte, bunun yanında, delikli boru, geçirgen boru ve çift çeperli borular da kullanılabilmektedir. Akış yolu kesit alanı, 0.5-2.0 mm arasında değişebilmektedir.
Kısa akış yollu damlatıcılar, orifis tipi damlatıcılardır. Genellikle, 0.2-0.5 atm gibi düşük basınçta çalıştırılır. Akış yolu çapı dar (0.5-1.0 mm) ve debileri yüksektir (6-70 L/h). Bu tip damlatıcılarda yapımcı farklılığını belirten variyasyon katsayısı düşüktür. Kimyasal madde birikimi ve organik materyal oluşumu nedeniyle çabuk tıkanırlar. Ayrıca, debileri yüksek olduğundan, su alma hızı düşük olan topraklarda yüzey akışa neden olabilirler. Buna karşın, basit ve ucuzdurlar. Tıkanan damlatıcılar, kolaylıkla değiştirilebilir. Basınç değişimlerinde, debideki değişim düşük düzeydedir. En basit biçimi, boru çeperini delerek yerleştirilen memelerdir (delikli boru). Delikli borular, tek çeperli olabildiği gibi, çift çeperli de olabilmektedir. Çift çeperli borularda, içteki debi ve basınç yüksektir. Su dış boruya, küçük delikler aracılığıyla geçmektedir. Dış boru üzerine, debileri 1-5 L/h arasında değişen ve aralıkları toprak özelliklerine göre belirlenen memeler monte edilmektedir. delikli borularda nispeten ucuzdur ve bir iki sulama mevsimi kullanıldıktan sonra atılmaktadır. Orifis tipi damlatıcılar ve delikli borular uygulamada sınırlı olarak kullanılmaktadır.
Uzun akış yollu damlatıcılarda, akış yolu düz, labirent yada zigzag biçiminde olabilmektedir. Düz akış yollu olanlara mikro tüp adı da verilmektedir. Uygulamada en çok, labirent yada zigzag akış yoluna sahip damlatıcılar kullanılmaktadır. Bu tip damlatıcılarda, işletme basınçları 0.5-2.0 atm, debileri 2-8 L/h ve akış yolu çapı 0.5-1.0 mm arasında değişmektedir. Lateral boru içerisindeki yüksek basınç, uzun akış yolu boyunca sürtünme nedeniyle kırılmakta ve damlatıcı çıkış basıncı atmosfer basıncına yaklaşmaktadır. Orifis tipi damlatıcılara oranla, variyasyon katsayıları daha yüksek, akış yolunda kimyasal madde birikimi ve organik materyal oluşumu daha düşük, servis ömürleri daha uzun, buna karşın, daha pahalıdırlar.
Geçirgen boruların çeperlerinde çok küçük porlar vardır. Su lateral boru hattı boyunca sızmaktadır. Bu borular, sızdırma sulama sisteminde kullanılmaktadır. Çok çabuk tıkanmaları ve genellikle toprak altına gömülmeleri nedeniyle, kullanımları son derece sınırlıdır.
Uygulamada, yaygın olarak kullanılan lbirent yada zigzag biçiminde uzun akış yoluna sahip olan damlatıcılar, lateral üzerine geçik (on-line) ve lateral boyuna geçik (in-line) olmak üzere iki tipte yapılmaktadır. Lateral üzerine geçik damlatıcılarda, damlatıcı girişi lateral boru içinde ve gövde borunun dışındadır. Lateral boyuna geçik damlatıcılarda ya lateral boru damlatıcının iki ucuna bağlanmakta yada yaygın olarak damlatıcılar üretim sırasında lateral boru içerisine sabit aralıklarla ve boylamasına yerleştirilmektedir.
Lateral üzerine geçik tiplerde çok çıkışlı damlatıcılarda söz konusudur. Bu damlatıcılarda, çıkış sayısı 2-8 arasında değişmektedir. Genellikle, saksıda yetiştirilen bitkilerin ve meyve ağaçlarının sulanmasında kullanılmaktadır. Her çıkıştan alınan su, kılcal borularla istenen noktaya verilmektedir.
Damlatıcılarda basınç-debi ilişkisi:

İşletme debisi ile damlatıcı debisi arasında, aşağıdaki gibi bir ilişki vardır.

Eşitlikte;
= Damlatıcı debisi,L/h
= Damlatıcı yapım biçimi ve akış yolu kesit alanına bağlı kat sayı,
= İşletme basıncı,m ve
= Damlatıcıda akış rejimine bağlı katsayıdır.
Damlatıcılarda akış yolunun biçimine bağlı olarak akış rejimi, uzun akış yollu mikro tüplerde laminar, labirent yada zigzag biçiminde uzun akış yollu damlatıcılarda kısmi türbülanslı (laminara yakın), kısa akış yollu orifis damlatıcılarda türbülanslı yada kısmi türbülanslı (türbülanslıya yakın) olabilmektedir. Teorik olarak değeri, laminar akımda 1.0 ve türbülanslı akımda 0.5’tir. Ancak, yukarıdaki eşitlikle verilen basınç-debi ilişkisi, laboratuar denemeleri ile farklı işletme basınçlarında damlatıcı debileri ölçülerek saptanmaktadır. Laboratuarda deneysel olarak elde edilen gerçek değerler, çoğunlukla, orifis damlatıcılarda 0.38-0.56 ve uzun akış yollu damlatıcılarda 0.56-0.81 arasında değişmektedir. Basınç değişimlerindeki debi farklılığı, değerinin 1.0’e yaklaşma düzeyi ile orantılı olarak artmaktadır. Bu nedenle, damlatıcılarda, değerinin 0.5’e yakın olması, istenen bir özelliktir.
Bunun yanında, kendinden basınç regülatörlü damlatıcılarda üretilmektedir. Bu tip damlatıcılarda, belirli basınçtan itibaren işletme basıncı değişse bile, debi, kabul edilebilir sınırlar içerisinde, sabit kalmakta ve değeri 0 olmaktadır.
Yaygın olarak piyasada damlatıcı üretimini yapan firmalar Sunstream, Netafim, Ecodrip, Palaplast, Eurodrip, Ege yıldız, İrritec ve İrritrol’dür.

Lateral boyuna geçik ( in-line ) damlatıcılar piyasada lateral boru tipine göre üretilirler. Lateral boru tipi iki tanedir.
1. Yassı lateral borular
2. Yuvarlak lateral borular.
Yassı lateral borulara ve yuvarlak lateral borulara geçik damlatıcıları gösteren firma katalogları aşağıda verilmektedir.
Bu kataloglarda, firmaların ürettikleri damlatıcıların basınç-debi çizelgeleri, yarleştirildikleri damlama aralıklarına göre damlama miktarları ve damla sulama sistemine kattıkları yararlardan bahsedilmektedir.
İn-line damlatıcılar içerisinde Sunstream firması tarafından üretilen kendinden basınç ayarlı damlatıcılar (K-4) görülmektedir. Bu kendinden basınç ayarlı in-line damlatıcılar arazinin engebeli olduğu durumlarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır.
Bu kataloglar içerisinde Ege yıldız firması tarafından bir in-line damlatıcı içerisinden suyun gaçişini gösteren katalog (K-5) bulunmaktadır.
Damla sulama sistem unsurlarını en çok satan ve üreten firma olan Netafim firmasının ürünleri içerisinde “Toprak üstü yada toprak altı basınç ayarlı sürekli kendini temizleyen in-line damlatıcı” bulunmaktadır. Netafim firmasının ürettiği bu in-line damlatıcıların K-9, K-10 ve K-11’de özellikleri, faydaları, uygulama şekilleri ve hidrolik verileri görülmektedir.
Yuvarlak lateral borulara geçik olan damlatıcıların, kısa akış yollu ve uzun akış yollu olanı vardır (katalog 6 ). Aralarındaki fark kısa akış yollu damlatıcıların daha çabuk tıkanmasıdır.

Lateral üzerine geçik (on-line) damlatıcılar :

Piyasa da lateral üzerine geçik damlatıcıların (on-line) üretildiği firmalar ve ürünleri aşağıdaki gibi kataloglar halinde sunulmaktadır. Mikro sulama sisteminde kullanılan damlatıcılar da boru üzerine geçik oldukları için bu damlatıcıları üreten firmalar ve ürünleri de kataloglar içerisinde bulunmaktadır.
Kataloglarda on-line damlatıcıların renk renk olduğu görülmekte ve her katalog içerisinde, üretilen bu damlatıcıların basınç-debi çizelgeleri verilmiştir. Bu renkli damlatıcıların kapakları dönebilmekte ve her su çıkışında klik olarak atmaktadır. Bu tip damlatıcılar içerisinde “ayarlanabilir klikli” olanları da bulunmaktadır. On-line damlatıcıların da kendi içerisinde kendinden basınç ayarlı on-line tipi damlatıcıları bulunmakta ve bu ürünlerin tüm özellikleri ile üretildiği firmayı gösteren kataloglar aşağıda verilmektedir.
Araştırmalar sonunda firmalardan alınan in-line ve on-line damlatıcı tipleri ek olarak sunulmaktadır.

Lateral boru hatları :

Bitki sıraları boyunca döşenen ve üzerinde damlatıcılar bulunan boru hatlarıdır. Çogunlukla toprak yüzeyine serilirler yada özellikle bağlarda olduğu gibi, bitki sıraları boyunca tesis edilen direkler üzerindeki en alt tele bağlanırlar. Lateral boru hatları, genellikle, 4 atm işletme basınçlı, güneşin ultraviyole ışınlarına dayanıklı esnek (yumuşak) PE borulardan oluşturulur. Boru dış çapları, 12-32 mm arasında değişebilir. Çok yaygın kullanılanları 16 mm ve 20 mm dış çaplı borulardır.
Laterale boyuna geçik (in-line) damlatıcılar, çogunlukla üretim sırasında lateral içine sabit olacak biçimde yerleştirilir. Lateral üzerine geçik (on-line) damlatıcılarda ise boru, belirlenen damlatıcı aralığında, özel araçla delinir ve damlatıcı giriş kısmı delik üzerine yerleştirilerek, bu kısım boru çeperine geçinceye kadar bastırılır.
Lateral boru hatlarının başlangıcında T, dirsek ve nipel, sonunda ise kör tapa gibi sert PE’den yapılmış bağlantı elemanları kullanılır.bu bağlantı elemanları, boru içerisine geçen yivli tipte olabildiği gibi, boruyu dıştan sıkarak bağlayan kilit yada kaplin tipte de olabilir. Lateral boru hatlarının periyodik olarak yıkanmasına yıkanmasına olanak sağlaması açısından, hat sonlarına yerleştirilen kör tapaların kolaylıkla sökülüp takılabilen özellikte olması istenir. Kör tapanın en basit biçimi, lateral boruyu bükerek bağlamaktır.
Piyasada yapılan araştırmalar sonucunda, lateral boru hattında kullanılan boruların genelde 16 mm-20 mm dış çaplı ve iki türde üretildiği görülmüştür.

Lateral boru tipleri ;

1. İn-line tipi damlatıcıların yerleştirildiği borular.
1.a.) Yassı borular
1.b.) Yuvarlak borular
2. On-line tipi damlatıcıların yerleştirildiği borular.

1. İn-line tipi damlatıcıların yerleştirildiği borular.

1.a.) Yassı borular :

Yuvarlak borular kadar sert olmayan, çok rahat bükülebilen ve kırılmayan borulardır. İçerisine küçük akış yollu, uzunlamasına tek çıkışlı üretilen in-line tipi damlatıcılar takılmaktadır. Damlatıcıların anlatılmasında kullanılan katalogların içerisinde aynı zamanda lateral borularda bulunmaktadır. 1.katalogdan da görüleceği gibi, Sunstream firmasının üretmiş olduğu 16 mm dış çaplı yedi adet farklı yassı boru tipleri bulunmaktadır. Katalogdaki bu boruların teknik özellikleri yanlarında bulunan tablolar da verilmiştir. 2.katalogda ise aynı firmanın ürettiği bu yassı boruların nasıl ambalajlandığı görülmektedir. Yuvarlak borulara göre toplanması ve depo edilmesi çok kolaydır.

1.b.) Yuvarlak borular :

Uzun akış yollu ve birden fazla (1-4 adt) çıkışa sahip olan in-line tipi damlatıcıların yerleştirildiği yumuşak PE’den yapılan borulardır. 4.katalogun arka sayfasında, Sunstream firmasının ürettiği yuvarlak borular ve teknik özellikleri tablolar halinde verilmektedir. 5.katalogda ise, Ege Yıldız firmasının ürettiği yuvarlak borular için çizelge.1 ve 2’de yuvarlak boruların değişik işletme ve eğim koşullarındaki eş su dağılımını sağlayacak optimum lateral uzunlukları verilmiştir. Bu firmaların dışındaki firmalarda üretmiş oldukları yuvarlak borular hakkında aynı şekilde bilgi verici tablolar ve teknik özelliklerini içeren kataloglar bulunmaktadır.

3. On-line tipi damlatıcıların yerleştirildiği borular :

On-line damlatıcıların bir delici alet yardımıyla delindiği borulardır. Piyasada genelde 16mm -20mm dış çaplı sert PE borular olarak üretilirler. Katalog.21 ve 23’te bu tip borular ve et kalınlıkları gösterilmektedir.
Araştırmalar sonucunda firmalardan alınan yuvarlak ve yassı boru tipleri ek olarak sunulmaktadır.

Manifold boru hatları :

Bir işletme biriminde belirli sayıdaki lateral boruya, aynı anda su veren boru hattına manifold denir. Damla sulama sistemlerinde, her işletme birimine genellikle bir manifold boru hattı hizmet eder. Bu boru hatları, toprak yüzeyine serilebildiği gibi toprak altına da döşenebilir. Tarım makinelarını engellememesi açısından, toprak altına döşenmesi tercih edilir. Yüzeye serildiğinde, 4 atm işletme basınçlı esnek (yumuşak) yada sert PE borulardan, toprak altına döşendiğinde ise, genellikle, 6 atm işletme basınçlı sert PVC borulardan oluşturulur. Özellikle küçük işletmelerde, toprak altına döşenen küçük çaplı manifold boru hatlarının, 6 atm işletme basınçlı, esnek (kangal tipi) yada sert PE borulardan oluşturulması söz konusu olabilir. Manifold boru çapları, genellikle, 32-110 mm arasında değişmektedir.
Manifold boru hattı, sert PVC yada PE borulardan oluşturulduğunda, lateral boru hatlarına geçiş için, manifold boru, lateral boru çapına uygun olacak biçimde, matkapla delinir. Deliğe conta yerleştirilir ve lateral bağlantısı (start connector) monte edilir. Lateral boru hattı, doğrudan bu elemana bağlanır. Toprak yüzeyine serili yumuşak PE manifold borudan laterale geçiş ise, T parçası ile yapılır.
Ana boru hattından manifold boru hattına geçişte,en azından sırasıyla, hava boşaltma aracı, kontrol vanası ve manometre bulunur. Özellikle, manifold boru hatlarının geniş alana hizmet ettiği büyük işletmelerde, bunlara ek olarak, su sayacı, basınç regülatörü, elek filtre ve hatta gübre tankı ve gübre enjeksiyon pompası da yerleştirilebilir. İşletmenin otomatik yapıldığı damla sulama sistemlerinde, manifold girişine otomatik çalışan hidrolik yada selenoit vanalar konur.

Ana boru hattı :
Suyu, kontrol biriminden manifold boru hatlarına iletir. Basit tek hat olabildiği gibi, kollara da ayrılabilir (dallı ana boru hattı). Genellikle gömülüdür ve 6 atm işletme basınçlı sert PVC borulardan oluşturulur. Bu amaçla, kimi zaman sert yada esnek (kangal tipi) PE borular kullanılabilir. Küçük damla sulama sistemlerinde, ana boru hattı toprak yüzeyine döşenebilir. Bu koşulda, 4 atm işletme basınçlı sert yada yumuşak PE borular kullanılır. Dallı ana boru hatlarında, her dalın başlangıcına, değer hatlarda sulamaya ara vermeksizin onarım yapabilmek için hat vanası konur.
Çok sayıda tarım işletmesine hizmet götüren toplu damla sulama sistemlerinde, su kaynağı ile her tarım işletmesinin girişindeki kontrol birimi arasında su iletimini sağlamak amacıyla, su dağıtım ağı oluşturulur. Su dağıtım ağı gömülüdür ve hatlarda en az 10 atm işletme basınçlı sert PVC yada asbestli çimento borular (AÇB) kullanılır.
Manifold ve ana boru hattı hakkında yukarıda verilen tüm bilgiler ışığında piyasa araştırması yapılmış ve aşağıdaki gibi sonuçlar elde edilmiştir. PVC ve PE malzemeden kullanılan ana boru ve yan ana boru (manifold)’ların çap ve uzunlukları arazi şekli ve geçireceği sulama suyu miktarına bağlı olarak değişir. Genelde, 32mm’den 110mm’ye kadar borular kullanılmaktadır.

Gönderen: Faruk YILMAZ

Kuşburnu

2008-02-23T11:39:00.000-08:00

1. GİRİŞ

Yurdumuzun çeşitli yörelerinde doğal popülasyon halinde yaygın olarak bulunan kuşburnu, içerdiği mineral madde ve vitaminler yönünden gıda ve ilaç sanayinde aranan bir bitki durumundadır.
Kuşburnu meyveleri C,P (Permeabilite), A, B1, B2, E ve K vitaminleri ile mineral maddelerden özellikle P ve K elementleri bakımından oldukça zengindir. 100 gr. Kuşburnu da bir sandık portakala eş değer C vitamini vardır. Kuşburnu meyvesi limon ve domatesten 30-40 defa, elmadan ise 300 defa daha fazla vitamin içermektedir.
Kuşburnu meyveleri marmelat, reçel, meyve suyu, bitkisel çay ve bebek mamalarının yapımında; ayrıca C vitamini bakımından fakir olan diğer meyve ve sebze sularının da vitamince zenginleştirilmesinde kullanılmaktadır. Çiçek ve yaprakları da bitkisel çay olarak değerlendirilmektedir.
Halen birçok Avrupa ülkesinde ilaç hammaddesi olarak değerlendirilen kuşburnunun halk hekimliğinde böbrek ve mesane taşlarına, ishale, diş eti kanamalarına, yan ve göğüs ağrılarına karşı kullanıldığı bilinmektedir.
Kökleri oldukça derine ulaştığından ve kuraklılığa dayanıklılığı nedeni ile verimsiz alanların değerlendirilmesinde, erozyon kontrolünde, özellikle dikenli tipler ise çit bitkisi olarak kullanılmaya çok uygundur.
Ayrıca, özellikle Rosa rugosa gibi türler park ve bahçelerde süs bitkisi olarak değerlendirilebilir.
Ülkemizde kuşburnu bitkisine duyulan ilginin artmasına paralel olarak son yıllarda kuşburnu mamülleri üreten gıda sanayi kuruluşlarının sayısı da artmıştır. Bu konuda ilk sırayı alan Tokat ilinin merkez ve ilçelerinde 4 büyük kuruluş kuşburnu mamülleri üretimi yapmaktadır. Ne yazık ki, bu kuruluşlar yeterli hammadde bulamamanın sıkıntısını çekmektedirler. Örneğin; Tokat Merkez İlçede bulunan Dimes Gıda Sanayi 5 000 tona kadar meyve işleme kapasitesine sahip olduğu halde, 1999 yılı içerisinde ancak 550 ton meyve temin edebilmiştir. Bu rakamlar dahi hammadde konusunda ki acil ihtiyacın anlaşılması için yeterince bilgi vermektedir.
Mevcut sanayi kuruluşlarının ve halkın kuşburnu meyvesine olan talebi sonucunda kuşburnu pazarları oluşmaktadır. Ekonomik açıdan incelendiğinde gerek satış için hazır Pazar imkanları ve gerekse yüksek satış fiyatı ile kuşburnu bitkisi dar gelirli çiftçilerimizin en önemli gelir kaynağı olacaktır.
Gerek iç talebin karşılanması, gerekse ihraç imkanlarının arttırılması için bol ve kaliteli kuşburnu meyvesine duyulan ihtiyaç gün geçtikçe artmaktadır. Hali hazırda bazı illerimizde kuşburnu bitkisi tohumla üretilerek erozyon kontrolünde kullanırken, bazı illerimizde ise doğal popülasyonları, gül yetiştiriciliğinde anaç olarak kullanılmak,yakacak temin etmek, arazi açmak gibi nedenlerle tahrip edilmektedirler. Ayrıca bazı hastalık ve zararlılarda doğal kuşburnu popülasyonlarında önemli kayıplara sebep olmaktadır.
Ülkemizde doğal popülasyon halinde bulunan değişik kuşburnu tiplerinin tespiti, bunların muhafaza altına alınması, çeşitli kullanım amaçlarına uygunluk durumlarının araştırılması, uygun görülen tiplerin meyveciliğe kazandırılması ve çoğaltılması ülke ekonomisine katkılar sağlayacağı gibi, kırsal kesimde, iklim ve toprak şartlarının ekonomik bir kültür tarımına uygun olmadığı yörelerimizde ki halkımıza da yeni gelir kaynağı olanağı doğuracaktır.
Kuşburnu (Rosa spp) yetiştiriciliğine ilgi duyan çiftçilerimize gerekli olan pratik ve teorik bilgilerin aktarımı amacı ile bu broşür hazırlanmıştır.

2. KUŞBURNU’NUN EKOLOJİK İSTEKLERİ
2.1. İklim İstekleri
Kuşburnu bitkisi deniz seviyesinden itibaren, 2 500 metre yükseklikteki yerlere kadar çok uzun bir sahada yetişmektedir.
Yayılış alanından da anlaşılacağı üzere çok değişik extrem iklim şartlarına karşı çok dayanıklı bir bitkidir.
Soğuğa karşı çok mukavimdir.
Mayıs – Haziran – Temmuz aylarında çiçek açtığı için donlardan zarar görmezler. Yükseklere çıkıldıkça çiçeklenme zamanı gecikmekte ve meyve kalitesi artmaktadır.
Kök sistemleri çok derine indiğinden kuraklığa karşı mukavimdirler.
En iyi gelişmeleri nehir kenarlarında olur.
Kış soğuklanma ihtiyacı yüksek olduğundan Akdeniz sahil kesiminde pek bulunmazlar.
Özellikle vejetasyon döneminde ki yeterli yağış meyve iriliğini arttırmaktadır.
Açık arazide, güneşlenmenin yüksek ve bol olduğu yerlerde, güney marazlarda meyve rengi ve iriliği ile birlikte meyvede ki C vitamini içeriği de artmaktadır.
2.2. Toprak İsteği
Toprak konusunda seçici değildirler. Çok farklı yapılarda ki topraklarda yetişebilmektedirler.
Kumlu topraklarda çok iyi gelişir.
Besin maddelerince zengin, gevşek topraklarda en iyi gelişimi gösterirler.
3. DÖLLENME BİYOLOJİSİ ve ÇİÇEK ÖZELLİKLERİ
Kuşburnular da haploid kromozom sayısı, n = 7’dir. Türlerin büyük bir kısmı poliploittir. Türler arasında kromozom sayısı 2n = 14 ile 2n = 42 arasında değişmektedir.
Kuşburnu türlerinin büyük bir kısmı kendine verimlidir. Kendilemede meyve tutum oranları genelde % 40’ın üzerindedir. Bu oran R. canina’da % 82,2, R. rubiginosa’da % 84,9 gibi çok yüksek rakamlara ulaşır. Ancak R. pandulina türü kendine kısırdır. Serbest tozlamada meyve tutum oranı çok yüksek olduğundan bahçe tesisinde karışık türlerin bir arada olması istenmektedir.
Kuşburnu türlerinde çiçekler salkım şeklinde olup tek veya 2-15 tanesi bir arada bulunur. Çiçek rengi tür ve yetişme şartlarına göre beyaz, pembe, kırmızı ve sarıdır. Çiçeklerde 5 çanak, 5 taç yaprak ve çok sayıda erkek ve dişi organ bulunur. Çiçeklenme tür ve iklime bağlı olarak Nisan-Mayıs-Haziran aylarında olmakta ve 15-25 gün sürmektedir. Meyveleri yalancı meyve olup, receptaculum (çiçek tablası) içeri doğru çökerek ovaryumu az veya çok içeri almıştır(Hypanthium).
Meyve şekli basık yuvarlaktan uzun eliptik şekle kadar değişmekte, sarı, turuncu veya kırmızı renktedir. Meyveleri tür özelliğine ve bitkinin bulunduğu ekolojik şartlara göre Ağustos ortası Ekim başı arasında olgunlaşır.
Kuşburnu çok uzun ömürlü bir bitkidir. Halen Almanya’da bir kilisenin bahçesinde 300 yıllık olduğu sanılan kuşburnu bitkisinin bulunduğu belirtilmektedir.
4. ÇOĞALTILMASI
4.1. Tohum İle Çoğaltma
Kuşburnu tohumları yüksek oranda Absisik asit (ABA) içerdiklerinden kolay çimlenme göstermezler. Bazı kuşburnu türlerinde tohumla çoğaltmada çok az açılım ortaya çıkmakta, dolayısı ile bu türlerin çoğaltılmasında tohumla çoğaltma yöntemine baş vurulmaktadır.
Tohumlar ıslak nehir kumu içinde + 5 °C’ de 90-120 gün bekletilerek katlama işlemine tabi tutulduğunda çimlenme oranında artış gösterir.
Konsantre H2SO4 (Sülfirik Asit) ile 5 dakika aşındırma işlemine tabi tutulduğunda çimlenme oranında % 24-60 oranında artış gözlenmiştir.,
Yüksek oranda çimlenme elde edebilmek için meyveler sarımsı veya hafif kırmızıya döndüğü dönemde toplanmalıdır. Meyvelerden çıkartılarak doğrudan araziye ekim yapıldığında en uygun ekim zamanı Eylül sonu, en uygun ekim derinliği ise 2,5 cm’ dir.
Bir meyve içinde 20-40 adet tohum bulunmaktadır. Özellikle bazı türlerde ana bitkiden çok farklı özelliklere sahip tipler ortaya çıktığından tohum ile üretim istenmez. Tohum ile çoğaltılmış bitkiye fidan değil ancak çöğür denilebilir. Bu şekilde elde edilmiş kuşburnu bitkisi ile bahçe tesisi ileriye dönük pek çok problemi de beraberinde meydana getireceğinden bu tür uygulamalardan kaçınılmalıdır.
Hollanda menşeili Rosa rugosa türünde tohumla çimlenme gücü çok yüksektir. Bu şekilde elde edilmiş çöğürler özellikle park ve bahçe tanziminde kullanılmaya çok uygundur. Rosa rugosa yöremizde mevcut Rosa Canina türüne göre farklı özellikler göstermektedir.
Rosa rugosa Nisan sonunda başlayarak vegetasyon dönemi devam ettiği sürece Kasım ayı dahil çiçeklenmeye devam etmekte, her yeni sürgünün ucunda çiçeklenme ve tip özelliğine göre 1-15 adet meyve oluşturmakta, meyve içinde 30-50 adet çekirdek bulunmaktadır.
4.2. Çelikle Çoğaltma
Çelikle üretim için Sonbahar sonunda veya kış başlangıcında bir yaşlı 6-9 mm çaplı dallar kesilmelidir. 15-20 cm uzunlukta kesilen çelikler demet halinde nemli kum veya pist yosunu içinde tutulur. Bu çelikler önce nem geçirmeyen kağıda, sonra nemli gazete kağıdına, daha sonra da nem geçirmeyen kağıda sarılarak buz dolabında muhafaza edilir. Daha sonra ilk baharda köklendirmeye alınır. Aynı yıl süren dalların kısmen sertleştiği devrede alınan yumuşak odunsu çekirdeklerde uygun ortamlarda köklendirilebilir.
Kuşburnu türlerinde çelikten köklendirmede görülen zorlukların ortadan kaldırılması daha doğrusu köklenme oranının arttırılması için çeşitli hormonların köklenme üzerine etkisi kanıtlanmış ve pratiğe intikal etmiştir. Çeliklerin köklendirilmesinde oksin grubunda yer alan IBA, IAA ve NAA gibi hormonlar kullanılmıştır. çeliklerin köklendirilmesinde en iyi sonucu veren IBA (İndole-3-Butyric Acid) olmuştur. Çeliklere hormon uygulaması sonucunda köklenme oranı bakımından türler arasında olduğu gibi aynı tür içerisine giren farklı tipler arasında da önemli farklar ortaya çıkmaktadır.
Kuşburnular da dikensiz tiplerin köklenme oranları dikenlilere göre daha yüksek olmaktadır. Diğer yandan çelik üzerinde göz sayısının artması da köklenme oranını artırmaktadır.
Tokat çevresinde ki doğal floradan alınan kuşburnu çeliklerinin köklenmesi üzerinde yapılan bir araştırmada, en yüksek köklenme oranı (% 48) 2000 ppm’lik IBA uygulamasından elde edilmiştir.
4.3. Aşı ile Çoğaltma
Seleksiyon çalışmalarında bulunan tiplerin çoğaltılmasında ortaya çıkan sorunların bertaraf edilebilmesi amacıyla, 1995 yılında Tokat Meyvecilik Üretme İstasyonu Müdürlüğünde başlatılan “Çeşitli Kullanım Amaçlarına Uygun Kuşburnu Tiplerinin Çoğaltılması Projesi” kapsamında 4 yıl süren çalışmalar sonucunda çok başarılı sonuçlar elde edilmiştir.
Anaç materyali olarak gül yetiştiriciliğinde kullanılan dikensiz Rosa Multiflora anacı kullanılmıştır. Böylece dikensiz tek bir gövde üzerinde, selekte edilen tiplerden aldığımız gözlerle yaptığımız yongalı ve “ T “ göz aşıları tekniği (Ek- 1,2) ile kuşburnu fidanları elde edilmiş ve seri üretime geçilmiştir.
Proje kapsamından 4 yıl boyunca 10 Ocak- 20 Ekim tarihleri arasında belirlenen 7 periyotta yaklaşık beş bin adet aşı yapılmıştır.
10 Ocak- 20 Nisan tarihleri arasında Yongalı Göz Aşısı tekniği ile yapılan sürgün göz aşılarında en yüksek aşı tutma oranı %97,9 ile 10-20-28 Şubat tarihleri içerisine alan ikinci periyotta elde edilmiştir. 10-20 Ocak tarihlerini içine alan 1. Periyotta aşı tutma oranı %95,4 10-20-30 Mart tarihlerini içine alan 3. Periyotta aşı tutma oranı %74,5 ve 10-20 Nisan tarihlerini içine alan 4. Periyotta aşı tutma oranı % 62,9 olmuştur.
Durgun Göz Aşılarında 20 Temmuz – 10 Ekim tarihleri arasında 3 ayrı periyotta Yongalı ve “T” Göz Aşısı tekniği ile yapılan aşılarda en yüksek aşı tutma oranı % 82,0 ile 20-30 Temmuz 10–20-30 Ağustos tarihlerini içerisine alan 5. periyotta ve “T” aşı tekniği ile yapılan aşılarda olmuştur.
Durgun göz aşılarında aşı tutma oranında ikinci sırayı % 74,1 ile 10-20-30 Eylül tarihlerini içine alan 6. Periyotta ve “T” aşı tekniği ile yapılan aşılar almıştır.
İlimiz ve çevre illerden gelen yoğun taleplerin karşılanması amacıyla proje sonuçları da dikkate alınarak 2000 yılı sonbaharında çiftçimize intikal ettirilmek üzere, Tokat Meyvecilik Üretme İstasyonu Müdürlüğü’nde 16.000 adet Kuşburnu fidanı üretimine başlanmıştır.
4.4. Doku Kültürü İle Çoğaltma
Rosa türleri meristem, anter, koltuk altı, sürgün ucu, kallus ve embriyo gibi değişik doku kültürü yöntemleriyle çoğaltılabilmektedir.
Rosa türlerinde yapılan kallus kültüründe yeni meydana gelen bitkilerde sürgün özelliği bakımından varyasyon ortaya çıkmış, ancak bitkilerin kök yapıları ana bitkiye benzer bulunmuştur.
Rosa türlerinin doku kültürü ile çoğaltılmasında, büyümeyi düzenleyici maddelerin değişik etkileri vardır. Yapılan çalışmalarda oksinler gurubundan en çok NAA ile FAA, gibberellinlerden GA3, stokininlerden kinetin ile zeatin ve BA kullanılmıştır.
Çoğaltmada 2 hormon kombinasyonu kullanıldığında köklendirme daha başarılı olmaktadır. Türler ve çeşitlerin ortamdaki sitokinin ve oksine karşı farklı farklı tepkileri tesbit edilmiştir. Stokininlerce zenginleştirilmiş bir gelişme ortamında köklenme genellikle mümkün olmamaktadır. Rosa türleri köklenme için hormonsuz veya düşük konsantrasyonlu oksin ve stokinin içeren bir ortama transfer edilmelidir.
5. BAHÇE TESİSİ
Kuşburnu için çok farklı dikim mesafeleri önerilmektedir. Bunun sebebi her türün farklı gelişim, dallanma ve habitüs oluşturmasından kaynaklanmaktadır.
Tavsiye edilen dikim mesafeleri 1x 1,5 - 1,5 x 2 – 3,5 x 1,2 – 3 x 2 – 3 x 3gibi çok geniş bir aralık göstermektedir. Bu dikim mesafeleri göz önüne alındığında dekara 111 - 667 adet fidan dikilebilmektedir.
Müessesemizde üretimine başladığımız aşılı kuşburnu fidanları kök sürgünü vermediğinden ocak şeklinde değil, tek bir ana gövde üzerinde aşı yerinden dallanma göstermektedir. Anaçlık tesisi için yaptığımız denemelerde sıra aralarının traktörle sürülebilmesi için mesafeler 3 metre, sıra üzeri mesafeler ise 2 metre olarak belirlenmiştir. Bu durumda dekara 160 bitki düşmektedir.
Kışı şiddetli geçen iklim bölgelerinde fidanların ilkbaharda dikilmesi daha
uygundur. Bu tarih şiddetli soğuk ve donlardan sonra, havaların yumuşamaya başladığı ilkbaharın başlangıcı sayılan günlere rastlamaktadır. Esas itibariyle fidan dikim dönemi, sonbaharda ağaçlar yapraklarını döktükten itibaren başlayarak, tomurcuklar patlayıncaya kadar devam eder. İklim elverişli ise fidanın sonbaharda dikilerek ilkbaharda vegetasyonun başladığı döneme yerine adapte olmuş vaziyette girmesi en uygun durumdur.
Fidan dikilecek çukurlar sonbaharda yağışlardan önce açılarak toprağın
tavlanması ve havalanması sağlanmalıdır. Fidan dikilecek yerler 60 x 60
cm genişlik ve derinlikte açılmalıdır. Daha yüksek seviyede bitki besin elementi ihtiva eden üstten çıkan toprağın, üzerinden bir yıl geçmiş yanmış çiftlik gübresi ile karıştırılarak fidan çukurunun tabanına, alttan çıkan toprağın ise çukurun üst kısmına konulmasına dikkat edilmelidir.
Fidan dikilirken aşı yerinin ve kök boğazının toprak seviyesinden yukarıda kalmasına çok dikkat edilmeli, dikimden sonra çukurun etrafında çanak oluşturularak fidan için gerekli suyun alınmasına yardımcı olunmalıdır.
Kuşburnu fidanları dikim esnasında hereğe gerek duymazlar. Fidanların dikiminden sonra toprak iyice sıkıştırılarak hemen can suyu verilmelidir.
Meyve tutumunun artırılması için kapama kuşburnu bahçelerinin değişik türler ile
kurulması tavsiye edilmektedir.
6. VERİM
Birim alandan yüksek verim alınması seçilen tiplerin meyve irilikleri yanında, bol çiçek ve meyve oluşturmasına bağlıdır. R. canina’dan geliştirilen kültür çeşitlerinde meyve ağırlığının 8-10 g arasında olduğu belirtilmektedir. Yabani olarak gelişen kuşburnu meyvelerinde ağırlığın 1,31-3,12g arasında değiştiği bildirilmiştir. Doğal olarak yetişen kuşburnu bitkilerinden bitki başına ne kadar meyve alınabileceğine dair sağlıklı bir
bilgiye rastlanmıştır.
Kültüre alınmış tiplerin verimi ile ilgili araştırma sonuçları da farklılıklar göstermektedir.
Verim ile ilgili yapılan bir çalışmada dekara verim 520-1000 kg (Simenak, 1982; Kühn,1992) diğer bir çalışmada dekara 160 bitki bulunduğunda dekara verim 270-425 kg (Berger, 1992) arasında ölçülmüştür.
Çalı başına verim ile ilgili olarak yapılan bir araştırmada çalı başına verim 2-8 kg (Nitransky, 1974), diğer bir çalışmada 1.7-2.6 kg (Berger, 1992) arasında bulunmuştur.
Aşılı kuşburnu fidanları ile oluşturduğumuz anaçlık parselinde üç yaşlı fidanlarda yaptığımız ölçümde ise çalı başına verim 1.2-2.1 kg olarak tesbit edilmiştir.
7. YILLIK BAKIM İŞLEMLERİ
7.1. Toprak İşleme
Bahçe toprakları çok değişik amaçlarla işlenir. Genel olarak;
a) Bitkilerin su ve gıda maddelerine ortak olan yabani otları öldürmek,
b) Çeşitli gübrelerin toprağa karışmasını sağlamak,
c) Toprak verimliliğini artıran mikroorganizmaların faaliyetini artırmak,
d) Kök bölgesinin solunumunu, topraktaki besin maddelerinin çözünürlüğünü ve toprağın havalanmasını temin etmek,
e) Yağmur, kar sularının toprak tarafından emilimini kolaylaştırmak, kurak yerlerde ve meyilli arazilerde su kaybını en aza indirmek,
f) Toprakta kışlayan haşereleri yok etmek, şeklinde özetlenebilir.
Kuşburnu bahçelerinin sonbaharda toprak tavında iken iklim bölgesinin durumuna göre Ekim-Kasım ayları içerisinde var ise traktörle 15-20 cm derinlikte pullukla işlenmesi yoksa bel ile bellenerek alt üst edilmesi çok faydalıdır. Bu şekilde işlenmiş olan bahçelerde yağan yağmur ve kar suları, toprak tarafından çok iyi tutulduğundan,fidanların gelişimi ve meyve verimi artmaktadır.
Özellikle fidanın gelişme dönemlerinde sıra aralarının pullukla sürülerek, sıra üzerilerinin çapalanarak yabancı otlardan arındırılması fidanın sürgün verimini teşvik eder.
7.2. Sulama
Kuşburnu bitkisinde kök gelişimi çok iyidir. Kazık kökler çok derinlere kadar ulaştığından kuraklığa çok dayanıklıdır.
Sulama olanaklarının uygun olduğu yerlerde, özellikle fidanların ilk bir kaç yılında yağmursuz geçen vegetasyon dönemlerinde toprağın durumuna bakılarak 20-25 günde bir defa olmak üzere 4-5 defa sulama yapılması çok faydalı olacaktır.
Yağışsız geçen dönemlerde, uygun zamanlarda yapılan sulamalar bitki gelişimini ve meyve verimini olumlu yönde teşvik etmektedir.
7.3. Gübreleme
Uygun gübreleme, yeni sürgünlerin meydana gelmesini, bitki boyunu, meyve iriliğini ve ağırlığını, çalı başına verimi ve meyve eti oranını önemli ölçüde artırmaktadır. Gübre uygulamasında hektara 40-45 kg N, 30-50 kg P205 ve 80 kg K20 veya hektara 250 kg 1,5: 1: 2,5 oranında kompoze gübre verilmektedir.
Tavsiye edilen gübre uygulaması ile çalı başına 4.66 kg olan verimin 7.58 kg’a yükseldiği tespit edilmiştir.
7.4. Budama
Kuşburnu bitkisi düzenli ve fazla budamaya ihtiyaç duymaz. Özellikle ocak şeklindeki bitkide dal seyreltme şeklinde hafif bir budama verim ve kaliteyi artırmaktadır.
R. multiflora üzerine aşılı kuşburnu fidanlarında tek bir gövde üzerinde aşı yerinden dallanmalar meydana geldiğinden bitkinin budama ile kontrol altına alınması ve istenen şeklin verilebilmesi mümkündür.
Aşılı kuşburnu fidanları ile oluşturduğumuz anaç parselinde yaptığımız budamalar
ile bitkinin meyve veren dallarının güneşten daha çok istifade edebilmesi, hasadının kolay olması için yan dallanmalar kontrol altına alınmıştır.
Özellikle R. canina gibi türlerde 2 yaşlı dallarda meyve oluşumunun söz konusu olduğu unutulmamalıdır. Budama sırasında yeni sürgünleri teşvik etmek amacıyla yaşlı dallar dış kısma bakan gözlerin üzerinden uygun şekilde budanmalı, dalların birbiri üzerine gelerek güneşlenme ve hasadı zorlaştırmasına müsaade edilmemelidir.
Nadiren de olsa aşı gözünün altında anaçta oluşan sürgünler kesilerek yok edilmelidir.
7.5. Hasat Kuşburnu meyvelerinin hasadında özellikle vitamin C içeriğinin en yüksek olduğu dönemler gözlenmelidir. Meyveler en yüksek C vitamini oranına fizyolojik olgunlukta ulaşmakta ve bu zaman genel olarak Eylül-Ekim aylarına denk düşmektedir.
Bazı Rosa türlerinde ise fizyolojik olgunluk Temmuz-Ağustos aylarında olmaktadır. Olgunlaşma bakımından Rosa canina türü içinde de bir varyasyon mevcuttur.
R. rugosa türüne ait meyveler Ağustos sonunda toplandığında 1000 mg/100 g C vitamini içerirken, Ekim ayında toplandığında 47 mg/100 g C vitamini içermektedir.
R. tomantosa türüne ait meyveler Ağustos ayında toplandığında 950 mg/100 g, Ekim ayında toplandığında ise 279 mg/100 g C vitamini içermektedir.Kuşburnu meyvelerinin olgunlaşması için geçen süre türlere göre değiştiği gibi aynı tür içindeki tiplerde de değişiklikler göstermektedir.
Tokat yöresinden selekte edilen 95/22 nolu tipin meyvelerinin fizyolojik olgunluğa erişmesi Ağustos ayı sonunda olurken, 95/9 nolu tipin meyveleri Eylül ayı sonunda fizyolojik olgunluğa erişmiştir. Özellikle hasat ve işlemede kolaylık sağlamak açısından farklı olum zamanlarına sahip kuşburnu tiplerinin selekte edilerek çoğaltılması da ıslah çalışmalarında çok önemli bir yere sahiptir.
7.6. Zirai Mücadele
Hastalık ve Zararlı
1- Külleme
2- Gül filiz Arısı
3- Gül filiz burgusu
4- Meyve Gal Arısı
5-Kök Çürüklüğü
(Fusarium sp, Alternaria sp,
Phomopsis sp.)
Mücadele Zamanı
1-Yaprak ve tomurcuk teşekkülü ile başlayıp 5-6 günde bir 5-6 defa ilaçlanır.
- Budama esnasında --Bitkilerde %5 zarar görüldüğünde I. İlaçlama, 15-20 gün sonra II. İlaçlama
3- Budama esnasında- Mart sonu-Nisan ortasında %5 zarar görüldüğünde I.
ilaçlama, 15 gün sonra II. İlaçlama sürgün çıkışından önce
5- Fidan yetiştirilirken- Budamadan sonra toprak üstü aksama
Mücadele Yöntemi ve Kullanılan İlaçlar
1- Kükürt(Toz ve sıvı halde)uygulanır.
2- Benlate Fungucide, Nimrod Anvil, Morestan WP 25, Karathane LC
1- Dallar kesilerek yakılır.
2- Gushation M WP 25, Agragathion 25 WP, Folidol MEC 360,
Fosforin M, Karthion M, Poligor, İzgor 40 EC
1- Dallar kesilerek yakılır.
2- Fosforin M, Karthion M, Poligor, Dimeton 40 EC, Lonnate 201- Toplanan galler yakılır.
1- Steril Materyaller kullanılmalı
2- Quadris, Daconil, Visclor, Speromil, Hektonil, Agrokonil,Korkonil

Kivi Üretimi

2008-02-23T11:36:00.001-08:00

KİVİNİN BİTKİSEL ÖZELLİKLERİ
Kivi bir orman kenarı bitkisi olarak doğal ortamlarında diğer ağaçlara sarılarak tırmanan, bu sayede onlarca metre boylanan, kışın yaprağını döken çok yıllık bir bitkidir. Birçok özelliği bakımından üzüme benzediğinden kivi bitkisine kivi asması yada omcası denilmektedir. Bir kivi omcası şu kısımlardan oluşmaktadır:
Gövde: Genç kivi omcalarında gövde gevrek yapılıdır. Sarılıcı özelliği nedeni ile dikimden itibaren bir hereğe bağlanarak düzgün gelişmesi ve dik durması sağlanmalıdır. Gövde ileriki yaşlarda odunlaşsa bile mevcut yükü taşıyamadığından mutlaka destek sistemine ihtiyaç duymaktadır. Kivi gövdesi ince, kabuklu ve açık renklidir. Düşük sıcaklılarda (-13°C’den itibaren) çatlayarak zarar görür. Gövdenin soğuk nedeniyle ölmesi durumunda toprağa yakın bir yerden yeni sürgünler çıkarak genç gövdeyi oluşturmaktadır.
Kollar: Kollar gövdenin devamı sayılan yaşlı kalın sürgünlerdir. Kollar destek sisteminin orta teline bağlanarak tutulmaktadır. Yaklaşık 150cm uzunluğunda ve zıt yönde bırakılan iki adet kol, gövde ile birlikte omcasının iskeletini oluşturmaktadır. Kolların kış budamaları sırasında elden geçirilmesi ve birkaç yılda bir yenilenmesi zorunludur.
Çubuklar: Çubuklar kollardan çıkan odunlaşmış bir yaşlı sürgünlerdir. Sürgünlerin odunlaşması yaz ortasından başlar yaprak dökümünde son bulur. Sürgünler uygun koşullarında 6-7 metre boylanabilirler. Sürgünlerin uç kısmı sarılıcı, tüylü ve kahve renklidir. Sürgünlerden bazılarının uçları beş veya altıncı yapraktan itibaren körleşir. Sürgünler üzeride onikinci göze kadar olan gözler meyve verme potansiyeline sahiptirler. On üçüncü gözden itibaren oluşan gözlerin tamamı vejetatif yapıdadır. Bu gözlerden meyve meydana gelmez. Çubukların orta kısımları çelik ve aşı kalemi için dip ve uç kısımlarına oranla daha uygundur. Kivilerde sürgün uçları başka dallara temas edince yumak büklümü gibi büklümler meydana getirdiğinden sürgün uçlarının yaz budamalarıyla mutlaka kesilmesi gerekir. Sürgünler diğer meyve türlerine oranla dallara daha zayıf bağlandıklarından orta şiddette esen rüzgarlarda bile kolayca kırılmaktadırlar. Bu nedenle çubukların kış budamalarından sonra tellere bağlanması gereklidir.
Gözler: Gözler bir yaşlı sürgünler üzerindeki yaprak koltuklarından çıkarlar. İlkbaharda gözler patladığı zaman içlerinden bir önceki vejetasyon döneminde gelişmelerini tamamlamış minyatür halde genç sürgünler doğar. İlkbaharda süren genç sürgünlerin dipte bulunan gözlerinden çiçek salkımları meydana geliyorsa bu gözlere verimli göz denir. Verimsiz gözlerde ise sadece sürgün ve yaprak taslakları bulunur. Gözlerin verimli veya verimsiz olması tamamen bir yıl önceki gelişme şartlarına bağlıdır. Eğer bir önceki yıl yapraklar yeterince güneşlenmiş, topraktan yeterli düzeyde su ve besin maddesi almışsa o yıl yeterli düzeyde meyve almak mümkündür. Verimli gözlerin patlaması ve çiçek salkımları oluşturması için kış dinlenme döneminde gözlerin (7°C’nin altında) 600-800 saat kadar bir soğuklamaya maruz kalması gerekir. Soğuklama ihtiyacı karşılanmamış gözler çoğunlukla dormant halde kalır. Gözler patlayıp çiçek açsa bile bu çiçekler dökülür. Gözler kışı kabuk altında saklanmış olarak geçirirler. Böylece kış soğuklardan korunmuş olurlar. Gözler ilkbaharda patlamadan 10 gün önce kabarmaya başlarlar. Gözlerin patlama süreci iki hafta devam eder. Bir taraftan meydana gelen genç sürgünler büyümelerine devam ederken diğer taraftan da bu genç sürgünlerin dip kısımlarında bulunan körpe gözler içerisindeki çiçek taslakları patlama sürecine girerler. Bu süreç ilkbaharda gözlerin patlamasından itibaren iki aylık bir süreyi kapsar. İki aydan sonra genç gözler patlayarak içlerinden çiçek salkımları çıkar. Çubuklar üzerinde bulunan gözlerin tamamı uyanmaz. Özellikle çubukların alt gözleri ile kuvvetli, kalın ve boğum araları uzun olan çubuklarda uyanma az olur. Hayward çeşidinde gözlerin yarısından azı uyanır ve sürer. Uyanmadan itibaren 3 hafta içinde sürgün boyları 15-20 cm'ye ulaşır.
Çiçekler: Kivilerde çiçekler yaprak koltuklarından tek tek veya salkım halinde oluşurlar. Ticari olarak yetiştirilen kivi çeşitleri 2 evciklidir. Dişi ve erkek bitkilerde çiçekler morfolojik olarak birbirlerine benzeseler de erkek çiçeklerde yumurtalıklar, dişi çiçeklrde ise polenler fonksiyonel değildir. Dişi çiçeklerde polen tozlarının içi boş ve yumuşaktır. Bunların çimlenme yeteneği yoktur. Erkek çiçekler 2-3 gün canlılıklarını muhafaza ederler. Bu süre dişi çiçeklerde 10 güne kadardır. Döllenen dişi çiçeklerde dişicik tepesi kahverengileşir ve solar. Döllenmeyenlerde ise renk beyaz kalır ve dişi organın görünüşü değişmez. Çiçeklenmeden sonra erkek çiçeklerde çiçek sapı kuruyarak omcalar üzere kararmış bir vaziyette kalır. Kararmış ve kurumuş bu çiçek kalıntılarına bakarak erkek omcaları tanımak mümkündür. Döllenme olması için bahçede mutlaka tozlayıcı-erkek bitkilerin bulunması gerekir. Erkek çeşitlerden Matua, dişi çeşit olan Hayward’dan biraz daha erken çiçek açtığından tozlanmayı garanti altına almak bakımında bahçede ikinci bir erkek çeşit olan Tomuri’ye de yer verilmelidir. Matua çeşidi soğuğa fazla dayanıklı değildir. Ancak fazla sayıda çiçek açar ve çiçeklenme süresi uzundur. Tomuri ise soğuğa dayanıklıdır. Ancak az sayıda çiçek açar. Bunların yanında son zamanlarda adları sıkça duyulan M51, M52 ve M56 çeşitleri de tozlayıcı çeşit olarak kivi bahçelerinde yer almaktadır. Yetiştiricilikte pazarlanabilir meyve üretimi için böceklerle tozlanma esastır. Rüzgarla tozlanma yeterli değildir. Bu yüzden çiçeklenme zamanı kivi bahçelerinde arı kovanları bulundurulmalıdır. Yeterli bir tozlanma için bir hektar alanda 10 adet arı kovanı bulundurulmalıdır. Kovanlar dişi çiçeklerin % 15'i açınca bahçeye getirilmeli ve son çiçeklerin taç yaprakları döküldükten sonra uzaklaştırılmalıdır. Kivi çiçekleri nektar içermediklerinden arılar için çekici değildirler. Yetiştiricilikte iyi bir tozlanma için erkek bitkilerin sayısı ve yerleri, yeterli sayıda arı bulundurulması, arıları cezbedecek diğer çiçeklerin bahçede az bulunması önem taşır. Öte yandan el veya makine ile yapay tozlama yapmak mümkündür. Elle tozlama daha çok ev bahçelerinde uygulanır. Bu amaçla erkek çiçekler koparılarak dişi çiçekler üzerine 1-2 kez silkelenmek suretiyle tozlanma yapılabilir. Geniş alanlarda ise polenler dişi çiçeklere pompalarla püskürtülür. Polen tozlarını 4-6°C'de kapalı polietilen torbalarda çiçekli veya yalnız toz olarak 48 saat bekletmek mümkündür.
Meyve: Kivi meyveleri dişi çiçeğin döllenmesi ve yumurtalığın gelişmesi sonucu oluşur. Olgun meyvede kabuk açık kahverengi, kısa ve yumuşak tüylerle kaplıdır. Meyve et rengi açık yeşildir. Döllenmeden itibaren meyve oluşumu için ortalama 20-24 haftalık bir süre gereklidir. Meyve, gelişme sürecinin ilk 8-9 haftasında hızlı bir gelişme kaydeder. Bunu izleyen 3 haftalık devrede yavaş bir gelişme olur. Daha sonra çevre koşullarına bağlı olarak büyüme tekrar hızlanır. Gelişmenin i1k devresinde hücre bölünmesi ağırlıklı olarak cereyan ederken sonraki devrelerde hücre büyümesi yolu ile meyve irileşir. Hayvard çeşidinde meyve eni 4-5 cm, boyu 6-9 cm ve ağırlığı 40-150 g arasındadır. Meyve şekli silindirik ovaldir. Dıştan içe, tüyler, kabuk, dış meyve eti, iç meyve eti, çekirdek, çekirdek evi, yumurtalık izleri ve meyve özünden meydana gelmiştir.
Kivi meyvesi %20 oranında kuru madde, %80 oranında su ihtiva eder. Kivi meyvesi C vitamini bakımından çok zengindir. 100 gram taze meyvede 100-400 mg C vitamini bulunur. Bu miktar yabani çeşitlerde 1100mg’a kadar çıkar. Bu özellik meyveye beslenme yönünden değer kazandırarak ve kivinin aranan bir meyve haline gelmesini sağlamaktadır. Pazarlanabilir meyve ağırlıkları 80-120 g olduğuna göre yarım kivi meyvesi yetişkin bir insanın günlük C vitamini ihtiyacını fazlasıyla karşılamaktadır. Kivi meyvesinde bulunan aktinidin enziminin eti yumuşatıcı özelliği vardır. Kivi meyvesi vitamin ve mineraller bakımından zengin olmakla birlikte, kalori değeri azdır. 100 g meyve eti yalnızca 66 kalori verir. Bu bakımdan kivi sağlık meyvesi olarak adlandırılır.
Kivi meyvesinin içerisinde bulunan klorofil pigmentleri meyvelere yeşil renk verirler. Çekirdek evinin de ışınlı yapıda olması meyveye dekoratif bir görüntü kazandırır. Bu bakımdan kivi pasta ve dondurma yapımında aranan bir meyvedir. Ayrıca kivi meyveleri marmelat, içki ve içecek yapımında da kullanılmaktadır.
Bazı çiçek gözlerinden garip şekilli, yassılaşmış, genişliği uzunluğundan daha fazla olan meyveler meydana gelir. “Faciated” veya "Fan meyve" diye adlandırılan anormal şekilli bu meyveleri meydana getiren gözlerin çiçeklenme döneminde normal meyvelerden ayrılabilmeleri büyük avantajdır.
Bazı yetiştiriciler bu yapıdaki çiçekleri veya meyveleri ya çiçeklenme döneminde veya meyveleri çok küçük olduğu dönemde seyreltirler.
Yaprak: Bir kivi bitkisinde toplam 2.000-3.000 adet yaprak bulunur. Yapraklar sürgün üzerinde boğumların dip kısmından çıkarlar. Yaprakların ortalama çapı 20 cm kadardır. Bir bitkide ortalama yaprak alanı 40-60 m2 dır. Bu da omcanın iz düşümünün 2-3 katı kadardır. Bu durum kivi omcalarında fazla miktarda su tüketiminin nedenini açıklamaya yeterlidir. Kivilerde yapraklar açık yeşil renkli ve kalp şeklindedir. Yaprakların alt yüzeyi tüylü, kenarları dişlidir. Süs bitkisi olarak değerlendirilen bazı kivi türlerinde yapraklar dekoratif görünüşlüdür. Yapraklar sonbahara doğru renk değiştirerek kahverengi veya bakır rengini alırlar. Yapraklar yöreden yöreye değişmekle beraber aralık ayında dökülürler.
Kökler: Kivi saçak köklü bir bitkidir. Kökler çoğunlukla toprağın 40 cm'lik üst kısmında bulunurlar. Kök hacmi toprak üstü organlarına oranla daha azdır. Toprak üstü aksamın su tüketimini karşılayabilmesi için toprakta yeterli miktarda su bulunması gerekir. Bu durum kivi yetiştiriciliğinde su ve sulamayı önemli hale getirir. Kökler kuraklıktan zarar gördükleri gibi topraktaki aşırı sudan da zararlanırlar. Taban suyunun yüksek olduğu yerlerde köklerde boğulma görülür. Bu nedenle derin toprak işlemeden, kaçınılmalıdır. Kivi kökleri toprak kaynaklı mantari hastalık ve nematodlardan çok etkilenir ve zarar görürler. Ancak bol saçak kök oluşturduklarından kökler kendilerini çabuk yenilerler.
KİVİNİN YETİŞME İSTEKLERİ
Verimli bir bahçe kurmak ve bu verimliliği uzun yıllar devam ettirebilmek için kivi bahçesi tesis edilecek yerin seçiminde gerekli titizliğin gösterilmesi zorunludur. Yer seçiminde, yörenin iklim ve toprak yapısı, daha önce yetiştirilen ürünlerin çeşidi, sulama suyunun kalitesi ve yeterli olup olmama durumu gibi faktörler mutlaka dikkate alınmalıdır.
Kivinin ekolojik isteklerini anlamak için bu bitkinin doğal olarak yetiştiği ortamların iklim ve toprak koşullarına bakmak yeterlidir. Kivinin bir orman kenarı bitkisi olarak yetiştiği doğal ortamlarda oransal nem % 70-80, yükseklik en az 300, çoğunlukla 800-1400m dır. Buralarda sık yoğun sis görülse de yıllık 2000 saatin üzerinde güneşlenme vardır. Vejetasyon döneminde su tüketimini karşılayacak bol yağış olur. Vejetasyon döneminde en az 260 gün don olayı meydana gelmez.
Kivi, farklı çevre koşullarına uyma yeteneği fazla olan bir bitkidir. Kivi, kültüre alındığı Yeni Zelanda'nın Plenty koyunda avokado ve turunçgillerle birlikte yetişirken, Güney Afrika'da elma ile yan yana yetiştirilmektedir. Kaliforniya'da ise sofralık üzüm, şeftali, zeytin, incir ve turunçgillerle birlikte yetiştiriciliği yapılmaktadır. Genel olarak kivinin yetiştirildiği ülkelerin coğrafik konumlarına bakıldığı zaman bu ülkelerin kuzey ve güney yarım kürede 40. paraleller üzerinde veya bu paralele yakın oldukları görülür. Ülkemizde de aynı paralel üzerinde bulunan Karadeniz ve Marmara Bölgeleri kivi yetiştiriciliğine en uygun yörelerdir.
İklim İsteği
Kivi, kışları ılık, yazları sıcak ve nemli olan bölgeleri sever. Dünyada kivi üretiminin yapıldığı yörelerin yıllık sıcaklık ortalamaları yaklaşık 12-16°C arasındadır. Yıllık ortalama sıcaklığın yanı sıra Mart-Kasım dönemini kapsayan vejetasyon dönemindeki sıcaklık toplamları da önemlidir. Vejetasyon döneminde 8°C'nin üzerinde 1800-3.000, 10°C'nin üzerinde 1300-2500 saat sıcaklık toplamına sahip ekolojilerde kivi yetiştirilebilmektedir. Bitkide vejetatif faaliyetler 8°C ve üzerinde olduğundan 8°C'nin üzerindeki sıcaklıkların toplamı önemlidir.
Don olayları kivi yetiştiriciliğine en çok kısıtlama getiren etmenlerden birisidir. Gözlerin sürmesi ile hasat ve yaprak dökümü arasında 230-260 gün don olmayan gelişme süresi gereklidir. Özellikle gözlerin sürmesi ve yapraklanmadan sonra olan don olayları bitkiye büyük zarar verir. Körpe ve yeni oluşmuş sürgünler 0°C'nin altındaki sıcaklıklara çok duyarlıdır. Sıcaklığın -1 ya da -2°C'ye düşmesi 1/2-2 saat içinde sürgünlerin kavrulmasına yol açar. İlkbahar geç donlarının olduğu ekolojilerde en uygun araziler, güneye bakan, hafif meyilli arazilerdir. Soğuk hava tabakasının akış yoluyla uzaklaşması don sorununu azaltır. Sonbahar donları hasada yakın zamanlarda meyvenin zararlanmasına yol açabilir. Kış donları, bitki yaprak döktükten sonra oluşan sert donlardır. Yaşlı bitkiler -15, -16°C’ ye dayanabildikleri halde daha genç olanlar sıfırın altındaki sıcaklıklardan zarar görürler. Soğuğa yeteri kadar dayanıklı olmayan bu bitkilerin gövdelerini don zararından korumak için 3-4 yaşına kadar ot, saman veya çuval gibi örtü materyali ile sarmak gerekir. Bu malzemeler yerden 50-60 cm yükseğe kadar gövdeye sarılır. Çok genel bir ifade ile bitkiler kışın -6,5 ile -10 °C, ilkbaharda sürgünler -0,5 °C, sonbaharda meyveler -2 °C'nin altındaki sıcaklıklarda zarar görürler.
Vejetasyon döneminde en uygun sıcaklıklar 10-30°C arasıdır. Yüksek sıcaklıklar kivi yetiştiriciliği yönünden önemli sorun yaratmaz. Ancak bitkide aşırı su kaybına neden olduğundan arzu edilmez. Soğuklama isteği, kivinin kışları sıcak geçen yörelerde yetiştirilmesinde sorun yaratır. Kültürü yapılan çeşitler 400-800 saat kış soğuklamasına ihtiyaç gösterirler. Bu süreler +7°C'nin altında geçen süre toplamıdır. Kış soğuklaması yetersiz olan yörelerde gözler uyanmadan önce yapılacak hidrojen siyanamid (Dormex) uygulaması soğuklama isteğini kısmen giderebilir.
Rüzgar, üzerinde durulması gereken önemli bir iklim etmenidir. Kivilerin sürgünleri çok gevrek ve kırılıcıdır. Sürgünün yıllık çubuğa bağlantısı kuvvetli değildir. Bitkinin yaprakları büyük ve toprak üstü organları çok olduğundan rüzgar etkisi artmaktadır. Yaprakların parçalanması, sürgünün dipten kopması ya da kırılması yanında rüzgar, meyvelerin dallara çarparak mekanik zararlanmalarına da yol açar. Öte yandan sert rüzgarlar çiçeklerin dökülmelerine de yol açar. Bunun için yapay veya doğal rüzgar kıranlar tesis edilir. Yapay rüzgar kıranlar rüzgarın geldiği yönde tahta, hasır veya plastik malzemelerden yapılır. Canlı rüzgar kıranlar daha çok kullanılmaktadır. Bu amaç için kullanılabilen türler, selvi, kavak, okaliptüs ve söğüt olabilir. Rüzgar kıran bitkiler kivi dikim yılında veya daha önce dikilmelidir. Etkili bir rüzgar kıran, rüzgar hızını % 50 azaltmalıdır. Rüzgar kıranlar boylarının yaklaşık 10 katı kadar bir mesafede etkili olmaktadırlar.
Yağış, kivi yetiştiriciliğinde en önemli iklim etmendir Kivi bitkisi yaklaşık 8-9 ay süren vejetasyon dönemi içinde iklime göre topraktan 800-1400 mm su tüketir. Türkiye'nin kivi yetiştirilebilecek yörelerden Doğu Karadeniz Bölgesi dışında hemen hiçbir yeri bu yağış düzenine sahip değildir Bu yüzden su isteği sulama suyu ile karşılanmalıdır. Kivi yetiştiriciliği yapılacak bir yerde iyi kalitede ve bol miktarda sulama suyunun bulunması gerekir. Yapılan çalışmalarla sulamada kullanılacak suda şu sınırlar içerisinde anyon ve katyonlar bulunması gerekmektedir: Klor <70 ppm, Bikarbonat <200 ppm, Bor <0.25ppm, Sodyum <50 ppm, Elektrik İletkenliği EC x 10 <0.75.
Toprak İsteği
Kivi, derin ve geçirgen toprakları sever. Suyu fazla tutan killi topraklar kivi yetiştiriciliğine uygun değildir. Özellikle yağışların bol olduğu erken ilkbaharda gözler patladıktan sonra bitki kök bölgesindeki su birikmesi kiviler için çok zararlıdır. Köklerin üç günden fazla havasız kalması önemli derecede kök ölümlerine neden olur. Kivi tesisi edilecek bahçede taban suyu seviyesinin toprak yüzeyinde en az 90cm aşağıda olması, bu derinliğin kesinlikle 60cm’nin üzerine çıkmaması gerekir. Bu durumda dahi kiviler yaklaşık 30cm yükseltilmiş şerit yastıklar üzerine dikilmelidir. Çünkü Kivilerde etkili kök derinliği 50-60cm’dir. Bitkilerin yükseğe dikilmesi Phytophthora kök çürüklüğüne karşı da bir önlem olmaktadır. Ayrıca taban suyu yüksek arazilerde bahçe tesis etmeden önce toprak altına drenaj boruları döşeyerek durgun suyun dışarı atılması bir önlem olarak düşünülmelidir
Toprak pH'sı, üzerinde durulması gerekli unsurların birisidir. En uygun toprak pH'sı 6 olmakla birlikte kivi bitkisi pH’sı 5.5-7.6 arasında olan topraklarda da yetişebilir. Doğu Karadeniz Bölgesi toprakları gibi pH’sı 5.5 in altında olan toprakların pH'sı yükseltilmelidir. Bunun için m2'ye 200 g toz kireç serpilerek toprak alt üst edilmelidir. Yüzeye tekrar 200g/m2 toz kireç verilerek karıştırılmalıdır. Toprak pH'sı 7.5-8.0 in üzerinde ise, bunu düşürmek için de m2'ye 200g demirsülfat (karaboya) verilmelidir. Başka bir yol da karaboyanın yarısı kadar toz kükürt verilmesidir. Ayrıca bu gibi topraklarda azotlu gübre olarak amonyum sülfat kullanılmalıdır. Yüksek veya düşük pH içeren topraklarda iz element arazları sık görülür. Bu yüzden kireçli topraklarda yetiştirilen kivi omcalarında kloroz ve diğer beslenme bozuklukları ortaya çıkar.
KİVİ BAHÇESİ TESİSİ
Uygun iklim koşullarına sahip yörelerde, uygun toprak seçimi, dikim öncesi hazırlıklar, dikim alanlarının ıslahı, sulama sisteminin kurulması ve dikim şekli kivi yetiştiriciliğinin başarısı üzerine etkili olan hususlardır. Toprak tesviyesinin hatalı yapılması, taban suyunun yüksek olduğu yerlerde suyun drenaj edilmemesi, zararlı otların çoğalmasına müsaade edilmesi, yanlış sulama sistemi, hatalı dikim veya destek sistemi gibi hususlar, uzun yıllar telafisi mümkün olmayan zararlara yol açarlar. Bu tür hataların önüne geçmek için bahçe tesisinden önce konu uzmanlarının görüşlerini almak gerekir.
Dikim Hazırlığı
Sulama sistemi kurulmadan ve fidanlar dikilmeden önce arazinin tesviye edilmesi gerekir. Tesviyesi yapılmayan arazilerde sulama suyu çukur kısımlarda gölcükler oluşturacağından o bölgedeki köklerin havasız kalıp ölmesine neden olacaktır. Toprak tesviyesi sonucu toprakta meydana gelen sıkışmanın giderilmesi için toprağın 45-50cm altında dipkazan geçirilmesi yaralı görülmektedir.
Elverişli bir toprak hazırlığı için kivi tesis edilecek toprağa iki yıl üst üste hububat ekilmesi, toprakta bulunması muhtemel nematodların yok edilmesi bakımından gereklidir. Hububat ekili arazi sonbaharda toprak tavında iken sürülmeli, toprakta bulunan her türlü artık tırmıklanarak toplanıp yakılmalıdır. Kivi bahçesi tesis edilecek yerde eğer daha önce yetiştirilmiş yıllık veya çok yıllık bitkilere ait kökler varsa, nematodlara yataklık etmemesi için bu köklerin dipkazanla sökülmesi ve toplanıp yakılması gereklidir.
Dikim Planı
Kivilerde sürgün gelişimi çok hızlıdır. Yıllık sürgünler uygun koşullarda 7-8m kadar uzayabilirler. Dikim planı yapılırken kivi omcalarının kaplayacağı nihai alanın dikkate alınması gereklidir. Kivi bahçesi tesis edilirken sıralar arası ve sıralar üzerinde bırakılacak mesafe 3 ile 5m arasında değişir. Bahçe eğer verimli taban toprağı üzerinde kurulacaksa bu mesafenin biraz geniş tutulması gerekir. Çünkü böyle yerlerdeki omcaların gelişmesi daha kuvvetli olur.
Bahçe tesis edilirken her 7 veya 8 dişi omcaya 1 erkek omca hesap edilmelidir. Eğer tesisi edilecek bahçe büyük değilse tozlanmayı yeterli kılmak için erkek omca oranının 1:5’e çıkartılması gerekir. Dikimden önce dikim planı yapılarak erkek omcaların yerleri plan üzerinde işaretlenmeli, dikime daha sonra başlanmalıdır.
Çeşit seçiminin yöreye uygun olarak yapılması gerekir. Dünyanın farklı yerlerinde daha önceki yıllarda farklı çeşitler kullanılmış olmasına rağmen günümüzde Hayward çeşidi veya bu çeşidin klonları tüm ülkelerde %99 oranında tercih edilmektedir. Bununla birlikte vejetasyon periyodu kısa olan yörelerde tüysüz çeşitlerden Topstar, kış soğuklama ihtiyacının karşılanması zor olan sıcak bölgelerde ise Bruno çeşitleri tercih edilmelidir. Çiçek açma döneminde döllenmeyi garanti altına almak için en az iki erkek çeşide bahçede yer verilmelidir. Bu çeşitler çoğunlukla Matua ve Tomuri çeşitleridir.
Bahçe kurulacak arazi eğer çok meyilli ise o taktirde sıra istikameti tesviye eğrileri doğrultusunda olmalıdır. Düz arazilerde ise sıra istikameti kuzey-güney yönünde olmalıdır. Kenar sıralar, gölgede kalmamaları için çevredeki çit bitkilerinden en az 5-7m uzaklığa dikilmelidir. Kenar boşluklar traktörlerin ekipmanları ile birlikte sıra başlarındaki dönüşlerine imkan sağlayacak kadar geniş olmalıdır.
Fidan Dikimi
Öncelikle bahçeye dikilecek fidanlar ismine doğru olmalı, erkek ve dişi çeşitler birbirine karıştırılmamalıdır. Bir yanlışlığa meydan vermemek için önce erkek kivi fidanları dikilmeli, daha sonra dişiler dikilmelidir.
Kaliteli bir kivi fidanı bol saçak köklü olmalı, köklerde kök ur nematodları bulunmamalı, kökler canlı ve sarımsı olmalıdır. Gövde gerek aşılı, gerekse çelikle çoğaltılmış fidanlarda 10-15 mm çapında olmalıdır. Çelik çoğaltılmış fidanlarda çelik boyu en az 25-35 cm olmalıdır. Aşılı fidanlarda aşı sürgünün uzunluğu 80-100 cm, aşı yerine yakın çapı 8-10 mm olmalıdır. Ayrıca kökler ve sürgün iyi odunlaşmış olmalı, hastalık ve zararlı belirtisi göstermemelidir. Erken verime yatmayı sağlamak için 2 yaşlı fidanlar dikilmelidir. Uygulamada rastlansa da bir yaşlı çöğürlerin dikilip yerinde aşılanmaları pratik bir yol değildir. Tüplü fidanlar her zaman dikilebileceği ve kök gelişmesi iyi olduğu için tercih edilmelidir.
Fidanlar sonbahar veya ilkbaharda dikilebilir. Kış donları tehlikesi olmayan yörelerde sonbahar dikimi daha uygundur. Kışın yağışlarla köklerin toprakla iyice temas etmesi sağlanır, toprak ısınınca kökler daha erken çalışmaya başlar. Kış donlarının hatta ilkbahar donlarının olduğu yörelerde dikim ilkbaharda don tehlikesi geçtikten sonra yapılmalıdır. Kivi topraktaki fazla suya duyarlıdır. Bu nedenle taban suyu yüksek olan yerlerde sıra istikametinde kümbetler yapılarak fidanlar bu kümbetlere dikilmelidir. Dikimden önce kök ve sürgün tuvaleti yapılmalı, kırılmış, zayıf, özürlü kökler kesilmeli, sürgün zayıf ise dipten 2 göz üzerinden kesilerek dikilmelidir. Dikimde kök boğazı tam toprak seviyesine gelecek şekilde fidanlar toprağa dikilmelidir. Dikim çukuru en az 30-40 cm derinliğinde ve 35-40 cm genişliğinde olmalıdır. Çukurun dip kısmına üstten çıkan toprak ve yanmış gübre karışımı konmalıdır. Fidan kökleri serbest olarak bu kabartılmış toprak üzerine oturtulmalı ve kökler üst toprakla örtülmelidir. Dikimden sonra mutlaka can suyu verilmelidir. Dikimden sonra gövdenin dik ve düzgün büyümesini sağlamak için fidanlar yanı başlarına dikilen hereklere bağlanmalıdır. Herekler kuru ağaçtan yapılmış 3-4 cm çapında ve 2 m boyunda olmalıdır. Kökler tüplerden çıkarıldıktan sonra dağılmamaları için tüplü fidanlar dikimden birkaç saat önce sulanmalıdır. Fidanlar fidanlıktan söküldükten sonra fidan köklerinin kesinlikle açıkta bırakılmaması, dikim zamanına kadar serin ve nemli bir yerde muhafaza edilmesi gereklidir.
Destek Sistemleri
Kivi, kendi ağırlığını taşıma özelliğinde olmayan bir bitki türüdür. Bitkiyi meydana getiren vejetatif ve generatif aksamın askıya alınması ve desteklenmesi gerekir. Bitki habitüsünün destek sistemi ile yukarıya kaldırılması, verim üzerine müspet yönde etkili olduğu gibi, toprak işleme, sulama, mücadele ve hasat gibi işlerinin daha kolay yapılmasına imkan sağlar. Bitki ağırlığını taşıyan ve destekleyen direkler, teller ve herekler destek sisteminin unsurlarını oluştururlar. Direkler, ağaç, beton veya demir malzemeden yapılabilir. Tercihte bu malzemelerin kolay bulunması, sağlamlık ve ucuzluk rol oynar. Beton direkler 10 x 10 cm kesitinde olabilir. Direk boyları ise uygulanacak terbiye şekline göre 2,5 - 3m arasında olur. Ağaç direklerin çapı ise cinsine ve kullanılacağı yere göre 8 - 12 cm arasında olmalıdır. Ağaç direkler çürümeye karşı uygun bir yolla dayanıklı hale getirilmeli veya emprenye edilmiş olmalıdır. Ağaç ve beton direkler toprağın 50-60 cm derinliğine çakılmış veya gömülmüş olmalıdır. Demir direkler 4 veya 6 mm kalınlığında köşebent olabilir. Demir direklerin toprağa iyi tutunmaları, eğilmemeleri ve hepsinin aynı seviyede olması için diplerine beton dökülmeli, ya da taş konarak sıkıştırılmalıdır. Beton direkler yapılırken harç içine iri çakıl konmamalı, yeterli sayıda ve 4-6mm çapında demir çubuk konmalı ve birbirlerine tutturulmalıdır. Direkler iki bitkinin ortasına gelecek şekilde dikilmelidir. Tüm sistemin yükünü toprağa aktaran baştaki direklere daha fazla yük bineceğinden baş direkler ve tellerin üzerine oturtulduğu üstteki kollar çok sağlam ve diğerlerinden kalın olması gereklidir. Kullanılan tel galvanize ve 3-4 mm kalınlığında olmalıdır. Bitki yükü olmadan gergin olarak çekilen teller sıcakta veya yük binince uzayarak aşağıya doğru sarktıklarından teller gergin olmalıdır. İstenilen gerginliği sağlamak için sıra başlarındaki direklere özel gerdirme gereçleri bağlanmalıdır.
Terbiye Sistemleri
Kivi, kuvvetli gelişen, fazla sayıda sürgün meydana getiren ve kendi haline bırakıldığında sürgünleri birbirine sarılarak yumak oluşturan sarılıcı-tırmanıcı bir bitki türüdür. Modern kivi yetiştiriciliğinde omcalara şekil verilmesi ve bu şeklin yıllar boyu sürdürülmesi verimin devamlılığını mümkün kılar. Bugüne kadar bağcılıkta uygulanan terbiye sistemlerinden de esinlenerek kivi yetiştiriciliğinde çok farklı terbiye sistemleri denenmiştir. Ancak bu sistemlerden sadece esasta biri birine çok benzeyen “T” ve “Pergole” sistemleri kabul görmüştür. Her iki sistemde de omca tümüyle yukarı kaldırıldığından bitkinin gelişmesi için daha geniş bir hacim kazanılmış, aynı zamanda omca altında yapılacak kültürel işlemler kolaylaşmış olmaktadır.
"T" sistemi dünyada en yaygın kullanılan bir terbiye şeklidir. Bu terbiye şeklinde gövde yüksekliği 1.8m’dir. Gövdenin tepesinde, taşıyıcı telin hemen altından sağa ve sola birer adet sabit kol bırakılır. Kollar orta tel üzerine bindirilerek desteklenir. Kollar üzerinde 30-40 cm aralıklarla takriben 100cm uzunluğunda ürün çubukları oluşturulur ve çubuklar uçlarından dıştaki tellere bağlanarak desteklenir.
Pergole sisteminin “T” terbiye sisteminden tek farkı, bir doğrultuda gerilmiş olan tellere ilave olarak çapraz yönde de tellerin gerilmiş olması ve omca üzerindeki kolların dört istikamette büyümesine izin verilmesidir. Bu terbiye sisteminde bazen iki kol bırakıldığı halde kollara dik olarak bırakılan çubukların boyları daha uzun olduğundan omca gelişmesini daha geniş bir alanda sürdürmektedir. Bu terbiye şeklinde omcanın kaplayacağı alan geniş olduğundan dikim daha sık (4 x 4 m) yapılır. Direklerin toprak üzerinde kalan kısmı 2 m olmalıdır. Direklerin üzerinden dik olarak dört yana taşıyıcı teller çekilir. Taşıyıcı teller 4 veya 6 mm olmalıdır. Taşıyıcı tellerin arasına ise 0,50 m aralıklarla 2,5-3 mm çaplı ara teller çekilir. Böylece tüm alan tellerle kenarı 0,5m olan karelere bölünmüş olur. Pergole sisteminde meyve tümüyle güneşten korunmuştur. Yaprak alanı çok geniş ve yatay örtü şeklinde olduğundan güneşlenme fazladır. Aynı zamanda sürgünler sıkışık değildir ve havalanma çok iyidir. Taçlandırma yüksekten yapıldığından yüksek boylu olmayan traktörler omca tacı altında çalışabilir. İlaçlama, toprak işleme, hasat ve budama gibi kültürel işlemler tümüyle omca altından yapılır. Pergole sisteminde sıra araları da gölgelendiğinden su kaybı daha az olur. Bu nedenle bu terbiye sistemi sıcak ve kurak bölgelerde tercih edilmelidir.
KİVİ YETİŞTİRİCİLİĞİNDE BAHÇE BAKIM İŞLERİ
A. Budama
Şekil Budaması
Kivi omcalarına dikildikleri yıldan itibaren şekil verilmeye başlanır. İlk yıl budamanın amacı tek ve düzgün bir gövde oluşturmaktır. Bahçeye fidanlar dikildikten sonra alttan ikinci göz üzerinden budanır. Eğer aşılı fidan kullanılmış ise doğal olarak aşı yerinin üzerindeki bir veya ikinci göz üzerinden kesim yapılır. Gözler sürmeye başlayınca kuvvetli olan sürgün bırakılıp diğerleri tırnak bırakmadan dipten kesilir. Ancak dipteki yapraklar koparılmamalıdır. Bırakılmış olan sürgünün dik büyümesini sağlamak amacıyla omcanın yanına bir herek dikilmelidir. Gövdeyi oluşturacak olan bu sürgün hereğe fazla sıkı bağlanmamalı ve sürgünün kıvrım oluşturacak şekilde hereğe sarılmamasına dikkat edilmelidir. Gövde oluşturulurken dipten çıkan obur sürgünler sürekli temizlenmeli, büyüme mevsimi boyunca gövde üzerinde gelişen yan dallar da temizlenmelidir. Eğer zamanla gövde cılızlaşırsa tepesi üstten vurularak kuvvetli gelişecek olan yeni bir yan sürgünün lider duruma geçmesi sağlanmalıdır. Eğer gövde kuvvetli gelişip erken bir zamanda tel seviyesine ulaşmış ise ilk yıl yan kolların oluşturulması yoluna da gidilebilir. Bunu yapmak için gövdeni tepesi telin 10cm altından kesilerek tepeden iki adet sürgünün kuvvetli gelişmesi sağlanır. Bu sürgünler ters istikamette olmak üzere orta tele bağlanarak gelişmeleri sağlanır. Bu sürgünler sonraki yıllarda omcanın ana kollarını oluşturacaklardır. Diğer bir yöntem de ilk yıl gövde uç kısmı tel seviyesinin üstüne çıkınca tek taraflı olarak orta tele bağlamaktır. İkinci yıl tel seviyesinin altından çıkan yeni bir sürgünle de diğer kol oluşturulur. Bu yöntemde kollar arasında yaş farkı olacağından gelişmede dengesizlik meydana gelebilir. İlk yılın sonunda bitkiler dinlenme dönemine girince kolları oluşturacak olan dallar, dal kalınlığının 6.5mm olduğu noktadan itibaren kesilmelidir. Eğer ilk yıl kollar çok zayıf gelişmiş ise o taktirde bu kollar dipten, yani telin alt seviyesinden kesilerek yeni sürgünlerin oluşturulması ve bu sürgünlerle kolların oluşturulması yoluna gidilmelidir.
İkinci yıl yapılan budamanın amacı kalıcı ana kollar ve bunlara bağlı yan dalları oluşturmaktır. Kolların dengeyi sağlamak için eşit kalınlıkta olması, orta tel boyunca düzgün olarak uzatılması gerekir. Bunu sağlamak için bu kolların orta tele 45-60cm aralıklarla fazla sıkıp boğmadan bağlanması gerekir. Yan dallar kollardan 20-30cm aralıklarla sağlı-sollu olarak çıkan dallardır. Bu dalların dış tele bağlanması, kalan diğer dalların kesilerek atılması gerekir. Aksi taktirde istenmeyen dallar zamanla diğerlerine sarılarak onların düzgün olarak gelişmelerini engellerler. İkinci yılı izleyen kış döneminde kollar ve yan dallar uçlarından geriye doğru 0.65cm kalınlığa kadar olan yerden itibaren kesilip atılmalıdır. İlk ürün, üçüncü yılda bu dallardan çıkan sürgünlerden elde edilmektedir. Çubukların kış dinlenme döneminde budanmaları izleyen yıl meyve verimini teşvik etmektedir. Budama yapılırken her türlü obur dalın ve gövde üzerinden çıkan sürgünlerin dipten çıkartılması gerekir.
Üçüncü yıl kolların bitişikteki omcaya 30-50cm yaklaşıncaya kadar uzatılması gerekir. Bunu sağlamak için uçtaki kuvvetli sürgünlerden biri lider olarak seçilip orta tele bağlanır. Kollardan çıkan yan dalların kollara dik olarak gelişmesi sağlanır. Kollarla rekabet edecek olan ve dış tel boyunca büyüyen paralel dallar kesilir. Üçüncü yıl yapılan şekil budamalarıyla omca iskeleti oluşturulur. Meyveler son yılın sürgünlerinden elde edilir. Üçüncü yılda yeterince gölgelenme olmadığı için meyvelerde güneş yanıklıkları görülebilir. Üçüncü yıl vejetatif gelişmeyi teşvik etmek için meyve seyreltmesine gidilmelidir. Üçüncü yılın sonundaki kış dinlenme döneminde yapılan budamalarla omca üzerinde eşit aralıklı ve karşılıklı olarak dengelenmiş 15-20 adet çubuk bırakılmalıdır. Bu dönemde yine obur dallar ve gövde üzerinden çıkan dallar kesilip atılır. Kollar ve yan dallar dördüncü yıla girinceye kadar oluşturulmalıdır. Bundan sonra yapılacak budamalarla meyve veren dallar yenilenir, omcanın çatısı korunur ve ürün yükü ayarlanır.
Ürün Budaması
Optimum düzeyde her yıl verim almak ve omcalara verilen şekli uzun yıllar muhafaza etmek için kivilerde budamanın sürekli olarak yapılması zorunludur. Düzgün yapılmış bir budama ile vejetatif gelişme ile mahsul verimi arasında sürekli bir denge sağlanır. Uygun bir omca kenopisi oluşturarak çubukların güneşten azami ölçüde yararlanması sağlanır. Böylece hem aynı yılın meyve kalitesi artar hem de izleyen yıl meyve veriminde artış sağlanır. Omca üzerinde birbirine girmiş olan dallar aralandığından mantari hastalıkların gelişmesi önlenir.
1. Kış Budaması
Kış budaması yaprak dökümünden itibaren omcalara su yürüyünceye kadar geçen sürede yapılan budamalardır. Omcalara su yürüdükten sonra budama yapılması arzu edilmez. Çünkü kesilen yüzeylerden dışarıya doğru özsu akışı (kanama) başlar, omcalar güç kaybeder, kesilen yüzeylerin kapanması zorlaşır ve bitkinin bu yüzeylerden enfeksiyon kapma şansı artar.
Kış budaması yapılırken sırasıyla şu yol izlenir: Önce omca üzerinde bulunan fakat varlıkları istenmeyen ters yönde büyümüş, eğilmiş, bükülmüş, birbirini üstlemiş, rüzgardan zarar görmüş dallar, komşu omcaların içerisine kadar girmiş dallar ve kollardan çıkan obur dallar dipten çıkarılır. Çok kuvvetli dallar altında yaz boyunca gölgede kalmış zayıf dallar, zayıf çiçek gözü teşekkül ettirdiklerinden bir sonraki yıl bu dallardan meydana gelen meyveler de zayıf ve kalitesiz olacaktır. Genellikle daha küçük dallar kuvvetli dallara göre daha az sayıda ve daha küçük meyve oluştururlar. Dik büyüyen kuvvetli dallar çoğunlukla tellere bağlanırken kırılırlar. Böyle dallar aşırı geliştiklerinden zamanla diğer dalların gölgede kalmalarına neden olurlar. Ayrıca bu dallar her ne kadar iri ve kaliteli meyveler meydana getirmiş olsa da bu meyveler ana gövdeden çok uzakta teşekkül ettiklerinden arzu edilmezler.
Daha sonra omcanın gelişme durumu ve yaşına göre omca üzerinde belirli sayıda çubuk bırakılır. Bu sayı dördüncü yaşta 12 , beşinci yaşta 18, altıncı yaşta 24, yedi ve yukarı yaşlarda 30 ile 40 arasında değişir. Çok gerekmedikçe ana kollar üzerinden çıkan kısa boğumlu meyve dallarının budanmamaları gerekir. Çünkü bu dallar çok verimli dallardır. Yaşlı dalların derin budanması gerekir. Eğer normal olarak bırakılacak bir yaşlı dallar arasındaki mesafe 45cm'den fazla ise bu durumda iki yaşlı dallar da bırakılabilir. Ancak bu dalların bir önceki yıl meyve vermiş gözlerin 2-4 göz ilerisinden budanması gereklidir. Dallar arasında sıkışıklığa yol açmamak için 1-2 bazen 3 yaşlı meyve dallarının omcanın her tarafına eşit bir şekilde dağıtılmasına dikkat edilmelidir. Yaşlı dallar kesildikten sonra eğer geriye yenilenecek dal kalmamış ise bu gibi durumlarda uzunluğu 3-5cm olan yaşlı dal parçaları bırakılarak bunlardan sonraki yıllar için yeni sürgünler oluşturulması yoluna gidilir. Yeni sürgünler elde edildikten sonra bu dal parçaları uygun yerlerinden kesilip atılmalıdır.
Çubuklar seyreltildikten sonra kalan çubukların uçları 10-14 göz üzerinden kısaltılarak uçlarından kenar tellere bağlanır. Eğer kollardan üç ve daha yaşlı dallar varsa bu dalların dipten kesilerek yenilenmesi gerekir. “Yenilenen Dal” olarak adlandırılan bu dal 15 ile 40cm kadar ana kollara yakın olmalı ve en az kendisinin üzerinde meydana geldiği yaşlı meye dalı uzunluğunda olmalıdır. Budama, omcanın bir ucundan başlanıp diğer ucuna doğru yapılır. Prensip olarak 1cm kalınlığındaki dalların tamamında uç alma veya kesme işlemi yapılmalıdır. Bırakılacak dal uzunluğu normal gelişen dallarda 80-100cm, kuvvetli gelişmiş dallarda 120-150cm ve zayıf gelişen dallarda 40cm olmalıdır. Eğer bir önceki yıl meyve verimi az olmuş ise o zaman aynı yıl meyve verimini normalin üstünde beklemek gerekir. Böyle bir durumda bırakılacak dal uzunluğu olması gerekenden 20cm kadar daha kısa olmalıdır. Böylece daha az sayıda ve fakat daha iri meyve elde edilmesi teşvik edilmiş olacaktır. Tersine olarak bir önceki yıl aşırı miktarda verim elde edilmiş ise aynı yıl az sayıda meyve teşekkül edecek demektir. Bu gibi durumda verimin daha da aşağı düşmemesi için şiddetli budamadan kaçınılmalı dallar normale göre biraz daha uzun bırakılmalıdır. İzlenecek bir başka yöntem de dallar üzerindeki meyve gözlerini sayıp bunlardan %10-14’ünü bırakıp diğerlerini kesmektir. Genel olarak bırakılan bu gözlerin yarısından üzerinde 4-6 adet meyve veya meyve salkımı veren sürgünler elde edilir. Örneğin eğer bir dal 10 göz üzerinden budanmış ise bu gözlerin 5 tanesi sürecektir. Her bir sürgünden 5 adet meyve elde edileceğinden bu daldan toplam 25 adet (yaklaşık 2.5kg) meyve elde edilecek demektir. Bu orana göre normal bir kivi omcasından 75-100kg meyve elde edilebilir. Bu şekilde bir verim, zamanında sulanmış, bakım ve seyreltme işlemleri usulüne göre yapılmış omcalar için geçerlidir. Kışı ılıman geçen yörelerde eğer kivilerin kış soğuklama ihtiyacını karşılayamaması söz konusu ise bu gibi durumlarda ancak bırakılan gözlerin %20-25’i süreceğinden normal bir mahsul elde etmek için daha uzun budama yapılması tercih edilmelidir.
Erkek kivi omcalarını budamaktan maksat bunlardan çiçek zamanı maksimum sayıda çiçek elde etmek ve bu çiçek verimliliğini her yıl devam ettirmektir. Ancak omca çatısının genel yapısını bozmamaya dikkat etmek gerekir. Aksi taktirde budama ilaçlama ve diğer bakım işleri güçleşir. Erkek omcalar budanırken izlenecek yollardan biri, çiçeklenme bittikten sonra dalların çoğununun 15-30cm üzerinden kesilip atılmasıdır. Aynı yıl meydana gelecek yeni sürgünlerden ertesi yıl yeteri oranda çiçek elde edilebilecektir. Erkek omcalar dişi omcalara oranla daha hafif budanırlar. Sadece ışık girişini engelleyen bir birine girmiş dallarda şiddetli budama yapılır. Diğer dallarda hafif uç alma ile daha fazla sayıda erkek çiçek açtırılması yoluna gidilir. Kış budamasında güneş ışığından azami ölçüde yararlanmak için erkek omcalara ait dalların hiç budanmaması yerine dişi omcalara oranla 80-100cm daha uzun budanması uygun olur. Aslında erkek omcalar kışın budanma yerine Mayıs ayında çiçekler açtıktan sonra budanmaları daha uygun olur. Ancak dalların sıklaşarak bir birine girmesi ve bir birini gölgelemesi sonucu sonraki yıllarda dallardaki çiçek gözü verim azalabilir. Eğer erkek omcalar kışın budanmış ise kış budamasının ardından erkek omcalara ait uzun çubukların kol uzunluğu 40-50cm geçmeyecek şekilde geriye doğru budanması gerekir. Yine dikine büyüyen dallar da 40-50cm uzunluktan kesilirler. Ancak bu dallarda yapılacak aşırı budama kollarda güneş yanmalarına neden olabilir.
2. Yaz Budaması
Kivilerde yaz budamaları, dallar arasına güneş ışığının sürekli olarak nüfuz etmesini sağlamak, kış budaması ile omcalar arasında sağlanmış olan mesafe ve düzeni sürdürmek, yeterli yaprak alanı oluşturarak meyve gelişimini sağlamak, budama sonrası çubuklar üzerinde kalan gözlerin pişkinleşmesini ve ertesi yıl daha fazla ürün almak amacıyla yapılır. Yaz budamalarına çiçeklenmeden hemen sonra başlanabilir. İlk önce çiçek açmayan tellerden dışarıya sarkmış dallar kesilip atılır. Ayrıca çiçek açmış koltuk altı meyve dalları da son meyveden itibaren 4-6 yaprak sayılarak kalan kısmı kesilir. Yaşlı dallardan çıkan obur dallar ve diğer dallara sarılmış dallar da kesilip atılır. Yaz boyunca vejetatif büyüme çok kuvvetli olabilir. Ertesi yıl varlığı istenmeyen dalların yaz budamaları ile kesilip atılması gerekir. Yaşlı dalların yerine konacak dallarda uç alma yapılarak bunların diğer dallara sarılması önlenmiş olunur. Yaz budamaları yapılırken aşırıya kaçmamaya dikkat etmek gerekir. Aksi taktirde meyve yanıklıkları söz konusu olabilir. Yaz budamalarında gövdeden çıkan obur dalların dipten kesilip çıkarılması gerekir.
Kivi çok hızlı büyüyen sarılıcı bir bitkidir. Kış budaması yapılmış olsa bile genç sürgünler kısa sürede gelişerek birbirlerine girip güneş ışığının alt kısımlara kadar nüfuz etmesini engellerler. Bu durum, yaz mevsimi sonunda oluşacak ve bir sonraki yıl açacak olan çiçek gözlerinin şimdiden zayıf teşekkül etmesine, dolayısıyla izleyen yıllarda verimin düşmesine neden olur. Ayrıca gölgede kalan dallarda gözlerin uyur kalması, odunlaşması bu kısımlarda daha fazla ölü dal teşekkül etmesi söz konusu olabilir. Güneş ışığından yeterince yararlanmış dallardaki çiçek gözü oranı gölgede kalmış dallara oranla en az üç kez daha fazla olmaktadır.
Aşırı gölgeleme meyvelerin küçük kalmasına neden olmaktadır. Çekirdek sayısı aynı olsa bile güneş gören meyveler gölgede kalanlara göre daha iri ve daha kaliteli olurlar. Bununla birlikte aşırı derecede yapılacak budamalar omcalar üzerindeki yaprak alanının azalmasına, dolayısıyla karbonhidrat dengesinin bozulmasına ve sonuç olarak meyvelerin küçük kalmasına yol açar. Yaz budaması ile omca içi ve omcalar arasındaki hava hareketi artırılarak rutubetli ortamda gelişen mantari hastalıkların önüne geçilir. Ayrıca püskürtülen ilaçların dalların her tarafına nüfuz etmesi sağlanır.
Hangi terbiye sistemi olursa olsun hiç bir zaman üst üste gelecek şekilde üç tabakadan daha fazla dal teşekkül etmesine müsaade edilmemelidir. Bu tabakalardan en üstte olanı güneş ışığının büyük bir çoğunluğunu bloke eder. İkinci tabaka bunun ancak %10’unu alırken en altta kalan tabaka güneş ışığının sadece %1’inden yararlanır. Yaz budamalarının şiddetiyle ilgili genel bir kaide koymak gerekirse, kivi bahçesinin toplam yüzeyinin üçte birinin sürekli güneş görecek şekilde budanması veya budamanın bu ölçüde sürdürülmesi uygun olur.
Meyve seyreltme, diğer türlerde olduğu gibi kivilerde de pazar istekleri doğrultusunda standart meyve üretimi amaçlayan bir uygulamadır. Bu uygulama ile omcanın besleyeceği sayıda meyve bırakılarak meyvelerin irileşmesi sağlanır. Ayrıca yaralı ve şekli bozuk meyveler önceden ayıklanmış olur. Kivilerde diğer meyvelerde olduğu meyve dökümleri olmaz. Meydana gelen tüm meyveler hasat zamanına kadar omca üzerinde kaldığından seyreltilmenin elle yapılması gerekir. Kivilerde meyve seyreltmeye daha çiçekler açmadan başlamak mümkündür. Çünkü çiçek açma döneminde yassılaşmış (fan) meyve oluşturacak gözleri normal meyve gözlerinden ayırmak mümkündür. Meyveler teşekkül ettikten sonra seyreltme işine ne kadar erken başlanılırsa kalan meyvelerin irileşmesi o oranda fazla olur. Eğer kış budamaları usulüne uygun olarak yapılmış ise üçlü gruplar halinde oluşan meyvelerde ortadaki iri olanının bırakılıp diğer ikisinin seyreltilmesi gerekir. Prensip olarak yan yana duran her iki gözden 3 adet meyve oluşması, kalan meyvelerin seyreltilmesi tavsiye edilir.
Meyve seyreltmeye karar vermeden önce omcalar üzerindeki meyve yükünü, iri ve küçük meyve oranının büyüklüğünü, bu işi yapacak kalifiye iş gücünün olup olmadığını ve yapılacak masrafların elde karşılayıp karşılayamayacağının bilinmesi gerekir.
C. Yabancı Ot Kontrolü
Kivi yüzlek köklü bir bitki olduğundan toprak işleme yolu ile yabancı otların kontrol altına alınması doğru değildir. Çünkü toprak işleme sırasında köklerin önemli bir kısmı zarar görebilir. Toprak işleme yerine omca altlarının gövdeye zarar vermeden ot öldürücü ilaçlarla ilaçlanması, sıra aralarının ise çimenli bırakılarak sürekli biçilmesi gerekir,
D. Sulama
Kivi su tüketim ihtiyacı fazla alan bir meyve türüdür. Bir vejetasyon döneminde 1000-1500mm kadar su tüketilmektedir. Verim çağındaki bir dekar kivi bahçesinden yaz aylarında her gün yaklaşık 6.5 ile 7.5m3 su tüketilmektedir. Kaybolan su geri verilmediği taktirde bitkilerin strese girmesi kaçınılmaz olur. Genç kivi bahçelerinde sulamanın bir hafta gecikmesi bitkileri strese sokar. Hafif veya orta şiddette susuzluk nedeniyle stresine girmiş bitkilerde başlangıçta doğal renk kısmen kaybolur, yapraklar koyu mavimtırak bir renk alır, sürgün gelişimi zayıflar, yapraklarda solma başlar, meyveler küçülür, güneş yanıklıkları görülür, hem aynı yıl hem de bir sonraki yılın veriminde azalma olur. Susuzluğun ileri safhalarında yapraklar kenarlarından kuruyarak dökülür, sürgünler pişkinleşmeden kışa girmiş olurlar. Sulama zamanının gelip gelmediğini arazların ortaya çıkmasını bekleyerek anlamak yanlıştır. Kivilere verilmesi gereken su miktarının saptanması zordur. Genel olarak hava sıcaklığının 21°C'nin üzerine çıktığı günlerde verim çağındaki bir omcanın her gün 100-150 litre su tüketebileceğini söylemek mümkündür.
Kivi yetiştiriciliğinde en çok damla sulama ve mini yağmurlama (mikrojet) sistemleri tercih edilmektedir. Damlama sulamada su zayiatı daha azdır. Ancak hafif kumlu topraklarda damlatıcı memelerden uzak kalan kısımlara su ulaşamaz. Damla usulü sulamada sık sık sulama yapmak gerekir. Bu sulama yönteminde gövde ıslanmadığı için Phytophthora gövde çürüklüğü olmaz. Damla sulama yöntemi su sarfiyatı az olacağından 4 yaşına kadar kivi omcalarının sulanmasında uygulanabilir. İlk yıl damlatıcılar gövdenin hemen yanına yerleştirilmelidir. İkinci yıl bu damlatıcılar sökülerek gövdeden 30 ile 45cm mesafeye yerleştirilmeli, sökülenlerin yerleri kapatılmalıdır. omcalar 4 yaşlı olunca fazladan iki meme 90cm mesafeye yerleştirilmelidir. Omcalar tam verim çağına yaklaştıkça damlama sulama yetersiz kaldığından iki omca arasına bir adet minisprinkler (mini yağmurlama) başlığı ilave edilmelidir. Damlatıcıların tıkanmasını önlemek için sulama şebekesine filtre takılmalıdır. Yabancı ot mücadelesinin kolaylığı kırılma tehlikesine karşı sulama borularının yerden 70cm yukarıdan gerilmiş olan bir telle desteklenerek yukarıdan geçirilmesi daha uygun olur.
Damlama sulama sisteminin çalışması için 1-2 atmosfer basınçlı suya ihtiyaç vardır. Verim çağındaki bir bahçenin bu yöntemle her gün veya günaşırı 4-10 saat süreyle sulanması gerekir. Kullanılan damlatıcıların kapasiteleri 4-10 l/saat arasında değişmektedir. Damlama sulama sisteminde suda kolay eriyen gübrelerin sulama suyu verilmesi mümkündür. Eğer memeler tıkanırsa bunların tespiti ve temizlenmesi kolaydır.
Minisprinkler veya mikrojet sulama sistemi verim çağındaki kivi omcalarının sulanmasında tercih edilmektedir. Çünkü omca altında daha fazla alan daha mütecanis bir şekilde sulanır. Sulama sistemi kolay kurulur. Damla sulamada olduğu gibi sık sık tıkanma olmaz. Oransal nemi düşük olan bölgelerde omca çevresindeki havanın nem oranı yükseltilmiş olunur. Suda eriyen gübrelerin bu sistemle uygulanması kolaydır. Minisprinkler sulamada 180 - 540cm yarıçaplı bir dairesel alan sulanabilir. Bu sulama yöntemi haftada 2 ile 4 kez tekrarlanmalıdır. Her seferde 8 -12 saat sulama yapılmalıdır. Sulama başlıklarının kapasitesi ortalama 6O l/saattir.
Bir dekarlık sulama sistemi için gerekli malzemeler ;
Basınçlı pompa :1 adet
Filtre :1 adet
Ana hat borusu (63mm çap, 6 atüye dayanır) :35 m
Lateral boru (20mm çap, 6 atüye dayanır) :250m
Damlatıcı (4 l/h, 0.5-5 atüde sabit debili) :100-200 adet
Mini sprinkler :40-56 adet
Bağlantı elemanları, kör tapalar, vanalar, dirsekler, T’ler, tel askılardır.
Damlama veya minisprinkler sisteminin bulunmadığı kivi bahçelerinde yüzey sulaması yapmak da mümkündür. Ancak yüzeyden yapılan sulamada aşırı su tüketimi, toprak erozyonu, yabancı ot tohumları, hastalık ve nematodların bir yerden başka bir yere taşınması ve gövdenin ıslanmadan ötürü çürümesi söz konusudur. Ayrıca toprak yüzeyi düzgün değilse sulama sonunda çukur kısımlarda suyun birikmesi sonucu kök boğulmaları, yüksekte kalan kısımların susuz kalması söz konusu olabilir.
E. Gübreleme
Kivi bahçesi tesis edilmeden 1-2 ay önce bahçe toprağı analiz ettirilmeli, toprağın organik yapısı, kireç içeriği, kükürt ve diğer besin element seviyeleri saptanmalıdır. Normal olarak 1 dekar alana dikim öncesi 4-6 ton ahır gübresi ve analiz sonuçlarına göre fosfor ve potasyumlu gübreler verilmelidir. Dikimde azotlu gübre kullanılmamalıdır. Ancak ilk iki yıl az, fakat sık aralıklarla azotlu gübre uygulanmalıdır. Azot genç asmalarda büyümeyi sağlayan temel besin maddesidir. Azotlu gübrelerden amonyum nitrat ve üre çok iyi azot kaynaklarıdır. Azotlu gübreler asma kök bölgesine granül halde uygulanabildiği gibi sulama suyu ile sıvı formda da verilebilir. Eğer azotlu gübreler sıvı formda veriliyorsa her iki haftada bir verilmelidir. Azotlu gübreler asmalara Temmuz ayından sonra uygulanmamalıdır. Aksi taktirde bitkilerdeki vejetasyon periyodu uzayarak yaprak dökümü geciktirilir ve sürgünler kışa pişkinleşmeden girdikleri için kış soğuklarından zarar görürler.
Gübrelerin uygulanma dönemde toprağın yeterince nemli olması gerekir. Bunu sağlamak için gübrelemenin ya sulamadan 1-2 gün sonra yapılması veya kuvvetli bir yağmurdan sonra verilmesi gerekir.
Kivi bitkisi azotun yanı sıra topraktan fazla miktarda fosfor ve potasyum da kaldırır. Topraktan eksilen bu elementlerin toprak ve yaprak analizleri ile tespit edilip ona göre geri verilmesi gereklidir. Yeni Zelanda ve Kaliforniya’daki kivi yetiştiricileri dekara 6kg fosforu erken ilkbaharda, 9-15kg potasyumu ikiye bölmek suretiyle ilkbahar başı ve sonunda vermektedirler.
Orta verimli topraklarda saf madde olarak omca başına verilmesi gerekli gübre miktarları.
Bitkinin Yaşı N (g) P2O5 (g) K20 (g)
1 40-50 20-30 30-40
2 50-100 50-70 70-90
3 100-150 70-90 90-100
4 150-200 90-110 110-130
5 200-250 110-130 130-150
6 250-300 130-150 150-180
7 300-400 150-200 180-250

Kivilerde yaprak analizleri bitkinin besin isteklerini ve beslenme durumunu saptamak bakımından yılda iki kez yaptırılmalıdır. İlki çiçeklenme döneminde yaptırılmalı, analiz için ilk çiçeklerin karşısında bulunan yapraklar örnek olarak alınmalıdır. İkincisi ise Temmuz sonu Ağustos başında, en az 20 bitkiden 2-3 yaprak saplarıyla birlikte alınarak yaptırılmalıdır. Yaprak analizleri ile saptanan arazların tedavisi Tablo 4’de verilmiştir.
Kivilerde belirlenen besin eksikliği arazları ve tedavi yöntemleri.
Arazın Çıkış Nedeni Arazın Tedavisi
K K'u yetersiz Mg'u yüksek topraklar 40 kg K20/da (sıvı), 900-1000 g K20/omca (kuru)
Mg Aşırı K uygulaması 20 kg/da Mg'lu gübreler
Fe Toprak pH’sı yüksek Toprağa 500-750 kg/da S uygulamasıSulama ile 0.5-1 kg demir kileyt/dekar/yıl
Zn Topraktaki miktar yetersiz Yapraktan ZnS04 veya Zn-kileyt uygulaması
Mn Toprak pH’sı yüksek Yapraktan MnS04 veya Mn-kileyt uygulaması

KIVININ ÇOĞALTILMASI
Kivi kolay çoğaltılabilen bir meyve türüdür. Diğer meyve türlerinde uygulanan hemen her türlü çoğaltma şekli kivilerde kolayca uygulanabilmektedir. Ancak pratikte uygulama alanı bulan başlıca çoğaltma şekilleri; aşı, çelik ve doku kültürü yöntemleriyle yapılan çoğaltma şekilleridir.
Aşıyla Çoğaltma
Aşıyla çoğaltmada tohumdan üretilen çöğürler anaç olarak kullanılmaktadır. Çöğürlerin kök yapısı kuvvetli olduğundan üzerlerine aşılı kivilerin gelişmesi ve verimi de çelikle üretilmiş olanlara oranla daha fazla olmaktadır. Kivilerde kök yapısının kuvvetli olması özel bir önem taşır. Çünkü kivilerdeki yaprak alanı diğer meyve türlerinin bir kaç mislidir. Sıcak havada yapraklardan kaybolan suyun ancak kuvvetli köklerle bitkiye yeniden kazandırılması mümkün olmaktadır. Bu nedenle sıcak ve kurak bölgelere çöğürler üzerine aşılı fidanları tavsiye etmek daha uygun olur.
Çöğür Üretimi:
Bir kivi meyvesinde ortalama 1000 adet tohum bulunur. Tohumlar çok küçüktür, 1000 tane ağırlıkları yaklaşık 1g’dır. Tohum kabukları incedir ve kolay zedelenmektedir. Tohumlar çiçeklenmeden itibaren geçen 110 gün içerisinde tam büyüklüklerine ulaşmaktadırlar. Çöğür üretiminde en fazla Bruno ve Abbott çeşitlerine ait tohumlar kullanılmaktadır. Hayvard çeşidine ait tohumlar zayıf geliştiklerinden çöğür üretiminde pek kullanılmazlar. Dinlenme halinde bulunan tohumların çimlenebilmeleri için bunların belirli bir süre düşük sıcaklığa maruz bırakılmaları gerekmektedir. Tohumlar ya olduğu gibi meyvenin içerisinde veya meyveden çıkarıldıktan sonra soğuğa maruz bırakılabilirler. Eğer tohumlar meyveden ayrılmış ise çıkarıldıktan sonra önce gölgede kurutulur, daha sonra bir süre nispi nem oranı %30 ile 50 arasında ve sıcaklığı 10°C'nin altında olan bir depoda bekletilirler. Uzun süre depoda bekletilen tohumlar çimlenme kabiliyetlerini kaybederler. Çimlenme yeteneklerini sürdürebilmeleri için depoda bekletilen tohumların nispi nem oranının %4 ile %6 arasında olması gereklidir. Tohumların soğuklama ihtiyaçlarının meyvenin içerisinde karşılamaları isteniyorsa, o takdirde iri ve olgunlaşmış meyveler seçilip bunların soğuk hava deposunda 0 ile 5°C sıcaklıkta bir kaç ay bekletilmeleri gerekmektedir. Tohumu çıkarılacak meyveler önce düşük hızlı bir blendirden geçirilir, sonra pulp haline gelen meyve eti su ile yıkanarak tohumlar ayıklanır. Daha sonra tohumlar serin bir yerde kurutulurlar. Tohumların ekilmeye yakın bir zamanda çıkarılması daha uygun olur. Eğer tohumlar soğuk hava deposunda bekletilmemişlerse bunların ekilmeden önce katlamaya alınmaları gerekir. Çimlenme oranlarının artırılabilmesi için tohumların ekilmeden önce 4.4°C'de 6-8 hafta kadar nemli kum, talaş veya perlit gibi ortamlarda bekletilmeleri uygun olur. Tohumlar kış sonu ile yaz ortası arasında geçen bir zamanda ekilmelidir. Tohumlar erken ekildiği takdirde gelişmeleri için yeterli zamanı bulacaklarından çöğürlerin ertesi yıl ilkbaharda aşıya gelmesi mümkün olacaktır. Şaşırtma işleminin kolaylaşması ve tohum çürümelerinin önüne geçilebilmesi için tohumların 3mm derinlikte steril ortam içerisine ekilmesi gerekmektedir. Tohumlar ekildikten sonra yastıkların üzeri bir süre kapatılarak harcın kuruması önlenmelidir. Bu aşamada fidecikler çok hassas olduklarından bunların direkt güneş ışığına maruz bırakılmamaları gerekir. Aşırı nem birikimi de fidelerin hastalık kapmasına zemin hazırlayacağından aynı oranda tehlikelidir. Yarı gölgeli havalandırılmış ortamlar bu aşamada en uygun ortamlardır. Bu ortamda 21°C’ de tohumların tamamı 2-3 hafta içerisinde çimlenirler. Çöğürler 2-4 yapraklı olunca dikkatlice sökülüp çapları 6-8cm olan tüplere şaşırtılmalıdırlar. Bu aşamadan sonra çöğürlerin dış şartlara yavaş yavaş alıştırılmaları zorunludur. Alıştırma işlemi bittikten sonra çöğürlerin tüplü olarak fidanlığa taşınmaları mümkündür. Fidanlıkta çöğürlerin gölge bir ortamda bekletilmeleri ve yeterince sulanmaları gerekmektedir. Yaz sonuna kadar bakımı yapılan çöğürlere eğer gelişime kuvvetli ise aynı yıl sonbaharda durgun aşı yapmak mümkündür. Eğer gelişme zayıf ise ertesi yıl erken ilkbaharda kalem aşısı yaparak aşılı fidanların bu vejetasyon dönemi sonuna kadar gelişmeleri sağlanmalıdır.
Göz Aşıları:
Bilindiği gibi göz aşıları kullanılan gözün şekline göre "T", "Ters T" ve "Yongalı Göz Aşısı" gibi adlarla anılmaktadırlar. Son yıllarda meyvecilikte en fazla kullanılan aşı yongalı göz aşıdır. Yongalı göz aşısının hem uygulanması kolay, hem de başarı oranı daha yüksektir. Mayıs ayı kiviler için en uygun aşı zamanıdır. Mayıs ayında aşı yapabilmek için aşı kalemlerinin kış dinlenme döneminde damızlık bahçeden kesilip soğuk hava deposunda 0-4°C’ de nemli talaş veya perlit içerisinde aşı zamanına kadar bekletilmesi gereklidir. Aşı sırasında çeşitli hastalıkların ortaya çıkmaması için bu kalemlerin bir fungusitle ilaçlanması yararlı görülmektedir. Yongalı göz aşısında gözler kalemlerde odun dokusuyla birlikte alınır. Alınan yonganın 25-30mm uzunlukta ve 8-10mm genişlikte olması ve yandan bakıldığında üstten dip kısma doğru 45°'lik bir açı meydana getirmesi gerekir. Aynı kesim işlemi anaçta da yapılarak" yonganın anaç üzerine iyice oturması sağlanmalıdır. Bilindiği gibi anaçla kalemin birleşen kısımlarında ne kadar geniş yara yüzeyi açılırsa bu iki parçanın kaynaşma oranı o ölçüde artar. Üzerinde göz bulunan yonga, çöğür üzerine sıkıca oturtulmalı, arada boşluk bırakılmamalıdır. Eğer çöğür yeterli kalınlığa erişememiş ise o takdirde yonganın bir kenarı çöğür üzerinde açılan kesik kabuk yüzeyi ile iyice temas ettirilmelidir. Daha sonra plastik aşı bağı ile üstten başlayarak alta doğru sıkıca sarılmalıdır. Aşının kaynaması 2-3 hafta içerisinde tamamlandığından, boğulmayı önlemek için bu süre sonunda aşı bağı çözülmelidir. Eğer aşı Mayıs ayında yapılmış ise aşıdan iki hafta sonra anacın aşı noktasının üzerinde kesilerek aşılanan gözün sürmesi teşvik edilmelidir. Eğer aşı sonbaharda yapılmış ise kışı o şekli ile geçirmesi, ertesi yıl fidanlar uyanmadan bu kesim işleminin yapılması uygundur.
Kalem Aşıları:
Kivilerde kalem aşıları göz aşısı yapılamayacak kadar kalınlaşmış çöğürlere ve çeşit değiştirmek için yaşlı kivi omcalarındaki dallara uygulanan bir aşı tekniğidir. Aşı kalemleri kış dinlenme döneminde damızlık bahçeden kesilir, yıkanır, ilaçlanır, nemli talaş veya perlit gibi ortamlara yerleştirilerek soğuk hava deposunda, miktar az ise buzdolaplarında bekletilirler. Bekletme sırasında sıcaklığının 0-4°C'yi aşmaması gerekir. Kalem aşıları bitkiye su yürüme başlangıcında uygulanır. Ülkemiz şartlarında kivi yetiştirilen bölgeler için en uygun zaman Şubat ve Mart aylarıdır. Bu dönemde bitkilerde özsu hareketi henüz başlamadığından aşı tutma şansı %100'e yakındır.
Kivilerin çoğaltılmasında en yaygın kullanılan kalem aşıları dilcikli aşı, yarma aşı ve kakma aşıdır. Yarma aşıda üzerinde 2 göz bulunan ve uzunluğu 10-15cm olan kalemler kullanılır. Kalemlerin anaçla aynı kalınlıkta olması tercih edilir. Bu amaçla önce anaç üzerinde derinliği 2.5-3cm olan "V" şeklinde bir kesik meydana getirilir. Daha sonra aynı kesik çıkıntı şeklinde kalem üzerinde de meydana getirilerek kalemle anacın karşılıklı olarak kabuk kısımlarının birbirine temas etmesi sağlanır. Yara yüzeylerinin kurumasını önlemek için bu kısımlara macun sürülür. Daha sonra aşı bağı ile sıkıca bağlanarak anacın kalemi sıkması sağlanır.
Dilcikli aşıda anaç ve kalem eğimli olarak 45° açıyla kesilir. Anaç üzerinde içeriye doğru, kalem üzerinde ise dışa doğru 1-1.5cm uzunluğunda bir dilcik meydana getirilerek anaçla kalemin birbirini iyice sarması sağlanır. Daha sonra aşı yeri macunlanır ve sarılır.
Kakma aşılar iyice kalınlaşmış anaçlara uygulanır. Bu amaçla anaçlar yerden 15cm yükseklikte düzgün olarak kesilir. Daha sonra anacın üst yüzeyinden başlamak üzere "V" şeklinde bir oyuk açılır. Oyuğun derinliği üstten 2-3cm derinlikten başlayarak 4-5cm aşağıda sıfıra çıkarılır. Kalem üzerinde de bu şekle uygun bir kesim yapılarak kalemin anaç üzerine iyi bir şekilde oturması sağlanır. Bundan sonra yapılacak işler yarma aşıda olduğu gibidir.
Çelikle Çoğaltma
Kivi aşıyla çoğaltıldıkları gibi çelikle de kolay bir şekilde çoğaltılabilmektedir. Kivilerde sürgün, diğer meyve türlerinde olduğu gibi başlangıçta yeşil renkli ve yumuşak dokuludurlar. Mevsim ilerledikçe dokular sertleşir. Mevsim sonuna doğru tamamen odunlaşır. Bu nedenle, çelikler alınma zamanlarına göre yeşil çelik, yarı odunsu çelik ve odun çeliği adlarını alır.
Yeşil çelikler:
Yeşil çelikler yaz başlangıcında Mayıs-Haziran aylarında çoğunlukla yaz budaması ile kesilen sürgünlerden elde edilir. Bu çeliklerin kalınlıkları yaklaşık 45mm ve uzunlukları 20-25cm’dir. Üzerlerinde bulunan yaklaşık üç yaprağın altta kalan ikisi dipten, üst yaprak da yarıdan kesilerek mümkün olduğu kadar yaprak alanı minimuma indirilir. Eğer yapraklar tamamen kesilirse köklenme meydana gelmez. Çünkü kesilen çeliklerin bünyesinde yeterince besin maddesi henüz birikemediğinden ihtiyaç duyulan besinin bırakılan bu yaprak parçası tarafından fotosentez yolu ile karşılanması sağlanır. Çelikler alındıktan sonra su kaybetmemeleri için gerekli tedbirler mutlaka alınmalıdır. Zira çelikler yapraklı olup yeterince odunlaşamadıklarından su kaybına karşı dayanıklı değildirler.
Çelikler köklendirme ortamlarına konulmadan önce alt kısımları 1cm boyunda bir taraftan yontulmalıdır. Köklenmelerini teşvik etmek amacıyla çelikler İndol Butirik Asit (IBA) veya Naftalin Asetik Asit (NAA) hormonları ile muamele edilmelidirler. Çelikler IBA hormonu ile iki şekilde muamele edilmektedirler. Ya çeliklerin 5cm'lik dip kısmı 100g talk içerisine 0.8g IBA karıştırarak hazırlanmış toz içerisine batırılarak köklendirme ortamlarına dikilirler veya %50'lik Ethanol içerisinde eritilmiş 2000-5000 ppm konsantrasyondaki IBA solüsyonuna 3-5 saniye süreyle daldırıldıktan sonra köklendirilirler. Eğer NAA kullanılıyorsa solüsyonun konsantrasyonunun 1000-2000ppm olması yeterlidir. Çelikler hormonla muamele edildikten sonra dışarıda bir süre kurumaları için bekletilip daha sonra mantari hastalıklara karşı fungusitlerle ilaçlanıp steril haldeki köklendirme ortamına dikilmelidirler. Çelikler ortamlara dikilirken sadece 510cm'lik dip kısımları dikilmelidir. En uygun köklendirme ortamı, içerisinde yarı yarıya torf ve ince kum (5mm) karışımı olan ortamlardır. Ancak son zamanlarda kolay temin edilebilmesi ve steril olması nedeniyle perlit kullanımı yoluna gidilmektedir. Çelikler köklendirme yastıklarına yerleştirildikten sonra çeliklerin kök bölgesindeki sıcaklığın 25-27°C ve ortamın sıcaklığının ise 22-25°C olması istenir. Bu nedenle çelikle çoğaltmanın yapılacağı yastıkların alttan ısıtmalı olması gerekir. Ayrıca köklendirme yapılacak serada sisleme teşkilatının kurulması mutlak surette gereklidir. Sisleme ile hem yaprak yüzeyindeki ısı seviyesi düşürülerek yaprakların solması önlenir, hem de köksüz olan bitkinin bu aşamada ihtiyaç duyduğu su miktarı karşılanmış olunur. Sisleme cihazı kontrollü zaman saatine bağlanmalıdır. Zaman saati ilk 10 gün içerisinde her 10 dakikada bir 10 saniye süreyle sisleme yapacak şekilde ayarlanmalı, bunu izleyen 3-4 hafta içerisinde sisleme süresi tedrici olarak azaltılmalıdır. Bu süreler hava şartlarına bağlı olarak azaltılıp arttırılabilir. Kivi çelikleri çok hassas olduklarından kökler mineral birikiminden zarar görebilirler. Bu nedenle kökler teşekkül etmeden ortama besin maddesi ilave edilmemelidir.
Yaklaşık bir ay sonra çeliklerde köklenme başlar. İki ay sonunda tamamen köklenen çelikler yerlerinden sökülerek içerisinde torf bulunan 12cm çapında ve 1100cm3 hacimdeki torbalara şaşırtılmak suretiyle gölge bir ortama nakledilirler. Yaz boyu kuvvetli bir şekilde gelişen köklü fidanlar ertesi yıl ilkbaharda dikime hazır hale gelmiş olur. Yeşil çelikler gevşek dokulu olduklarından olumsuz şartlara özellikle hastalıklara karşı dayanıksızdırlar. Bu nedenle çoğu kez köklendirmeye alınan yeşil çeliklerde çürüme baş gösterir. Ortaya çıkan bu olumsuzluk nedeniyle kivilerin yeşil çelikle çoğaltılması yöntemi pek fazla benimsenmemektedir. Ancak uygun şartlarda yeşil çeliklerin %70-80 oranında köklenmeleri mümkündür.
Yarı Odunsu Çelikler:
Yarı odunsu çelikler aynı yıl süren tam olarak odunlaşmamış sürgünlerden Temmuz-Ağustos aylarında alınarak köklendirilirler. Çelikler saksıda büyüyen anaç bitkilerden alınabildiği gibi kalem damızlığından veya meyve bahçesinin yaz budamalarından da alınabilirler. Ancak yaz budamalarından yeteri ölçüde çelik alma imkanı olmayabilir. Yarı odunsu çelikler olumsuz koşullara karşı daha çok dayanıklı olduklarından çoğaltmada daha çok tercih edilmektedirler. Alınacak çelikler 20-15cm uzunluğunda, 5-10mm kalınlığında ve boğum araları kısa olmalıdır. Fazla gevrek, olgunlaşmamış sürgünler uygun değildir. Aynı sürgünün farklı bölgelerinden alınan çeliklerin köklenmeleri yapılan araştırmalar sonucunda farklı sonuç vermiş olup en fazla köklenme 9 ile 12. boğumlar arasından elde edilmiştir. Köklenme bakımından erkek ve dişi çeşitler arasında fark olmasa da Hayvard çeşidine ait yarı odunsu çelikler yaz ortasına doğru, Tomuri çeşidine ait olanlar ise yaz sonuna doğru daha iyi köklenmişlerdir.
Çelikler alındıktan sonra su kaybetmemeleri için gerekli tedbirler mutlaka alınmalıdır. Zira çelikler yapraklı olup yeterince odunlaşamadıklarından su kaybına karşı tahammüllü değillerdir. Kısa sürede ölmeleri mümkündür. Çeliklerin yapraklı olmaları gereklidir. Yapraksız çeliklerin köklenme oranları azalmaktadır. Su kaybını azaltmak bakımından yapraklar yarıdan veya yaprak çevresinden kesilmek suretiyle %50 ile %25' oranına kadar küçültülmelidir.
Köklenmelerini teşvik etmek amacıyla çeliklerin dip kısımları yeşil çeliklerde olduğu gibi hormonla muamele edilmelidir. Köklendirme yapılacak serada sisleme teşkilatı olmalı ve ilk 10 gün için her 15-20 dakikada 10 saniye süreyle sisleme yapılmalıdır. Bunu izleyen 3-4 hafta içerisinde sisleme süresi tedrici olarak azaltılmalıdır. 6 haftadan sonra sisleme durdurularak köklü çelikler gölgeli bir ortama şaşırtılmalı ve burada 2 hafta süreyle daha kuvvetli bir şekilde gelişmesi sağlanmalıdır.
Çeliklerin köklendirilmesi sırasında aktif durumdaki gözlerde şişme meydana gelir, hatta bazen 10cm’ye varan genç sürgünler oluşabilir. Bu nedenle 8 haftanın sonunda çeliklerin mutlaka torbalara şaşırtılması gerekir. Torbalar 12cm çapında ve 1100cm3 hacimde olmalıdır. Yumuşak odun çeliklerinde ortalama köklenme oranı %80 kadardır. Aynı mevsim içerisinde köklenen çeliklerin 15-30cm uzunluğunda sürgünler oluşturabilir. Kışın yaprağını döken genç fidanlar ertesi yıl bahçedeki yerlerine dikilebilirler.
Odun Çeliği:
Köklenme oranı %60'ın üstüne çıkamadığından odun çelikleri ile kivilerin çoğaltılması pek olağan değildir. Odun çelikleri ile çoğaltma yapılacağı zaman bir önceki yıla ait dinlenme halindeki pişkinleşmiş sürgünler kullanılır. 20-25cm uzunluğunda ve 10-12mm kalınlığındaki çeliklerin en az 2 göz ihtiva etmesi gereklidir. Köklendirmeyi artırmak amacıyla çeliklerin dip kısmı yontularak yara yüzeyi genişletilir. Çelikler bu şekilde hazırlandıktan sonra %50 etanol içerisinde eritilmiş 5 g/l konsantrasyondaki IBA solüsyonuna kısa süreyle daldırılarak köklendirme ortamına dikilirler. Ortamın nemli olması şarttır. Ayrıca köklerin alttan 25°C seviyesinde ısıtılması zorunludur.
Çelikler dikildikten 4-5 hafta sonra köklenirler. Bu sürenin sonunda bunların torbalara şaşırtılarak gölge bir yere nakledilmeleri gereklidir . Su kaybını önlemek için çeliklerin gölge bir ortamda sık sık sulanarak dış şartlara alıştırılmaları zorunludur. Yaz içerisinde gerekli bakımları yapılan fidanların vejetasyon sonundan itibaren bahçedeki yerlerine dikilmeleri mümkündür.
Doku Kültürü Yöntemiyle Çoğaltma
Kivi yetiştiriciliğinin ileri düzeyde olduğu ülkelerde doku kültürü yöntemiyle fidan üretimi giderek önem kazanmaktadır. Bu yöntemle istenilen sayıda fidan üretiminin kısa sürede yapılması, ortaya çıkan fidan talebin kısa sürede karşılanması bakımından büyük avantaj sağlamaktadır. Ayrıca doku kültürü yoluyla çoğaltılmış fidanlar standartlara uygun, hastalıksız ve kuvvetli kök yapısına sahip olduklarından daha kaliteli ve daha çok talep görmektedir.
Bu çoğaltma yöntemi, (a) eksplant adı verilen bir doku parçasından kültür oluşturulması (Establishment), (b) Kültüre alınan bitkilerin kardeşlendirme ortamında fazla sayıda kardeşlendirilmesi (Multiplication), (c) kardeş yavru bitkilerin köklendirme ortamında köklendirilmesi (Rooting) ve (d) köklü bitkilerin dış ortamda pişkinleştirilmesi (Hardining) safhalarını içermektedir.
(a) Kültür Oluşturma
Eksplant olarak yıllık sürgünlerden alınan tek gözlü çelikler kullanılmaktadır. Göz çelikleri sterilize edildikten sonra doğrudan tüplere transfer edilme yerine, gözler içerisinden sürgün taslakları binoküler mikroskop altında çıkartılarak kültürler oluşturulmalıdır. Sterilizasyon aşamasında kabukta meydana gelen yanmalar gözün iç kısmını etkilemediğinden, eksplant olarak kullanılan sürgün taslakları canlılığını koruyabilmektedir. Yüzey sterilizasyonu yapmak amacıyla bitkiler önce laboratuarda musluk suyu altında steril sabun (Lysoform) köpüğü ile takriben 10 dakika ovalanarak yıkanmalıdır. Bunu bitkilerin steril kabin içerisinde sterilizasyonu izlemelidir. Steril kabin içerisinde bitkiler önce 30 saniye süreyle %70'lik alkol çözeltisi, daha sonra içerisinde 2-3 damla Tween-20 bulunan %7,5'luk Sodyum Hipoklorit çözeltisi ile 20 dakika muamele edilip üç kez steril saf su ile durulanmalıdır. Yüzey sterilizasyonu yapılmış olan gözler içerisinden sürgün taslakları binoküler mikroskop altında çıkartılarak içerisinde steril besin ortamı bulunan tüplere şaşırtılmalıdır. Tüpler daha sonra ışıklanma süresi 16/24 saat, sıcaklığı 24C°'ye ayarlı iklim odasında 4 hafta süreyle büyümeye bırakılmalıdır. Böylece %95 oranında kültürler oluşturulabilmektedir.
(b) Kardeşlendirme
Daha önce kültüre alınan bitkiler 1mg/l BAP ile zenginleştirilmiş içerisinde 50ml MS ortamı bulunan 150ml hacmindeki cam kavanozlara şaşırtılmaktadır. Kardeşlenme ortamına şaşırtılan 4 haftalık bitkiler, ışıklandırılması 16/24 saat, ısısı 24C° olan iklim odasında 6 hafta bekletilerek büyümeleri ve kardeşlenmeleri sağlanır. Bu süre sonunda elde edilen ortalama kardeşlenme oranı yaklaşık 4'dür. Bu oran teorik olarak 6'şar haftalık dönemler halinde bir yılda 8 kez alt kültür oluşturulduğu varsayımı ile bir yılda bir bitkiden 65 bin kardeş bitki elde edilebileceğini göstermektedir.
(c) Köklendirme
In vitro koşullarda yapılan köklendirme çalışmalarında yarım yoğunlukta makro elementler içeren 0.3mg/l IBA ile zenginleştirilmiş MS ortamı kullanılmaktadır. Köklendirme ortamına şaşırtılan bitkiler, ışıklandırılması 16/24 saat ve ısısı 24C°'ye ayarlı iklim odasında 6 hafta bekletilerek %93.3 oranında köklenmeleri sağlanmaktadır. Daha sonra köklü bitkiler içerisinde torf perlit karışımı bulunan fide saksılarına şaşırtılarak serada mistleme altında dış ortam koşullarına alıştırılmaktadır.İn vitro bitkilerin dış ortamda köklendirilmesi için, kardeş bitkiler önce 5 saniye süreyle 400mg/l IBA çözeltisine batırılarak içerisinde 1:1 oranında karıştırılmış torf+perlit ortamı bulunan fide saksılarına şaşırtılmaktadır. Ortam kullanılmadan önce %2'lik "Captan" ile ilaçlanmalıdır. Daha sonra bitkiler serada mistleme sisteminin altına konmalıdır. Mistleme sistemi ilk üç gün 1 dakikada 3 saniye çalışacak şekilde ayarlanmalı, sonra bu süre azar azar 5 dakikada 3 saniyeye çıkarılmak suretiyle uzatılmalıdır. Bitkilerin gübre ihtiyacı, içerisinde makro ve mikro elementler içeren çözelti hazırlanarak sprey şeklinde uygulanmalıdır. Serada 6 hafta bekletilen bitkilerden yaklaşık %95 oranında köklenme sağlanabilmektedir. Köklü bitkiler daha sonra daha büyük torbalara şaşırtılarak gölgede büyümeye bırakılmalıdır.
KİVİNİN HASATI VE DEPOLANMASI
Kivi klimakterik bir meyvedir. Meyveler omca üzerinde olgunlaşmayıp hasat edildikten belirli bir süre sonra yeme olumuna gelirler. Diğer meyve türlerinde meyvelerin hasat olumuna gelmeleri kolay anlaşıldığı halde kivilerin hasat olumuna gelip gelmedikleri refraktometre ve penetrometre ölçümleri ile anlaşılır. Refraktometre ile suda çözünen kuru madde (SÇKM) miktarının hasat zamanında % 6.5 ile 7.5 arasında olması gerekmektedir. Standart olgunluğuna erişmiş kivi meyvelerinin tamamı bir seferde hasat edilir. Hasat yapılırken yumuşak dokulu önlük giyilmelidir. Çünkü meyve kabukları bu aşamada sert gözükse bile çok kolay ezilip bozulabilirler. Meyveler hasat edildikten sonra bahçeden taşınma zamanına kadar gölgede bekletilmelidir. Meyve daldan koparıldıktan sonra üzerinde tarla sıcaklığı vardır. Bu sıcaklık nedeni ile meyveler hızlı bir şekilde su kaybederler. Meyveler bahçeden depoya getirildikten sonra depolama öncesi mutlaka bir ön soğutmaya tabi tutulmalıdırlar. %4-5 oranında su kaybı olan meyvelerde büzülme başlar.
Meyvelerin depolama esnasında hiçbir şekilde etilen gazına maruz bırakılmamalıdır. Bunun için elma gibi hasat sonrasında etilen gazı yayan meyvelerle aynı depoya konmamalıdır. Aksi taktirde çok kısa sürede meyveler yumuşar ve depolama ömürleri kısalır. Meyveler depolamadan önce boy ve kalitelerine göre sınıflandırılarak depoya konmalıdır. Meyveler depoya konurken sandıkların etrafı streç film veya polietilen ile sarılması su kaybını ve solunumu azaltacağından depolama süresi uzatılmış olur.
Meyveler mümkün olduğu ölçüde 0°C'de ve %95 nispi nem oranında depolanmalıdır. Kivi meyveleri dona karşı şok hassas olduklarından depolama esnasında sıcaklığın 0°C'nin altına düşmemesi şarttır. Uzun süreli depolamalarda kontrollü atmosfere sahip depolar kullanılmalıdır. Bu depolarda sıcaklık 0°C, O2 %2, CO2 %5 ve etilen hiç olmamalıdır. İçerisinde 10ppm dahi etilen bulunan depo atmosferinde kiviler çok çabuk yumuşama gösterirler. Hayward çeşidi ideal depolama koşullarında ortalama 6 ay depolanabilirler.
Kivi meyvesi hasat zamanında dahi bünyesinde yüksek oranda nişasta ihtiva eden birkaç meyve türünden biridir. Nişasta parçalanması veya nişasta hidrolizi hasattan sonra başlar. Nişasta parçalanması 0°C’de bile devam eder ve birkaç hafta içerisinde tamamlanır. Yeni hasat edilmiş bir kivi meyvesi eğer 20-25°C’de 4-6 gün içerisinde etilen gazı bulunan bir ortamda bırakılırsa meyve içerisinde bulunan nişastanın tamamı yok olur. Kivi meyvesi bol miktarda glikoz, früktoz ve az oranda sukroz ihtiva eder. Şeker birikiminin maksimum olduğu nokta kivi meyvesinin en uygun yeme kalitesi potansiyeline ulaştığı nokta olarak kabul edilmektedir. Bu noktada SÇKM oranı %14-15’dir.